Сторінка · с. 1сторінка оригіналу ↗
Szczęśliwa, że urodziła się Ukrainką
Слово Просвіти, №19 за 2008 рік
W historii ruchu prosvitiańskiego zapisała się plejada imion utalentowanych Ukraińców, którzy budzili świadomość narodową, wspierali język i kulturę ukraińską, propagowali duchowe dziedzictwo narodu. „Proświta” we wszystkich czasach była ośrodkiem życia narodowego, a jej działalność w różnych dziedzinach — naukowej, kulturalno-oświatowej, popularyzatorskiej — przyciągała wielu, którzy uświadomili sobie, że są prawdziwymi Ukraińcami. Do nich należy także kremenczucka prosvitianka Tamara Hupało.
Tamara HUPAŁO, członkini „Proświty”, m. Kremenczuk, obwód połtawski
Pochodzę z ziemi Szewczenki. Urodziłam się w Smili w obwodzie czerkaskim. Podczas wojny moi rodzice przeprowadzili się z dziećmi do Wesołego Kąta w obwodzie kirowohradzkim. Tu, wśród wspaniałej przyrody, w pobliżu Czarnego Lasu, minęły moje lata dziecięce i młodzieńcze. Miłość do przyrody i do ojczystej ziemi przekazali mi dalecy przodkowie, rolnicy-Ariowie. Mój dziadek, dzierżawiąc ziemię od pana, zamienił ją w rajski zakątek. Posadził z dziećmi duży sad. Na jednym drzewie rosło kilka odmian jabłek lub gruszek. Szczepienia wykonywał własnoręcznie. Od ojca odziedziczył skrzynię książek o uprawie roli i sadownictwie. Korespondował z Iwanem Miczurinem. A ile kwiatów rosło w ogrodzie! Szczególnie wiele było odmian róż. Mama opowiadała, jak chronili dzikie zwierzęta, dokarmiając je w miesiącach zimowych. Zwierzęta, nie odczuwając strachu przed życzliwymi ludźmi, podchodziły pod ich siedlisko. Wspominała, jak cały miot lisków schodził do nich z pagórka, jak psotne dzieci. O stosunku Hupałów do przyrody można pisać poematy. Więc być może nieprzypadkowo, po ukończeniu siedmioklasowej szkoły w Wesołym Kącie, wstąpiłam do Znamiańskiego technikum agrolęśno-melioracyjnego. Po ukończeniu przez trzy lata pracowałam jako brygadzistka agrolęśno-melioratorka. Mówią, że człowiek, który zasadził choć jedno drzewo, nie przeżył na świecie na próżno. Ja zaś pozostawiłam na ziemi nie jeden pas leśny. Wkrótce zostałam studentką Czerkaskiego Instytutu Pedagogicznego, który ukończyłam z wyróżnieniem. Niektóre wydarzenia mojego studenckiego życia stały się znaczące, przyczyniły się do mojego ukształtowania jako świadomej Ukrainki. Pamiętam, że w obwodowym teatrze odbywał się koncert najlepszych zespołów Czerkaszczyzny. Życzliwy kontroler wpuścił mnie na balkon bez krzeseł, gdzie było już kilka znajomych studentek z naszego akademika, które, podobnie jak ja, przybyły z kołchozu. Stojąc, słuchaliśmy pieśni i wierszy o Leninie, partii, komsomole, o szczęśliwym życiu, które dała nam władza radziecka. Świąteczna muzyka oczarowała przepełnioną salę. A oto uroczystą, oficjalną część koncertu zmieniła pieśń ludowa. Rozbrzmiały melodie–
MOWA JEDYNA
TAJEMNICZY BUNKIER STALINA
PEREGUK SERDEĆ PO 63 LATACH
Dobrowolne ofiary „Na Kobzarewą Cerkiew”: MBF „Ukraińska Rodzina” R/r nr 26045200145101 w Podilskiej filii AKB „Kijów”, MFO 320401 ZKPO 21709106
с. 6 · сторінка оригіналу ↗
Dokończenie. Pocz. na s. 1. pędzić całą nieuzbrojoną ludność na karabiny maszynowe przeciwnika. Oto kim był ten „najbardziej ludzki z ludzi”, którego dzisiaj wychwalają komuniści. Ten dzień stał się przełomowym w mojej świadomości. Nie, dysydentką nie zostałam, ale bielmo z oczu spadło. Trzeźwo zaczęłam oceniać wszystko, co wcześniej przyjmowałam bez wątpliwości. Wspominałam opowieści matki o moim wuju Denysie Hupale, który przybył do wsi z Floty Bałtyckiej jako przekonany bolszewik, a zetknąwszy się z sowiecką rzeczywistością, rozpasaniem terroru, przejrzał na oczy, został atamanem Czarnego Lasu i zginął za wolność i niepodległość rodzinnej ziemi. Wszystko to mama opowiadała w wielkiej tajemnicy. Mówiła o tym, jak ich dwukrotnie rozkułaczano, wyrzucając wielodzietną rodzinę z domu, o grozie Hołodomoru, samowoli wiejskich aktywistów, którzy znęcali się nad nią, posyłając do najgorszej, najcięższej pracy w kołchozie. Nie ominęła też nas, dzieci, klasowa nienawiść budowniczych bolszewickiego ustroju. W piątej klasie nauczyciel-funkcjonariusz partyjny niemal każdą lekcję rozpoczynał, gniewnie zwracając się do mnie: „Czego się tak na mnie patrzysz?”. Był jednym z tych, którzy rozkułaczali rodzinę mamy, wyganiając rozebranych na mróz, po zwierzęcemu prześladował i terroryzował małoletnich braci. Przychodziło różnego doświadczyć, a jeszcze być wdzięcznymi, że nas wychowują, a nie wywożą na Sybir. Milczeli ludzie, wystrzegali się siebie nawzajem, żeby za nieostrożne słowo nie znaleźć się na Sołowkach. Cierpliwie przyzwyczajali się Małorosjanie — Ukraińcy zostali wyniszczeni — do bolszewickiego imperialnego jarzma. Mieli nadzieję, że wszystko zmieni się na lepsze. Tym bardziej, że od zjazdu do zjazdu partia obiecywała wreszcie dobrobyt, a dotychczasowe niepowodzenia i cierpienia narodu przypisywała różnym kultom i możnowładcom, którzy rzekomo odchylali się od leninowskiego kursu polityki partii. A działacze kultury i literatury (większość) wraz z partyjnymi propagandystami wysławiali „szczęśliwe” życie narodu, przyuczali gorzkie postrzegać jako słodkie. Tak stopniowo formował się homo sovieticus. Taką stawałam się, odganiając własne wątpliwości, i ja. Znaczącym wydarzeniem w moim studenckim życiu było zapoznanie się z poezją Wasyla Symonenki — jednego z najbardziej utalentowanych poetów-szestdziesiątników, wyraziciela dążeń rodzinnego narodu. Nie miałam szczęścia być na spotkaniu z poetą, które zorganizowano dla studentów wydziału filologicznego. Opowiadano, że zachowywał się Wasyl skromnie. I dopiero kiedy jeden z obecnych studentów przekazał karteczkę, w której prosił wyjaśnić, jaką Ukrainę poeta miał na myśli, czytając wiersz „Zapatruję się w twoje źrenice”, on żarliwie odpowiedział, że Ukraina u niego jest jedna. Wasyl, być może, sam nie podejrzewał, jaką miłością i szacunkiem cieszyła się jego poezja wśród studenckiej młodzieży. Wiersze przepisywano, uczono się na pamięć — szczególnie zakazanych w tamtym czasie „Monarchów”, „Bramy” i innych. Po zakończeniu nauki wraz z mężem, a później z synem, przez dziesięć lat pracowałam w górskiej osadzie Łopuchowe, niedaleko Ust-Czornianskiego kombinatu leśnego. Tam poznałam wykształconych, bliskich mi duchem ludzi różnych narodowości, którzy zaproponowali wstąpienie do partii komunistycznej. Wahałam się. Dowodzono mi, że można być uczciwym człowiekiem i w nieuczciwym świecie, podawano przykłady polepszenia dobrobytu zwykłych ludzi. Skądże miałam wtedy wiedzieć, że dla mojego dobrobytu „trudziły się” tysiące więźniów politycznych w kopalniach złota, przy wyrębie lasów i, choć jak paradoksalnie to brzmi, na budowach komunizmu od Kołymy do Mordowii w nadzwyczaj ciężkich warunkach. I wśród nich — kwiat ukraińskiej elity: Wasyl Stus, Jewhen Swerstiuk, Wiaczesław Czornowił, Łewko Łukjanenko, bracia Horyniowie i wielu innych znanych i bezimiennych bojowników o prawa człowieka. W 1975 roku przeprowadziliśmy się do Krzemieńczuka. Później, w latach niepodległości Ukrainy, starałam się więcej dowiedzieć o poetach i pisarzach diaspory, których utwory w Związku były zakazane i którzy otworzyli mi oczy na wszystkie bezprawia, jakie działy się w bolszewickim imperium. Szczególnie poruszyły mnie wiersze Jewhena Małaniuka. Poeta pragnął, aby naród ukraiński nie pozostał „bez rodu i plemienia”, aby kraju nie przeżarła rdza „małorosyjskości”, aby „starszy brat” nie zrusyfikował samoistnego ukraińskiego etnosu. Szczególnie wpłynęli na formowanie mojego światopoglądu, nacjonalistycznych przekonań przywódcy OUN A. Melnyk, J. Konowalec, O. Olżycz, a także utwory I. Bahrianeho, T. Osłmaczki, U. Samczuka, O. Telihy i innych. Te wielkie postacie stały się dla mnie wzorem służby Ojczyźnie. Wreszcie otwarto utajnione dokumenty archiwalne NKWD, materiały funduszy literackich, które dały możliwość wyjaśnienia przerażającej istoty totalitarnego systemu. Dzięki pisarzowi R. Kowalowi dowiedziałam się o heroicznej śmierci mojego wuja D. Hupały i jego towarzyszy broni w więzieniu Łukjanowskim. Od tamtej pory zaczęłam inaczej patrzeć na historię Ukrainy, na otaczający świat. Pozbywszy się wątpliwości, w 1994 roku wstąpiłam do Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów (OUN M), którą w Krzemieńczuku kierował D. Demydiuk. Po stracie jedynego syna staraliśmy się jak najwięcej zrobić na niwie języka ukraińskiego i słowa: organizowaliśmy kursy nauki języka ukraińskiego w szpitalu, jednostkach wojskowych. Ponad dziesięć lat mój mąż Dmytro Mykołajowycz kierował miejskim oddziałem „Proświty” im. T. Szewczenki, mógł godzinami opowiadać o nieprostej i bolesnej historii Ukrainy. Podwójnymi siłami staraliśmy się kontynuować to, co rozpoczynał nasz syn, który miał talent do języków, muzyki i polityki. A w 2005 roku odleciała w inne światy i dusza Dmytra Mykołajowycza, prawdziwego patrioty-Ukraińca. Jego sprawę kontynuują koledzy, ludzie o podobnych poglądach, proświcianie, narodowo świadomi Ukraińcy miasta. I mimo wszystko, nie zważając na wysiłki patriotycznych sił, Ukraina jeszcze nie stała się ukraińską. Świadczą o tym nazwy ulic, symbole bolszewickiego reżimu w miastach. Czyż można spokojnie obserwować, jak komuniści z regionalistami podcinają rodowe korzenie języka ukraińskiego? Za to kwestii zniesienia immunitetu poselskiego i przywilejów opozycja w parlamencie tak i nie poparła. Ukraina zajmuje pierwsze miejsce pod względem liczby drogich aut zagranicznych i pierwsze miejsce pod względem zubożenia ludności. Przeżyte i przemyślane utwierdziło mnie w przekonaniu, że tylko ukraińska idea narodowa, która bazuje na ukraińskiej władzy narodowej, duchowości, może zapewnić ochronę interesów państwowych Ukrainy. Żyć lepiej — to dobrze, ale nie ze szkodą dla duchowości. Chce się dożyć duchowego odrodzenia narodu, zobaczyć Ukrainę przodującym, prawdziwie suwerennym państwem, które zajmie godne miejsce w kręgu rozwiniętych państw europejskich. O tym marzyli bojownicy, którzy zginęli za jej wolność.
zwany “kotłem gurbeńskim” i zająć górę Gurbieńską. Pod umiejętnym dowództwem komendanta Wasyla Kuka bojownicy UPA zaczęli w trzech kierunkach przebijać się do lasu dermańskiego. Ceną niewiarygodnych wysiłków i strat, przede wszystkim wśród nieuzbrojonych cywilnych mieszkańców okolicznych wsi, powstańcy wytrzymali napór wroga i zdołali przerwać pierścień okrążenia. Kurenie “Dowbenki” i “Buwałego” odeszły w lasy suraskie; kureń “Mamaja” przebił się na północ i przeszedł linię kolejową Zdołbunów—Szepietówka; oddziały “Jasena” i “Doka” poszły w kierunku Klewania. I choć wojska sowieckie odparły oddziały UPA z kompleksu leśnego, nie zdołały one osiągnąć swojego głównego celu — zlikwidować okrążonych grup UPA. Powstańcy nie tylko stoczyli bój z doświadczonymi regularnymi jednostkami Armii Czerwonej i NKWD, godny podziwu i sławy ukraińskich tradycji walki z czasów hetmana Bohdana Chmielnickiego, ale także zachowali główne siły zbrojne. Dowódcy jednostek UPA-Północ i UPA-Południe uratowali najbardziej doświadczonych żołnierzy, wyprowadzając ich z “kotła gurbeńskiego”, i dwiema dużymi grupami z walkami przeszli setki kilometrów: jedną kolumną aż na Polesie, drugą — na wschód. Ta bitwa i rajd wpisały heroiczną kartę w historię państwa ukraińskiego. Z inicjatywy działaczy Proświty, duchowieństwa, parafian i sił patriotycznych Ziemi Rówieńskiej w pobliżu największej mogiły wzniesiono kapliczkę ku czci bohaterów Gurb. Na jednym z krzyży, ustawionych na grobach poległych powstańców, napisano: “Śpijcie, chłopcy, śpijcie… O losie-wolności Ukrainy śnijcie!”
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF у Вікісховищі ↗ · Машинний переклад
