Емблема «Просвіта»ПРОСВІТАЦИФРОВАЗнання · Люди · Майбутнє
Сторінка · с. 13сторінка оригіналу ↗

Ołeksij DOWHYJ: „JEŚLI KOCHASZ — UMIEJ WYBACZAĆ”

Слово Просвіти, №17 за 2011 рік

„Każdej wiosny rodzę się na świat I zaczynam żyć jak dziecko I woła mnie ojcowski dom na błękit, na rosy, na wiśniowy kwiat…” — Ołeksiju Prokopowyczu, co w Pana życiu znaczy Słowo? — Całe swoje życie jestem związany z taką wysoką kategorią duchową, jaką jest słowo. W słowie żyję i słowem żyję. Od wszystkiego, co dzieje się wokół, staram się dystansować, bo wszystko jest tymczasowe. W politykę nigdy się nie mieszałem i nie chciałem się mieszać. Żadnych stanowisk nigdy nie zajmowałem, bo najważniejsza dla mnie jest nie administracja, a twórczość. Jeśli Bóg dotknął palcem głowy, to trzeba już Bogu służyć. Życie miałem ciężkie, ale ułożyło się tak, że jestem szczęśliwy. Zacząłem pisać późno, potem musiałem samodzielnie opanowywać filologię. Moja pierwsza książka ujrzała światło dzienne w 1965 roku. Nigdy nie byłem początkującym pisarzem, zacząłem od razu pisać książki. Dokładnie nie powiem, ile stworzyłem w życiu. Miałem wielkie szczęście, bo pracowałem w Derżliti, a było to wydawnictwo, które wydawało klasykę minionych wieków i współczesną klasykę, gdzie wśród autorów byli Maksym Rylski, Pawło Tyczyna, Wołodymyr Sosiura, Mykoła Bażan, Andrij Malyszko, Iwan Dracz, Dmytro Pawłyczko, Borys Olijnyk i inni. Dorastałem dzięki temu, że trafiłem do wysokiego kręgu intelektualistów, wybitnych talentów. — Czy uważa Pan, że w literaturze powinna istnieć jedność pokoleń? — Literaci powinni dorastać i wychowywać się w wysokim otoczeniu literackim. A teraz, niestety, młodsi pisarze są sami sobie, starsi też — sami sobie. To wieczny konflikt między pokoleniami — ojcowie i dzieci. Ale takiego w literaturze być nie może. W duchowości w ogóle takiego być nie może. Znane są przypadki, kiedy starsi pomagali młodszym: Mychajło Kociubynski — Łesia Ukrainka, Mychajło Stelmach — Tamara Kołomijec. Ja całe swoje życie pomagam młodym. Przychodzą do mnie studenci, ja wprowadzam ich w świat. Z Mariją Matios poznałem się, kiedy była jeszcze uczennicą starszych klas. Przechowuję jej pierwszy zbiór, gdzie napisała: „Ołeksijowi Dowhemu — chrzestnemu ojcu literatury”. Takich książek ze słowami podziękowania mam całą bibliotekę. Wszyscy chwalą się, że teraz wśród młodszych pisarzy jest bardzo wielu klasyków. Oni sami sobie stworzyli idoli. Teraz widzę, jak młodsi odnoszą się do starszych: nie było normalnego wieczoru z okazji 120-lecia urodzin Pawła Tyczyny, urządziła go dyrektor muzeum P. Tyczyny w Kijowie Tetiana Sosnowska. Trzeba, żeby ciągłość pokoleń nie przerywała się nigdy, bo to wpływa na twórczość. Swego czasu pracowałem w „Muzycznej Ukrainie”. Układałem program dla wydawnictwa i zobaczyłem, że wielu pisarzy przeszłości zapisywało ukraińskie pieśni ludowe. Wydałem serię „Ukraińskie pieśni ludowe w zapisach pisarzy”. I kiedy dotarłem do współczesnych pisarzy, okazało się, że nikt niczego nie zapisuje, nikogo nie interesuje twórczość ludowa. — Jak Pan uważa, czy styl współczesnych pisarzy różni się od stylu klasyków? — Kiedy czytamy klasykę, na przykład Kociubynskiego, to widzimy w konkretnych detalach nie tylko fabułę utworu, ale i to, jak ludzie żyli, jak myśleli, jak komunikowali się między sobą. Pisarz wnosi elementy obyczajowości, historyczności. U współczesnych literatów tych detali nie ma — tylko fabuła. — Znowu o bolesnym: język ukraiński. Właśnie pisarzowi przypada w udziale rozwijać i pielęgnować go… — Jakże bogaty język ma Mychajło Stelmach, Hryhir Tiutiunnyk! U naszych klasyków starszego pokolenia język jest ludowy, a teraz jaki? Tylko temu, kto czyta współczesne utwory, nie znając głębokiej wewnętrznej struktury języka ukraińskiego, mogą się one podobać — słowa są ukraińskie, a wewnętrznej istoty językowej nie ma. Na ukraińskich uczelniach na wydziałach filologicznych wykładają język ukraiński, a na korytarzach studenci i wykładowcy rozmawiają surżykiem. A jaka sytuacja jest w szkołach? Nauczyciele są teraz w takim stanie finansowym, że nie w głowie im czytanie współczesnej literatury ukraińskiej. W „Muzycznej Ukrainie” pracowałem z literaturoznawcą i folklorystą Ołeksijem Dejem. Kiedy niedawno pojechałem na obchody jego 90-lecia do wsi Syniawka w obwodzie czernihowskim, byłem mile zaskoczony. Zobaczyłem, że tam głęboko żyje język ukraiński, zobaczyłem dzieci, które śpiewały ukraińskie pieśni. Te dzieci wlały wiarę w to, że genetycznie język i kultura nie zginą. Trzeba tylko pobudzać do tego młodzież. Teraz wychodzą zbiory młodych początkujących literatów. Wkrótce wyjdzie zbiorek najmłodszych poetów Czernihowszczyzny. I cieszy mnie to, że dzieci na poziomie podświadomości zachowują tradycje językowe i językowo-stylistyczne, budują naturalne frazy. Niektórzy krytykują te zbiorki małych poetów, ale ja jestem jak najbardziej za, bo w nich zachowuje się źródło języka ukraińskiego. Czasami przeglądam utwory, które przesyłają dzieci do Małej Akademii Nauk. Co ciekawe, dzieci z Charkowszczyzny i Ługańszczyzny piszą tak patriotyczne, proukraińskie wiersze. — Mówiąc o gatunku miniatury w literaturze, przypominam sobie Mykołę Siadrystego — autora ultracienkich prac — mikrominiatur. Mówił, że tworzy między uderzeniami serca. Dlatego jego prace są filigranowe. W Pana utworach jest taka sama nasyconość, obrazowość. Na ile trudno jest pracować w gatunku miniatury? — Kiedy poeta potrafi napisać krótki wiersz bardzo pięknie, z talentem, to potrafi też napisać utwór większy z talentem. Krótka forma to podstawa. Swoją twórczością pokazałem naszym współczesnym i przyszłym literatom, że krótka forma jest coś warta. Krótka forma to forma zarówno wierszy rymowanych, jak i prozatorskich. Mój zbiór „Oddech wieczności” to forma rymowana, a niedawno wyszła książka „Kielich róż” — to poezja w prozie. Nie tak łatwo jest napisać krótki wiersz prozą, żeby go przeczytano. Wkrótce wyjdzie zbiór „Wieczorny spad gwiazd”, gdzie będą zarówno utwory rymowane, jak i prozatorskie. Kiedy piszesz krótki wiersz, w którym jest tylko dwa tuziny słów, to każde trzeba nawlekać jak paciorki naszyjnika. Bywa tak, że kilka lat szukasz odpowiedniego słowa. Kiedyś, na początku mojej twórczości, Mykoła Bażan, pisząc o mnie, powiedział: „Bardzo miło, że pracujesz w dziedzinie krótkiej formy. Najtrudniejszego gatunku w literaturze”. Kiedyś płacono honorarium za wersy, wtedy wśród pisarzy zaczęło się „wierszopisarstwo na akord”. Ale ja nawet wtedy pracowałem tylko w gatunku krótkiej formy, nie goniłem za honorarium. Do prostoty trzeba dojść. Czasami czytam miniatury w naszej periodyce, gdzie nie ma gatunku, jest tylko forma. Dla miniatury potrzebne jest takie ziarenko, wokół którego żyje cały tekst — ta kobieta jest święta i święta jest ta melodia rąk. Ja też wybieram miniatury innych poetów innych narodów: jeśli zobaczę ciekawe, to obowiązkowo tłumaczę je na język ukraiński. — „Nie ma silniejszego od trzęsienia ziemi, jak wstrząsać sercami ludzi”, — mówił Pawło Tyczyna. Jak Pan uważa, czy literatura porusza serca współczesnych, czy ledwo-ledwo dotyka ich? — Przeżyłem taki czas, kiedy po książki było pielgrzymowanie, stały po nie ogromne kolejki. Teraz ludzie odeszli od literatury, a od poezji w szczególności. Teraz jest odpływ, poczekajcie — będzie przypływ. To wszystko jest zjawiskiem tymczasowym. Od najmłodszych lat wiedziałem, że melodia słowa jest najwyższym, co może być na świecie, w duchowości człowieka. — Kim marzył Pan zostać w dzieciństwie? — W dzieciństwie bardzo kochałem maszyny. I teraz kocham. A zostałem poetą. Nigdy człowiek nie może „wypisać się” na literata, tylko jeśli tego chce. Poezji nie tworzy się i nie pisze — poezję, jako siłę, się oddaje! Trzeba, żeby wszystko było bardzo naturalne, żeby nie pisarz chciał, a wyższa siła chciała nim pisać. Moje książki jakby nie ja napisałem, jakby ktoś tworzył moją ręką. Wśród sztuczności nie ma nic prawdziwego. Prawdy nie ma sztucznej. Prawda żyje tam, gdzie jest żywa natura. — Jak Pan uważa, era romantyków minęła, nastała era pragmatyków? — Niestety, dzisiaj ludzie odchodzą od natury: cywilizacja, komputeryzacja. Bywałem bardzo często w mieszkaniu P. Tyczyny. Pamiętam, że w jego pokoju na stole, na niepomalowanej drewnianej desce, leżała kartka papieru i niepomalowany ołówek. Pisał niepomalowanym ołówkiem. Dopiero po pewnym czasie zrozumiałem dlaczego — dusza poety może przekazywać się tylko przez rękę. Teraz zaś piszą za pomocą komputera. Już samo pośrednictwo z nim jest sztucznym zjawiskiem. Jestem absolutnie przekonany, że dusza nigdy nie może przekazywać się przez komputer, dlatego kategorycznie na nim nie pracuję. Moja dusza płynie przez czubek pióra, a nie przez klawiaturę i monitor. Poezja — to dusza. I nie napisze / Jej życie komputerowo nowe / W stworzonych przez roboty wierszach / Poezja nigdy nie żyje. — Wiele Pana wierszy można wykorzystywać jako wyznania miłosne. Oto na przykład: „Dziękuję, że zawsze jesteś przy mnie, i jeszcze za to, że zawsze przy mnie będziesz”. Tylko serce, które kocha, może tworzyć taką zmysłową poezję… — Jestem człowiekiem, który teraz nie jest modny — monogamistą. Mam jedną kobietę, którą kocham. Innej nie trzeba. Dlatego na nasze złote wesele z Marią Iwaniwną Biłą wydałem tomik poetycki „Róże dla żony”. Kiedy „roztrwonione” jest podstawowe uczucie, potem trudno się pozbierać. Zwłaszcza poecie. Organiczność powinna być we wszystkim. Piszesz o miłości — trzeba ją czuć, o naturze — tam trzeba żyć i pisać, kiedy o chlebie — trzeba żyć tam, gdzie go pieką. Aby napisać coś własnego, trzeba głęboko znać to, co zostało napisane przed tobą. Znać chociaż elementarne rzeczy. Są książki, które można czytać, które można i nie czytać, ale są i takie, których nie można nie czytać. „Nowe życie” Dantego Alighieri — to unikatowa rzecz, która stała się wzorcem liryki intymnej. Sonety Francesca Petrarki nie zostały dotąd przez nikogo przewyższone, to prawdziwa miłość. W wydawnictwie „Dnipro” wraz z Hryhorijem Koczurem, Mykołą Łukaszem, Borysem Tenem założyliśmy serię „Perły światowej liryki”. Z oryginału tłumaczyliśmy najlepsze osiągnięcia światowej poezji. Zaplanowaliśmy ją na wiele lat, ale niestety to wydawnictwo zostało przerwane. Kiedy kochasz, nie warto zamykać się na drobnostkach. Czasem młodzi ludzie, którzy kochają się nawzajem, rozstają się przez błahy przypadek. Potem myślą o sobie całe życie, żyjąc z innymi. Trzeba kochać sercem — wiele wybaczać. Rozmawiała Natalia ANTONIUK. Poezja — to aromat: to zanurzasz się w słodki kwiatowy świat, to delektujesz się rześką poranną feerią, to czujesz ostrą symfonię zapachów. W poezji Ołeksija Dowhoho każdy trafnie dobrany komponent odkrywa się w prostym i jednocześnie trwałym połączeniu. Życiowa zasada poety: nieśmiertelna jest tylko prostota, wszystko inne — jest tymczasowe. Dlatego jego zbiory, w szczególności „Oddech wieczności”, „Ze studni słowa”, „Zielony kronikarz” radują czytelników prostym i mądrym słowem. Jego książki wydają dzisiaj nie tylko na Ukrainie, ale i we Francji, Gruzji, Czarnogórze, Macedonii. Wiele wierszy Ołeksija Dowhoho zostało ułożonych do muzyki, stały się pieśniami ludowymi. Wykonują je profesjonalne i amatorskie zespoły. Przekroczywszy próg 80-lecia, pisarz cieszy się życiem, ma niewyczerpany zapas energii i zapału. Poezja Ołeksija Dowhoho ma uzdrawiający efekt: zwraca nas do źródeł, do ojcowskiego domu, do dziecięcej bezpośredniości. Przypomina się bose dzieciństwo i rodzinne zacisze: „Pływaliśmy z ojcem w łodzi. / Zrywały się gęsi. Biła ryba / I zachód cały płonął w ogniu, / Jak arbuza gorąca skiba. / Ścieliła się mgła nad błękitem toni, / I cicho osiadała na ramiona. / A ojciec był taki cały, / Jak ten pogodny, ciepły wieczór”. W ten wiosenny pogodny dzień Ołeksij DOWHIJ opowiada czytelnikom „Słowa Proświty” o ważności jedności pokoleń, o krótkiej formie wierszowanej w literaturze, o Miłości i Słowie, o sztuczności i naturalności w tajemnicy tworzenia poezji i tak dalej.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF у Вікісховищі ↗ · Машинний переклад

Емблема «Просвіта»Просвітянин