Сторінка · с. 1сторінка оригіналу ↗
PIERWSZY PODA RĘKĘ MĄDRZEJSZY...
Слово Просвіти, №20 за 2005 рік
W zeszły czwartek, 12 maja 2005 roku, wydarzyło się coś, co bez przesady wstrząsnęło całą Ukrainą: prezydent Juszczenko rozmawiał z całym narodem. Przypadek bezprecedensowy, po swojemu znaczący: nie tylko w ciągu 14 lat Niepodległości, ale w całej historii nic takiego nie miało miejsca. Na żywo, na trzech ogólnokrajowych kanałach telewizyjnych trwała ta dwugodzinna, bynajmniej nie prosta rozmowa. Tysiące i tysiące ludzi o różnych orientacjach politycznych, zwolennicy i przeciwnicy, wzięli w niej udział. Pytania napływały na numery telefonów i przez sieć Internet. Na każde przeznaczano po 20 sekund, co 5 sekund nadchodziło po 10 telefonów. Tylko studio kanału STB, na przykład, kończąc przyjmowanie połączeń, poinformowało: w ciągu dwóch godzin emisji zadzwoniło 26 tysięcy widzów, a kanał Nowyj Kanał odnotował, że przez sieć Internet wpłynęło ponad 4 tysiące pytań. Jednak wyjątkowość tej akcji polega nie tylko na masowym zasięgu wśród ludności – dla porównania: przedwyborcze debaty telewizyjne wzbudziły nie mniejsze zainteresowanie – ale także w kilku wyraźnie zaznaczonych cechach. Polegają one na następującym: Po pierwsze, była to naprawdę dwustronna rozmowa, swego rodzaju zbiorowy wywiad na dowolny temat, w którym każdy obywatel mógł zadać – i zadawał – dowolne pytanie prezydentowi kraju. Po drugie, było to wydarzenie, które zademonstrowało demokratyzm, otwartość i dostępność nowej władzy, jej konkretne kroki zbliżania się do narodu. Po trzecie, był to zupełnie nowy styl komunikacji przywódcy narodu z masami, zapoczątkowany przez rewolucyjny Majdan: nawet słowik Krawczuk, nie wspominając już o nieporadnie mówiącym Kuczmie,
nie odważał się stanąć twarzą w twarz z tak wielką masą ludzi i prowadzić rozmowę z marszu. Po czwarte, ten wielokanałowy transmisja na żywo wykazał wysokie walory moralne, znajomość sprawy, erudycję, a wreszcie zwykłą odwagę Wiktora Juszczenki, który wyszedł do ludzi i z całą szczerością, nie kryjąc się za zawiłymi frazesami, odpowiadał na najostrzejsze pytania. A pytania te nie zawsze były przyjemne, raczej ostre i problematyczne, dawno bolesne, a niektóre wręcz otwarcie wrogie. Ludzi interesowało wszystko: polityka socjalna, błędy kadrowe, wzrost cen, niedawne obchody 60. rocznicy zwycięstwa w II wojnie światowej (która wciąż dla wielu, zgodnie z komunistyczno-sowieckimi stereotypami ideologicznymi, jest Wojną Ojczyźnianą), gospodarka i podatki, rozprzedaż ziemi i wstąpienie do NATO, orientacja na Rosję czy na Europę oraz wiele innych spraw. Wyodrębnijmy jednak trzy najważniejsze problemy o znaczeniu ogólnonarodowym, które obecnie są najbardziej bolesnymi punktami organizmu społecznego: 1) politykę językową i próby pewnych sił politycznych nadania rosyjskiemu językowi statusu oficjalnego (czytaj — państwowego); 2) krzyk „nowej opozycji” o rzekomych represjach politycznych, rozpętanych przez władzę na Ukrainie; 3) pojednanie weteranów minionej wojny, którzy walczyli w szeregach Armii Radzieckiej, oraz żołnierzy OUN-UPA. Na te niezwykle drażliwe dziś tematy sypały się najboleśniejsze, najradykalniejsze i najbardziej wrogie pytania, z placów i ulic rozlegały się okrzyki „Juszczenko precz!” i „Juszczenko tak!” I to jest Ukraina. To, że na pierwszym miejscu postawiono kwestię językową, wcale nie oznacza niedocenienia kwestii gospodarczej, społecznej czy
ПОГЛЯД nišньopolitychnoi problematyky — to znaczy, że problematyka języka ukraińskiego przez wszystkie 14 lat niepodległości była spychana na dalszy plan: rzekomo głównymi są kwestie społeczno-gospodarcze, a językowe to sprawa drugorzędna.
с. 6 · сторінка оригіналу ↗
POGLĄD Kontynuacja. Początek na s. 1 Oto dlaczego takie państwa jak Francja, Polska i inne, których językom nic i nikt bezpośrednio nie zagraża, zadbały o ustawową ochronę języków narodowych. Rosja natomiast opracowała koncepcję wzmocnienia i utwierdzenia języka rosyjskiego nie tylko na terenie Federacji, ale i w krajach WNP w ogóle. U nas zaś znajdują się mędrcy, którzy bezwstydnie wysuwają bezsensowny i wydumany problem — nadanie językowi rosyjskiemu statusu państwowego. Praktycznie oznacza to pogrzeb dla języka narodu tytularnego. Hałas o jakichś rzekomych językowych prześladowaniach „rosyjskojęzycznej ludności” nie wytrzymuje żadnej krytyki: żadne prześladowania nie istnieją. Przeciwnie, powstało realne zagrożenie dla języka ludności rdzennej, narodu tytularnego przez agresywną rusyfikację. Kwestie językowe dla Juszczenki są dość skomplikowane: Ukraińcy sprawiedliwie domagają się ochrony języka narodowego, „rosyjskojęzyczni”, których, niestety, jest niemało, niesprawiedliwie chcą dla rosyjskiego statusu drugiego języka państwowego. I to jest Ukraina. Prezydent słusznie podkreślił: żyjemy w państwie ukraińskim, gdzie językiem państwowym zgodnie z Konstytucją jest ukraiński. Ale w tym samym momencie wykonał HISTORYCZNY RAKURS Najostrzejszy i najbardziej bezczelny atak na język ukraiński miał miejsce w miastach południa Ukrainy, gdzie rusyfikacja była o wiele głębsza, bardziej niszczycielska. Oto jak przebiegał proces ukrainizacji uczelni wyższych w byłej guberni odeskiej. W czasie gdy na Ukrainie średnio wśród mieszczan Ukraińcy stanowili 47%, Rosjanie 25%, Żydzi 22%, w Odessie, jak twierdzi współczesny ukraiński historyk Petro Sobol, Ukraińców było całkiem mało — 4%, a przeważali Rosjanie, których było 45,6% oraz Żydzi — 44%. Z nich właśnie formowały się główne kadry wykładowców i studentów w Odessie. W roku akademickim 1922—23 w guberni odeskiej było tylko 4% ukraińskich placówek kształcenia zawodowego, chociaż odsetek uczniów narodowości ukraińskiej wynosił 22,2%. Zatem już z tego widać, że dla oporu wobec ukrainizacji był tu sprzyjający grunt etniczny. Wprowadzenie języka ukraińskiego na uczelnie wyższe zależało od tego, w jakim stopniu językiem ukraińskim władała kadra wykładowcza. Ta sprawa lepiej rozwiązywała się w tych miastach południa, gdzie sprzyjał temu skład narodowościowy. Tak, w okręgu chersońskim, gdzie mieszkało 75% Ukraińców, na 1 października 1924 roku naliczano 60% pedagogów, którzy dobrze władali językiem ukraińskim. A w Mikołajowie stan był całkowicie odwrotny: w Mikołajowskim Instytucie Oświaty Ludowej na początku roku akademickiego 1923—24 po ukraińsku wykładało tylko dwóch wykładowców. Jeden — język i literaturę ukraińską, drugi — język ukraiński i historię Ukrainy. Kierownictwo wyższej uczelni zajmowało się formalną administracją, wielokrotnie podejmując decyzje o konieczności swobodnego władania językiem ojczystym przez kandydatów na studia i absolwentów. Okresowo wychodziły rozporządzenia o zakazie wydawania absolwentom świadectw ukończenia instytutu bez znajomości ukraińskiego ukłon w stronę rosyjskojęzycznych: niby obie strony powinny zachowywać tolerancję i wzajemne zrozumienie, „nie trzeba wzajemnie wykluczać wymagań”. A dlaczego, właściwie? Dlaczego naród tytularny ma godzić się z upośledzeniem swojego języka ojczystego i nie wykluczać nieuprawnionych wymagań jednej, chociaż i najliczniejszej, ale mniejszości? Ukraińców w Rosji jest również miliony, ale jak zareagowaliby Rosjanie, gdyby ci zaczęli domagać się statusu państwowego dla swojego języka? Albo gdyby choć jeden deputowany przemówił w rosyjskim parlamencie po ukraińsku? Niestety, nasz Prezydent wbrew swojej ukraińskiej duszy, co do czego nie ma wątpliwości, wpadł pod wpływ swojego otoczenia i jest gotowy iść na kompromis w zasadniczej kwestii narodowej, gdzie nie może być miejsca na kompromisy. Inaczej jak wyjaśnić, że właśnie z łona prezydenckiego otoczenia wypłynął projekt dekretu o obowiązkowej znajomości języka rosyjskiego dla urzędników? Oni i tak ją znają, w odróżnieniu od ukraińskiej, której nawet poszczególni ministrowie (nowego rządu!) nie znają. Inaczej, jak wyjaśnić, że komentując problem językowy na żywo, Prezydent znów ustępuje „rosyjskojęzyczności” kosztem narodowego, podkreślając, że „my będziemy przeciwko wprowadzaniu jakichkolwiek ulg dla wydawnictw ukraińskojęzycznych. Wychodzimy z założenia, że polityka fiskalna, podatki dla wszystkich są równe, a wsparcie państwowe powinno być jasno zadeklarowane w budżecie”?! Sprzeczność jest tu oczywista: jasno — przeciwko ulgom dla literatury ukraińskojęzycznej i mgliście-ogólnie — o jej wsparciu budżetowym. Wsparcie — to nie jałmużna, a tworzenie priorytetowych warunków dla rozwoju języka narodowego w państwie narodowym, w tym także ulg podatkowych. Jak we Francji, Polsce, w tej samej Rosji... To już czas zrozumieć naszym władzom. W kwestiach dotyczących hałasu „nowej opozycji” o represjach Juszczenko jest o wiele bardziej wyrazisty, twardszy i konsekwentniejszy: „Myślę, że łotrom i bandytom w polityce nie ma czego szukać. Nie zbudujesz swojej polityki na kłamstwie, na grabieżach, na miliardach straconych środków; dla mnie, uwierzcie, to nie jest opozycja”. I przytacza wprost zabójcze fakty: w zeszłym roku skradziono z budżetu 4 miliardy hrywien z tytułu zwrotu podatku VAT; 2 miliardy hrywien skradziono na kolei — na telefoniczny rozkaz zostały one przelane na kampanię wyborczą kandydata obozu władzy; 1 miliard ukradziono przez DUS (Państwowe Zarządzanie Sprawami); półtora miliona w zeszłym roku poszło tylko na bukiety, które wręczał prezydent Ukrainy; 100 milionów skradziono pod szyldem zachęty dla olimpijczyków; 300 tysięcy suchych racji żywnościowych zabrano z magazynów wojskowych na wyżywienie zwolenników Janukowycza... Fakty są porażające: o jakich represjach można mówić? Mówić można i trzeba o nieuchronności kary za popełnione przestępstwa, jeśli chcemy budować państwo prawa. Dlatego ze zrozumieniem odbierane są liczby: w ciągu 1,5 miesiąca wykryto 19 262 przestępstwa, co trzecie przestępstwo to albo łapówka, albo nadużycie władzy; wśród przestępców, niestety, są kierownicy obwodowych administracji państwowych, zarządów i wydziałów struktur państwowych oraz inni. W kwestiach pojednania weteranów Wiktor Juszczenko był na wysokości zadania. Jako pierwszy z przywódców narodu publicznie wysunął tę żywotną kwestię. Zarówno żołnierze Armii Radzieckiej, jak i wojownicy Ukraińskiej Powstańczej, choć walczyli w różnych oddziałach, walczyli o wolność jedynej ukraińskiej
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF у Вікісховищі ↗ · Машинний переклад
