Емблема «Просвіта»ПРОСВІТАЦИФРОВАЗнання · Люди · Майбутнє

Jeszcze raz o „języku”

Слово Просвіти, №19 за 2012 рік

Wasyl POLISZCZUK, dyplomata, radca I klasy Druga język państwowy (w naszym przypadku — język północnego sąsiada, który stale wysuwa wobec nas pretensje, uzurpuje sobie naszą historię, przestrzeń kulturalno-informacyjną) dla Ukrainy oznacza śmiertelne zagrożenie. Już w przeszłości wielki myśliciel, pisarz, encyklopedysta i poliglota Pantelejmon Kulisz pisał, że najstraszniejszym wrogiem języka ukraińskiego jest północny drapieżnik. Hipotetycznie można by za pewnych warunków dopuścić na naszych terenach dwujęzyczność państwową, gdyby mieszkali tu wyłącznie Ukraińcy i Rosjanie, a Rosji jako odrębnego państwa nie było. A zatem nie byłoby kto poza Ukrainą bronić języka rosyjskiego etnosu. Lecz nawet wtedy czyhałoby niebezpieczeństwo wchłonięcia jednego języka przez drugi ze względu na ich bliskość. Zatem jak by nie kręcić, dla obu języków państwowych potrzebne są oddzielne mieszkania: dla ukraińskiego — obszar Ukrainy, dla rosyjskiego — wielka Rosja z jej bezkresnymi przestrzeniami. Lecz północni sąsiedzi, potomkowie tych, którzy zalali urodzajne wsie i miasta tych, których wymordowano głodem holodomoru lub wytępiono podczas stalinowskich represji, albo wywieziono z Ukrainy w celu „zagospodarowania” dalekiej Syberii i Północy, dotąd nie zdołali, a także nie chcą opanować języka państwa, w którym żyją i którego są obywatelami. To właśnie oni opowiadają się za drugim językiem państwowym — rosyjskim, by uchronić siebie przed nauką ukraińskiego, do którego odnoszą się z pogardą, ponieważ mentalnie pozostają etnosem, którego imperialno-szowinistyczna istota leży u podstaw polityki ich dawnego państwa. Tym samym tworzą przeciwwagę dla rdzennego etnosu — Ukraińców, który jest twórcą państwowości na odwiecznym terytorium rusinów-ukraińców — Ukrainie, spadkobierczyni Rusi Kijowskiej. Oczywiście wśród Rosjan-obywateli Ukrainy jest wielu godnych patriotów Ukrainy, budzących szacunek, czasem większy niż niektórzy rdzenni Ukraińcy. Zachowując swój język, ukraińscy Rosjanie swobodnie władają ukraińskim i się nim posługują. W niekorzystnej sytuacji języka ojczystego winni są także Ukraińcy. Weźmy Krym, gdzie za przyzwoleniem lokalnych i centralnych władz, pod osłoną rosyjskiej Czarnomorskiej Floty Wojskowej, rozpasali się rosyjscy szowiniści, ukrainofoby, a 750-tysięczna ukraińska społeczność milczy. Często, zwłaszcza w miastach, gdy zwrócisz się do kogoś po ukraińsku, odpowiadają ci po rosyjsku. Na uwagę słyszysz: „Какая разніца, на каком язикє?” Dla mnie, Ukraińca, różnica jest wielka. A dla chochła, czyli piątej kolumny, oczywiście wszystko jedno. Wcześniej protestowałem, obrażałem się. Dochodziło do przykrości. Wtedy znalazłem wyjście: gdy słyszę rosyjski (a w moim Kijowie prawie na każdym kroku słyszę go zbyt często), gdy trzeba mi coś wyjaśnić, taktownie proszę o wyjaśnienie po ukraińsku lub po niemiecku albo angielsku. Wtedy — o, cud! — wszyscy przechodzą na dobry język ukraiński i z grzecznością odpowiadają. Przecież Ukraińców u nas jest zdecydowana większość! Potwierdza to także statystyka. W rzeczywistości tych, którzy władają ukraińskim, jest zdecydowana większość! Był tylko jeden przypadek, gdy w urzędzie państwowym młoda pracownica bezczelnie oświadczyła: „A я украінскава язика нє панімаю”! Wtedy dałem upust swoim emocjom, oświadczając, że nie rozumiem rosyjskiego i proszę o odpowiedź po niemiecku lub angielsku, można też po francusku. Na hałas i zamieszanie zbiegli się jej koledzy, zaczęli proponować usługi tłumacza. Zakłopotana i zawstydzona pracownica przeprosiła i obiecała nauczyć się ukraińskiego. Na tym incydent został zakończony. Otóż w sytuacji, która się wytworzyła na Ukrainie, winni jesteśmy my, Ukraińcy, bo wstydzimy się mówić językiem ojczystym. Na pierwsze usłyszane rosyjskie słowo pospiesznie przechodzimy na obcy język. Taka nadgorliwość pozbawia innych motywacji do zainteresowania się naszym językiem. Iwan Dziuba stwierdził, że gdyby 25% z nas zaczęło mówić po ukraińsku, cała Ukraina mówiłaby nim. Uczmy się od Francuzów, Polaków, Bałtów, Serbów, Słoweńców, Chorwatów, którzy godnie szanują i bronią każdy swojego języka. Czesi w ciągu pięciu lat pozbyli się „zniemczenia”, oczyścili się, a my brniemy od 20 lat i końca-kraju nie widać. Nie wstydźmy się języka ojczystego — jednego z najbogatszych i najpiękniejszych języków świata!

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF у Вікісховищі ↗ · Машинний переклад

Емблема «Просвіта»Просвітянин