Емблема «Просвіта»ПРОСВІТАЦИФРОВАЗнання · Люди · Майбутнє

DEMOGRAFIA

Слово Просвіти, №18 за 2008 рік

Wołodymyr SKLAR, doktorant Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu im. T. Szewczenki Analiza materiałów spisów powszechnych z 1989 i 2001 r. pozwala ustalić główne tendencje zmian w składzie etnicznym ludności w przededniu uzyskania i w pierwszej dekadzie niepodległości. Decydującą tendencją procesów etnicznych doby niepodległości Ukrainy stało się intensywne zmniejszenie liczebności mniejszości etnicznych, przede wszystkim Rosjan. Przeciwnie, w ciągu lat 1959—1989, według obliczeń ukraińskiego demografa O. U. Chomry, kosztem migracji i asymilacji liczebność Rosjan na Ukrainie zwiększyła się o 2 230,3 tys. osób, a liczebność Ukraińców zmniejszyła się o 1 297,8 tys. osób. Czyli wpływ procesów asymilacyjnych i migracyjnych na zmiany liczebności Ukraińców i Rosjan istotnie różnił się w czasach radzieckich i w dobie niepodległości Ukrainy. Te różnice są spowodowane zmianą pozycji statusowych Ukraińców i Rosjan na Ukrainie w warunkach odrodzenia ukraińskiej państwowości. Według definicji amerykańskiego badacza R. Schermerhorna, dominującą pozycję w społeczeństwie może zajmować zarówno większość, jak i mniejszość. W warunkach bezpaństwowości dominującą może być “grupa mniejszości”, większość zajmuje pozycję podporządkowaną, czyli staje się “etnosem masowym”. Do uzyskania niepodległości Ukraińcy pozostawali “etnosem masowym” lub “podporządkowaną większością”, a Rosjanie mieli status dominującej mniejszości. Skutkiem takiej sytuacji było to, że Rosjanie na Ukrainie w czasach radzieckich nie doświadczali asymilacji językowej, i przeciwnie, Ukraińcy, choć stanowili większość, asymilowali się pod względem językowym. W umownym środowisku innych etnosów przeważały procesy rusyfikacji. Rozpad ZSRR sprzyjał przekształceniu Rosjan w mniejszość etniczną i utracie dawnej dominującej pozycji. W rezultacie Rosjanie w nowych państwach przeżywają kryzys tożsamości etnicznej. Według słusznej opinii ukraińskiej etnosocjolog W. A. Arbieninej, “najbardziej rozpowszechnionym traumatycznym problemem dla większości przedstawicieli rosyjskiej diaspory w krajach nowego zagranicy stała się utrata zwykłej dla nich “pierwszej roli” w wielonarodowym państwie. Charakterystyczne jest to również dla znacznej części Rosjan — obywateli Ukrainy”. Zmiana pozycji statusowych Rosjan prowadzi do tego, że oni “zaczynają ostro odczuwać potrzebę albo zmiany środowiska, albo pełniejszej i wszechstronniejszej adaptacji do środowiska etnicznego, w którym żyją”. Intensywne zmniejszenie liczebności Rosjan na Ukrainie w dość krótkim terminie (12 lat) spowodowane jest kilkoma czynnikami. Przede wszystkim procesami depopulacyjnymi, które rozpoczęły się w 1992 roku w wyniku zmniejszenia poziomu urodzeń i zwiększenia współczynnika śmiertelności. Wpłynęło także przerwanie masowej migracji Rosjan na Ukrainę, a nawet częściowe przesiedlenie części z nich na historyczną Ojczyznę, zwłaszcza na początku lat 90. w warunkach zaostrzenia kryzysu społeczno-ekonomicznego. Ale w odróżnieniu od krajów Azji Środkowej i Zakaukazia, gdzie zmniejszenie liczebności Rosjan stało się bezpośrednim skutkiem procesów migracyjnych, straty migracyjne Rosjan na Ukrainie były nieznaczne. Saldo migracyjne Rosjan staje się ujemne w 1993 i 1994 r. — odpowiednio 15,8 tys. i 85,5 tys. osób. Najistotniejszy wpływ na zmniejszenie liczebności Rosjan miały nie procesy migracyjne, a etniczne. Procesy asymilacji etnicznej Rosjan najistotniej wpływały na zmniejszenie ich liczebności w latach 1989—2001. Wśród Rosjan rozpowszechnionymi Walentyna Wyrodowa/Gautier. “Matka z dziećmi”

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF у Вікісховищі ↗ · Машинний переклад

Емблема «Просвіта»Просвітянин