Сторінка · с. 15сторінка оригіналу ↗
SOLOWE KONCERTY KYRYŁA MŁODSZEGO: ANTOLOGIA MUZYKI SKRZYPCOWEJ
Слово Просвіти, №18 за 2004 рік
WYDARZENIE Nie przypominam sobie, kiedy to na swoim solowym koncercie skrzypek wykonywał utwory wyłącznie z ukraińskiego repertuaru klasycznego i współczesnego. Przecież, według słów inicjatora i głównego bohatera recenzowanego wydarzenia, zasłużonego artysty Ukrainy, laureata wówczas jeszcze Wszechzwiązkowego i Republikańskiego konkursów muzyków-wykonawców, skrzypka i kompozytora Kyryła Stecenki-młodszego, nasz system edukacji muzycznej do dziś interpretuje muzykę ukraińską jako coś mało wartościowego i drugorzędnego. A od siebie dodam — jako „darmowy dodatek” do muzyki zachodnioeuropejskiej i rosyjskiej. Dlatego solowe koncerty skrzypcowe K. Stecenki, które niedawno odbyły się w Domu Aktora oraz w Małej Sali Narodowej Akademii Muzycznej Ukrainy im. P. Czajkowskiego w Kijowie, miały na celu obalenie takiej błędnej interpretacji. Wybiegając w przyszłość, zaznaczę, że w pełni się to udało. Może udało się również dlatego, że K. Stecenko, w odróżnieniu od wielu innych wykonawców, stale rozwija się jako skrzypek. Porównując te koncerty z poprzednimi, nie mogę nie zauważyć, że wykonawca, który jeszcze dziesięć lat temu wyróżniał się wysokim intelektualizmem, głębią interpretacji każdego utworu, wirtuozerią, wyrazistym temperamentem i ekspresją, pięknym dźwiękiem, różnorodną kolorystyką, wrażliwością gatunkowo-stylistyczną oraz wyrafinowaniem frazowania, obecnie pokazał także subtelną muzykalność — pojawiły się podobne do ludzkiego głosu skrzypcowa kantylena i wibracja, głęboka przenikliwość oraz wyjątkowy artyzm. Czuło się to zarówno w „Elegii pamięci Tarasa Szewczenki”, jak i w przełożonych przez Wadyma Stecenkę na skrzypce fortepianowej Rapsodii nr 2 („Dumka-szumka”) M. Łysenki, i w dwóch częściach orkiestrowego „Huculskiego tryptyku” M. Skoryka, które zabrzmiały w autorskiej transkrypcji skrzypcowej, oraz w Sonacie M. Berezowskiego na skrzypce i klawesyn (1772) — pierwszym zespole instrumentalnym w ukraińskiej muzyce akademickiej. Szczególnie udały się, moim zdaniem, środkowy epizod z drugiej części Sonaty M. Berezowskiego, nieco impresjonistyczna interpretacja „huculskiego” Allegretto M. Skoryka oraz Rapsodia M. Łysenki, gdzie K. Stecenko uwypuklił heroiczno-dramatyczne źródła „Dumki”. To ostatnie w pełni wynika z idei kompozytorskiej, gdyż autor traktował gatunek dumki z jej przeważnie liryczno-melancholijnym charakterem jako właśnie epicko-dramatyczny, tym samym zbliżając go do nastrojów słynnej ukraińskiej dumy. Natomiast w Elegii M. Łysenki, która otwierała program, podczas pierwszego koncertu estradowe zdenerwowanie jeszcze trochę dawało o sobie znać. Odnotuję też „mozartowsko-włoską” środkową część Sonaty M. Berezowskiego, gdzie pianistka N. Stroczan, która niemal zawsze była równorzędną partnerką K. Stecenki, tworząc dobrą zespołowość, stylizowała na fortepianie grę na klawesynie, a w Rapsodii M. Łysenki — subtelnie wychwycony przez skrzypka cytat z „Tańców węgierskich” J. Brahmsa. Mimochodem zauważę, że ta melodia, szeroko rozpowszechniona w Europie Zachodniej i Wschodniej, w tym także na Ukrainie, według znanego węgierskiego kompozytora i folklorysty Z. Kodálya, ma „krewnego”, jakkolwiek dziwnie to brzmi, aż w chińskiej (!) muzyce ludowej (za pośrednictwem folkloru węgierskiego, maryjskiego, czuwaskiego, kałmuckiego i mongolskiego). Koncerty zostały wzbogacone także premierami-prezentacjami trzyczęściowej Sonaty skrzypcowej K. Stecenki, stworzonej… 16 lat temu. W utworze przeplatają się elementy neofolkloryzmu, neoklasycyzmu, neobaroku, a nawet w pewnym stopniu postmodernizmu. W żartobliwym finale (Scherzo) w stylistykę XX wieku wplata się echo ukraińskich wiosenek, kolęd, karpackich nawoływań fujarkowych, a w ironicznej pierwszej części (Allegretto con ironico), dedykowanej swojemu nauczycielowi polifonii, kompozytorowi W. Flysowi, wyczuwalne są „stylowe zaloty” do Rameau, Haydna, Mozarta, Prokofiewa, Szostakowicza i Martinů. Zatem utwór, napisany jeszcze pod koniec lat 80., i dziś odbierany jest świeżo i nowocześnie. Ironia K. Stecenki przejawiła się również w tym, że po wykonanych na bis własnych efektownych utworach „Pieśń”, „Na weselu we wsi” oraz „Szalone kołomyjki” zakończył program obu koncertów szeroko znaną muzyczną czołówką do programu telewizyjnego „Dobranoc, dzieci” — „Pieśnią wieczorną” swojego dziadka, klasyka muzyki ukraińskiej Kyryła Stecenki-starszego, jakby życząc widzom i słuchaczom dobrej nocy. Recenzowane koncerty zaświadczyły nie tylko o wysokim kunszcie artystycznym skrzypka i talencie kompozytorskim K. Stecenki-młodszego, ale także o jego wielkiej pracy oświatowej, skierowanej na popularyzację muzyki ukraińskiej. To ostatnie jest właściwe również innym dziedzinom wieloaspektowej działalności artysty — pedagoga, producenta muzycznego i telewizyjnego, prezentera telewizyjnego i radiowego, reżysera, scenarzysty, krytyka muzycznego. Dlatego zdumiewa fakt, że za tak wielki i różnorodny wkład w ukraińską kulturę narodową artyście, który na dodatek w zeszłym roku przekroczył połowę wieku, do tej pory nie przyznano tytułu artysty ludowego Ukrainy. Natomiast zasłużonym działaczem sztuki Ukrainy jest deputowany ludowy, były pracownik komsomolski i prezydent festiwalu „Tawryjskie Igrzyska” Mykoła Bahrajew, nawiasem mówiąc, mający związek nie ze sztuką, a z kulturą; artystami ludowymi Ukrainy są zagraniczni goście J. Kobzon i W. Spiwakow. A oto, na przykład, założyciel i dyrektor festiwalu „Czerwona Ruta”, kompozytor i etnomuzykolog Taras Melnyk czy kierowniczka dziecięcego autentycznego zespołu folklorystycznego „Daj Boże” i pianistka Olha Melnyk (wymieniam, bo oni w tym roku również obchodzili półwieczny jubileusz), którzy wnieśli nieporównywalnie większy wkład w naszą kulturę i sztukę, żadnych honorowych tytułów państwowych nie mają. Jeśli tytuły w naszym kraju przyznaje się nie za wkład w kulturę, a za osobistą lojalność wobec kierownictwa państwa lub za osobistą sympatię tego ostatniego do zagranicznego artysty, to komu takie wyróżnienia są potrzebne? W każdym razie nie wypada kończyć recenzji prawdziwego skrzypcowego fajerwerku w naszych barwach narodowych na tak smutnej nucie. Najlepszym sędzią stała się tutaj publiczność, w skład której wchodzili również uznani krajowi i zagraniczni specjaliści w dziedzinie akademickiej sztuki muzycznej. Wypełniwszy sale (a na drugim koncercie — i przepełniwszy), z zachwytem przyjęła wspaniałe wykonanie przez K. Stecenkę swoistej koncertowej antologii ukraińskiej muzyki skrzypcowej. Lecz najwyraźniej te koncerty są tylko etapem na twórczej drodze skrzypka. Planuje on wykonać premiery innych swoich utworów skrzypcowych, pokazać cały niemały dorobek pieśniarski, zrealizować projekt o dowcipnej nazwie DRUM&BACH (na analogię do stylu współczesnej muzyki tanecznej drum&bass) w Narodowym Teatrze Opery i Baletu im. T. Szewczenki, gdzie partyturze skrzypiec i instrumentów perkusyjnych, specjalnie stworzonej na podstawie solowych sonat i partit skrzypcowych J. S. Bacha, towarzyszyłyby balet i wideoprojekcje na wielkim ekranie. Życzmy więc sukcesów we wszystkich jego przedsięwzięciach. Anatolij KAŁENYCZENKO, st. pracownik naukowy Instytutu Sztuki, Folklorystyki i Etnologii im. M.T. Rylskiego NAN Ukrainy, kandydat nauk o sztuce, członek Narodowego Związku Kompozytorów Ukrainy
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF у Вікісховищі ↗ · Машинний переклад
