Емблема «Просвіта»ПРОСВІТАЦИФРОВАЗнання · Люди · Майбутнє
Сторінка · с. 15сторінка оригіналу ↗

Cerkiew, która niesie słowo Boże w ojczystym języku ukraińskim

Слово Просвіти, №16 за 2012 рік

Rok 2012 jest dla Świątyni Świętej Paraskiewy Serbskiej Czerniowiecko-Bukowińskiej metropolii Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego Patriarchatu Kijowskiego jubileuszowy. Mija 150 lat od dnia jej budowy i poświęcenia w 1862 roku. Ze źródeł historycznych: Pierwsza prawosławna murowana świątynia w Czerniowcach — cerkiew parafialna Świętej Paraskiewy ma dawną historię. Ze źródeł archiwalnych wiadomo, że istniały jeszcze dwie drewniane cerkwie — poprzedniczki, które poświęcono świętej. Stały one nieco poniżej współczesnej cerkwi, na rogu ulic Enzenberg Hauptstrasse i Hormuzakigasse (w tamtym czasie Strada Regele Ferdinand i Strada Hurmuzachi, dzisiaj — Głównej i ul. Zańkowieckiej). W 1745 roku na miejscu pierwszej „cerkwi Bojarzyna Leki” zbudowano drugą, również drewnianą, która działała do 1843 r. Świątynia znana jest jeszcze pod nieoficjalną nazwą jako „Celna”, czy po mołdawsku „Vameasca” — ponieważ w czasach mołdawsko-tureckich w pobliżu znajdowała się komora celna. Punkt celny w Czerniowcach istniał od 1408 r. Jego głównym zadaniem było ściąganie określonej opłaty, cła za przewożenie przez miasteczko towarów, a także za przepędzanie bydła i koni. W przedaustriackich Czerniowcach celnik był poważną osobistością: w 1763 roku zastępował nieobecnego w mieście starostę. Dochody ze ściągania cła stanowiły ważną pozycję wpływów do skarbu państwa: pod koniec okresu mołdawsko-tureckiego sięgały one 10—12 tysięcy florenów rocznie. Można przypuszczać, że jakaś część tej sumy ofiarowywana była również na „Celną” cerkiew. W 1835 r. właśnie w tej cerkwi bukowińczycy radośnie witali swojego rodaka — nowo mianowanego biskupa Eugeniusza Hacmana, który urodził się we wsi Wasłowce w rejonie zastawnieńskim. Tutaj, w świątyni Czcigodnej Paraskiewy, odbyła się jego pierwsza służba archierejska i rozpoczęła się pełna cierpień praca duszpasterska na chwałę Bożą i dla rozwoju ziemi bukowińskiej. Budowa pierwszej prawosławnej murowanej świątyni w Czerniowcach — cerkwi parafialnej Świętej Paraskiewy — rozpoczęła się w 1844 roku na miejscu rozebranej drewnianej cerkwi, tak zwanej „Celnej”. Autorem projektu był architekt Adam Pawlikowski. Ponieważ inżynier krajowy Marin ustalił, że miejsce dla nowej cerkwi należy wybrać nieco wyżej, zwiększono w tym celu działkę pod budowę i dopiero w 1848 roku uregulowano kwestie gruntowe, ale okazało się, że do budowy cerkwi jest tylko 50 metrów sześciennych kamienia, a to było za mało. Inicjatywę zbierania funduszy na budowę wziął na siebie proboszcz cerkwi Świętego Mikołaja Andrzej Wasilowicz. Do tej sprawy dołączyli się także księża innych czerniowieckich cerkwi: Jerzy Szesan, Iwan Zacharowicz i Jerzy Konstantynowicz. Budowa świątyni rozpoczęła się dzięki proboszczowi świątyni ojcu Andrzejowi Wasilowiczowi i była prowadzona w znacznej mierze jego kosztem. Jednak zebranych pieniędzy nie wystarczyło i wkrótce prace przerwano, kontynuowano je dopiero po tym, jak Prawosławny Fundusz Religijny Bukowiny zgodził się finansować budowę, która trwała jeszcze 19 lat. Łączna suma wydatków — 46 657 florenów. Cerkiew poświęcono jeszcze na długo przed całkowitym zakończeniem jej wykończenia — 5 lutego 1862 roku. Na jednej ze ścian świątyni przedstawiono księdza Andrzeja Wasilowicza, a także wskazano datę położenia kamienia węgielnego. Po poświęceniu jeszcze przez 7 lat świątynię ozdabiano. W nowo wybudowanej pierwszej kamiennej świątyni Czerniowiec architekt Adam Pawlikowski wykorzystał elementy stylu romańskiego, który nadał budowli szczególnego piękna. Cerkiew jest krzyżowa. Na zachodniej fasadzie znajdują się dwie wieże — dzwonnice. Centralna kopuła umieszczona jest na ośmiokątnej podstawie, podtrzymują ją cztery kolumny połączone ze ścianami. Fasada północna posiada wyjście z transeptu. Rzeźbione drewniane drzwi i kolorowe witraże nadawały budowli oryginalnego kolorytu. W 1890 r. cerkiew objął pożar, podczas którego uszkodzono prawą część ikonostasu oraz główny krzyż, a także malowidła ścienne. Odnawiali je znani bukowińscy artyści — Eugeniusz Maksymowicz i Johann Pisslera. „Wstaliśmy z wielkiego snu i o swoim języku myśleć zaczęliśmy…” Od samego początku swojego istnienia świątynia świętej Paraskiewy zawsze strzegła ukraińskich tradycji swoich poprzedników. Tak, w 1864 r. po raz pierwszy na Bukowinie uczczono rocznicę śmierci Tarasa Szewczenki. Oto jak o tym wydarzeniu pisała wtedy lwowska gazeta „Słowo”: „Najpierw była służba Boża, a po służbie odprawiano parastas przez ojca Martynowicza, katechetę i nauczyciela języka ruskiego (ukraińskiego) przy tutejszej szkole realnej. Odprawa odbyła się wspaniale i dziękujemy Niebiosom, że nam, Rusinom, pomógł spełnić nasze pragnienie. Ten akt uczynił wiele dobrego, obudził uczucia w naszej ruskiej młodzieży i pokazał, że i na Bukowinie wstaliśmy z wielkiego snu i o swoim języku myśleć zaczęliśmy”. W tej świątyni od 1874 do 1884 r. znajdowały się szczątki pierwszego bukowińskiego władyki Dozyteusza Herescula, dopóki nie przeniesiono ich do nowo wybudowanego grobowca na Cmentarzu Ruskim. Za lata władzy radzieckiej świątynię bezlitośnie obrabowano, ponieważ od 1962 r. nie działała. Zniknęło całe wyposażenie wnętrza, ikonostas, uszkodzono malowidła ścienne. Nie wiadomo, gdzie podziały się księgi cerkiewne, starodruki, bezcenne ikony i naczynia liturgiczne. Ocalało tylko kilka kolorowych witraży i jeden dzwon cerkiewny. W pomieszczeniu cerkwi długo był magazyn, a potem oddano je pod klub szachowy. Nabożeństwa w cerkwi wznowiono w 1991 roku, a w 1992 r. świątynia i jej wierni dzięki wysiłkom metropolity Daniela przeszli pod omofor Patriarchatu Kijowskiego. Dzisiaj wspólnota cerkiewna odnowiła krzyż pamiątkowy, który stał na miejscu ołtarza pierwszych dwóch drewnianych cerkwi. Ten krzyż zburzyła władza radziecka w latach 50. XX wieku, a 5 października 2008 r. Świątobliwy Patriarcha Kijowski i całej Rusi-Ukrainy Filaret w koncelebrze z metropolitą Danielem, arcybiskupem Serafinem, arcybiskupem Hiobem, arcybiskupem Warłaamem, arcybiskupem Jozafatem, biskupem Janem poświęcił go. Pomimo wszystkich nieszczęść i prób, cerkiew Czcigodnej Paraskiewy i dzisiaj niesie słowo Boże. Już 20 lat jest ona świątynią katedralną, w której służy metropolita Daniel, który odnowił fasadę zewnętrzną i wystrój wewnętrzny świątyni, a także odrodził na Czerniowieckim Uniwersytecie Narodowym imienia Jurija Fedkowycza wydział filozoficzno-teologiczny. Dzisiaj pasterskiego słowa swojego duchowego władyki słuchają nie tylko czerniowieccy prawosławni, ale i wielu duchownych tej świątyni: nowo wyświęconych księży, podopiecznych metropolity Daniela, którzy obecnie służą w wielu parafiach Bukowiny. Niosą oni słowo Boże w ojczystym języku ukraińskim. Na Wielkanoc wiernych zwołały nowe dzwony. W jubileuszowym dla świątyni roku pilną stała się sprawa zakupu nowych dzwonów. „Obecny dzwon jest rówieśnikiem naszej cerkwi — opowiedział proboszcz cerkwi św. Paraskiewy Serbskiej, ojciec Mykoła Semeluk. — Już od 150 lat zwołuje on wiernych na nabożeństwa. Od wieloletnich, częstych uderzeń półtoratonowy dzwon pękł. Zdaniem specjalistów, nie da się go odrestaurować, dlatego zdecydowaliśmy się kupić cztery nowe dzwony”. Rada parafialna świątyni, zebrawszy się na naradę, postanowiła pozostawić stary dzwon na miejscu. Nowe dzwony zostały wykonane w sąsiedniej Polsce według specjalnej technologii. Na tych czterech dzwonach znajdują się ikony Najświętszej Bogurodzicy, Świętej Trójcy, patronki Paraskiewy oraz Mikołaja Cudotwórcy. Waga największego wynosi 300 kg, najmniejszego — 40 kg. „Kosztują one 150 tysięcy hrywien — mówi Mykoła Semeluk. — Nie jest tak łatwo zebrać tę sumę. Ofiary parafian wyniosły już ponad 100 tys. hrywien. Cerkiew wpłaciła zaliczkę na zakup nowych dzwonów i porozumiała się z firmą produkującą w sprawie stopniowej płatności. Ludzi, którzy składają ofiary na dzwony, wpisuje się do specjalnej księgi ofiarodawców. Ich imiona będą wspominane w świątyni przez wiele lat podczas nabożeństw. Dzwony poświęcono i zainstalowano w święto Zwiastowania przed cerkwią”. Na Wielkanoc zadzwonić w nie mógł każdy chętny. Według wierzeń przynosi to szczęście aż do następnej Wielkanocy. Przygotowała Maria WYSZNIEWSKA, m. Czerniowce

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF у Вікісховищі ↗ · Машинний переклад

Емблема «Просвіта»Просвітянин