Емблема «Просвіта»ПРОСВІТАЦИФРОВАЗнання · Люди · Майбутнє

Ogólnoukraiński tygodnik kulturologiczny 17 (602), 28 kwietnia — 4 maja 2011 25. CZARNOBYLSKA WIOSNA KRZYŻEM I ROZBOJEM?..

Слово Просвіти, №17 за 2011 рік

Iryna OLIJNYK Zdjęcia autorki Czarnobyl–Kijów Memorialny kompleks „Zirka Polyn”, który wyrósł pośrodku 25. Czarnobylskiej wiosny w strefie wykluczenia, przypomina oazę wśród pustyni, jaskrawy wybuch pośród matowych barw, całkowicie burzący utarte stereotypowe rozumienie samego pojęcia „memoriał”. „Zirka Polyn” to nie informacyjno-dydaktyczna, martwa i zastygła płaszczyzna ekspozycyjna, lecz pulsujący, wiecznie żywy świat skojarzeń, refleksji, marzeń, nostalgii. Dlatego nie znajdziecie tu przewodnika, bo będziecie poruszać się za pomocą własnej intuicji, kierując się emocjonalnym kompasem. Zabłądzić tu trudno, ponieważ „Zirka Polyn” to muzeum i park na wodnej płaszczyźnie, autorstwa narodowego artysty Ukrainy, laureata Narodowej Nagrody im. T. H. Szewczenki Anatolija Hajdamaki. Lepiej jednak zacząć od metaforycznego bytowania muzeum, obramowanego siłą-siłą bocianów pośród jądrowych błysków. Kolejną cechą muzeum jest to, że nie znajdziecie w nim żadnego materiału informacyjnego o awarii z 1986 roku i jej skutkach. „…urodzeni w wieku Hiroszimy”, i tak wiele o niej wiemy, a każdy z nas ma własny Czarnobyl. Ponadto uświadomiliśmy sobie, za J.-P. Sartre’em, że „przeszłość” i „przyszłość” są iluzją, ponieważ nieustannie powracają do „teraz”. Dlatego, przekroczywszy symboliczną ramę kontroli dozymetrycznej, mamy możliwość w zamkniętej metaforycznej przestrzeni, która materializuje się w konkretnych rzeczach, przekartkować strony własnej pamięci, bo powszechnie wiadomo, że wszystko na świecie istnieje jedynie w takiej mierze, w jakiej ty to postrzegasz. Znalazłszy się w lustrzanie lśniącej przestrzeni, na kruchej przezroczystej estakadzie, zanurzasz się w świat obrazów-symboli, które kumulują się w jedną jaskrawą płaszczyznę „błysków pamięci”, ukształtowaną na poziomie podświadomym. Przestrzeń duchowa materializuje się tu poprzez nakładanie poziomu abstrakcyjnego i emocjonalnego na przedmiotowy. W ekspozycji brak stoisk, gablot i wyraźnych schematów kompozycyjnych, jednak wyraźnie zmysłowe jest przeczucie wybuchu systemu energetycznego w przestrzeni i czasie, do którego się przyłączacie, stając się sami częścią ekspozycji, przejmując zakodowane emocje i oddając własne. Cała przestrzeń zbudowana jest według zasady kolażu, zgodnie z konkretnym programem estetycznym, na gruncie oryginalnej estetyki optymizmu z lekkim zaduchem jasnego smutku. Ta mieszanka umiłowania życia z ukrytym bólem i goryczą po brzegi wypełniona jest plastyką, muzyką, jaskrawymi barwami, wchłonęła w siebie wszystkie rodzaje sztuki. Wlewa się ona w płótna, na których na różnych poziomach splotły się lakoniczność głębokiego podtekstu i konwencjonalność wzorów myślenia abstrakcyjnego, obramowane dekoracyjną symboliką ukraińskości, z głębokim zanurzeniem w system znaków światowych kultur na poziomie podświadomości. Każdy ma tu możliwość otworzenia oka własnej duszy, przepuszczając przez siebie gwiaździsty przestwór, jabłoniowy szał, rušnykowy potok, pokołysać swoje wspomnienia w kolysce, pomarzyć, posmucić się, a nawet popłakać. Ta symbolika nie jest martwym historycznym rekwizytem, lecz żywą prawdą rzeczywistego zdarzenia z efektem pokazu 3D: wirtualno-ręcznie wykonanego i kosmicznie niepojętego, nasyconego nieziemskimi energiami, które stają się źródłem wariacji-refleksji. W tej płaszczyźnie całkowicie brak energii rozpaczy i żałoby, zamiast tego pod ścieżką wideo i audio trwa proces oczyszczania i modelowania świadomości. Właśnie w ten sposób powstaje efekt poczucia ponadczasowych realiów, kształtuje się idea iluzoryczności ziemskiego bytu i czasu. Sam czas w tej przestrzeni przedstawiony jest tak, że rzeczywistość ma w niej nawet różne tempo rytmu: toczą się jabłka — jedna prędkość, lecą kołyski — inna, łopoczą ręczniki, rozsypują się fotografie, lecą ptaki — to już inny rytm. Nie tylko czas, ale i sama przestrzeń symboli nie ma konkretnych współrzędnych i punktów odniesienia: rzeczywistość świata ukazana jest to z najbliższego planu, to z kosmosu, a to odnajdujemy ją pod naszymi stopami. Miejsce zaś samego człowieka w niej również nie jest wyraźnie określone: nie jest on żywy, ale też nie martwy, rzeczy jakby są, lecz są albo w niebie, albo pod ziemią. Jedyną wskazówką do działania są teksty poetyckie, emocjonalne wybuchy, które mają na celu pomóc człowiekowi się zmaterializować, odnaleźć samego siebie, zebrać się do kupy w tej bezmiarze i na nowo przemyśleć własne życie. Na terenie Memorialnego parku nie znajdziecie tradycyjnych patetycznych pomników. Metafora, wychodząc poza granice Muzeum, rozwija się dalej na terenie kompleksu. Dzwony na symbolicznych tvelach z reaktora, jako hołd dla tych, którzy na zawsze pozostali w Czarnobylskiej wiośnie, i dla tych, którzy dziś są tu po 25 latach. Właśnie Trzeci Anioł, który „…zatrąbił, i spadła z nieba wielka gwiazda, płonąca jak pochodnia. I spadła ona na trzecią część rzek i na źródła wód. A imię gwiazdy tej Polyn” (Ap. św. Jana Teologa 8 (10,11), majestatycznie wznosi się nad Memorialnym parkiem. Park — apogeum przestrzeni czarnobylskiej, której pionem jest: ziemia — niebo, a poziomem — droga bez końca, jako związek między przeszłością a teraźniejszością. Na „Drodze Krzyżowej” — 180 drogowskazów miejscowości, z których jedne realnie już nie istnieją, pozostając jedynie na mapach pamięci i we wspomnieniach, inne istnieją jedynie warunkowo. Dalej — Plac Pocztowy, pośrodku którego drzewo, będące ucieleśnieniem Drzewa Świata, czyli pomniejszoną kopią budowy wszechświata, które tradycyjnie kojarzyło się z ogromnym drzewem, którego wierzchołek sięgał nieba, a korzenie piekła. Wierzchołek drzewa — jakby głowa człowieka, bo według innych wyobrażeń mitologicznych wszechświat podobny jest do budowy ludzkiego ciała. Głowa — wierzchołek, nogi — korzenie, ciało — pień. Właśnie tutaj, na gałęziach tego Drzewa Życia, każdy, kto w 1986 roku stracił rodzinne domy, może zostawić od nich swoje klucze. Jest tu możliwość wrzucenia listu w przeszłość do skrzynki pocztowej pod drzewem albo otrzymania tam wiadomości od kogoś z dawnego życia. To symboliczne miejsce spotkań i wspomnień. Od Placu Pocztowego droga prowadzi do kompozycji „W jednej łodzi”. Przed nami staje kuter — rzeczywisty uczestnik likwidacji skutków awarii. Teraz przemienił się w świecznik, gdzie można postawić świecę i pomodlić się przy nim za tych, którzy odpłynęli już do innych światów. Różnymi językami z żagli rozbrzmiewa przestroga: „Wszyscy jesteśmy w jednej łodzi!” Dowodem tego są wydarzenia w Japonii. Pamiątkowy znak Hiroszima-Fukushima, będący świadectwem jedności w przeciwstawianiu się niebezpieczeństwu całej ziemskiej cywilizacji. Właśnie tego dnia rozpoczyna swoje życie Czarnobylski Ogród. Świeżo zasadzone na otwartej przestrzeni kwiaty i drzewa budzą nadzieję, że będzie tu brzmieć muzyka gałęzi, rozwiną swe białe żagle wiśnie i sakury, wszystko utonie w kwiatach. Symboliczne jest to, że kompleks memorialny otwiera się w Jasny Tydzień, w czasie, gdy światło Chrystusowego Zmartwychwstania oświetla Ziemię, w czasie jedności żywych i umarłych. Wyłania się on w bezmiernie tragicznej przestrzeni jak wielkanocna pisanka w jaskrawym wybuchu bocianów pośród jądrowych błysków. ŻYJĘ W MOSKWIE, ALE JESTEM UKRAIŃCEM! UŚMIECHNIĘTY SATYRYK OLEH CZORNOHUZ NIEZAPOMNIANY WIKTOR ZARECKI ANIOŁY WRACAJĄ

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF у Вікісховищі ↗ · Машинний переклад

Емблема «Просвіта»Просвітянин