Емблема «Просвіта»ПРОСВІТАЦИФРОВАЗнання · Люди · Майбутнє

«Siła narodu tkwi w sile jego kultury»

Слово Просвіти, №20 за 2012 рік

Pawło MOWCZAN Prawdziwa historia narodu składa się z historii poszczególnych osobistości, które właściwie kształtują historyczne koryto, wyznaczają jego kierunek i potęgę. Nurt Iwana Ohijenki jest potężny, więc logicznie nasuwa się pytanie: dlaczego przez długi czas byliśmy odcięci od tak znaczącej postaci, jaką był Iwan Ohijenko w najnowszej historii? Dlaczego nawet po dość poważnym odcinku czasu istnienia Ukrainy jako niepodległego państwa jeszcze nie wymawiamy pełnym głosem imion tych, którzy na początku XX wieku bronili naszego honoru i godności, którzy czuli swoją nierozerwalną więź z wielkim narodowym zasobem historycznej Ukrainy? Kiedyś pewien rosyjski reformator wypowiedział gorzką sentencję, która w znacznej mierze dotyczy także nas: „Przekonywać ludzi jest trudno, a przekonywać na nowo prawie niemożliwie”. I jak naładowaną energetyczną potęgą osobistością trzeba było być, aby w bezpaństwowym narodzie rozbudzić zainteresowanie własnym narodowym bytem: z własnym projektem państwa, kultury, historii, języka, perspektywy… To niewielka garstka pasjonatów, którzy zrobili wszystko, co możliwe, aby ocucić zdenacjonalizowaną masę i swoimi nieustannymi codziennymi trudami wytworzyć to, czego brakowało narodowi: rozbudzić w przeciętnym człowieku wiarę w siebie i, naciskając na słowo „Ukraina—Ukrainiec”, wyprzeć ze świadomości niewolnicze piętna „małoros”, „chochoł”, „podlaszek”. Jaki ogrom pracy trzeba było wykonać we wszystkich dziedzinach, a przede wszystkim w oświacie! Dlatego Iwan Ohijenko bierze się za tę sprawę, a dalej działa jako pionier w wydawniczej, kulturoznawczej, historycznej, kościelnej, językowo-informacyjnej sferach. I za wszystko to bierze się Iwan Ohijenko z ogniem, z wyczerpującą codzienną pracą, gdyż dobrze zdawał sobie sprawę, że Ukraińcy odziedziczyli co najmniej dwie wady — „chatorajstwo” (egoizm lokalny) oraz zwlekanie, odkładanie na jutro nierozwiązanych problemów. Dlatego Ohijenko całe życie niestrudzenie pracował, śpieszył się, by zrobić jak najwięcej, objąć coraz szersze sfery życia narodowego, wierząc, że „zmartwychwstanie Soborna święta Ukraina, a z nią i cerkiew Chrystusowa”. I najważniejsze, najbardziej znaczące słowa w zacytowanych słowach Ohijenki to „głęboko wierzę”… I to ziarnko gorczycy wiary, nie raz wspominane przez apostoła Pawła, czyniło cuda, dawało siłę, dodawało dni, pomnażało szeregi zwolenników. I czy to było wtedy, gdy tworzył ministerstwo w ukraińskim rządzie, czy wtedy, gdy zakładał w Kamieńcu Podolskim uniwersytet, czy otwierał wydawnictwa i nowe czasopisma, czy wtedy, gdy tworzył życiorysy wielkich Ukraińców, do których, nawiasem mówiąc, należy już dołączyć naszego jubilera, którego, moim zdaniem, Ukraińska Cerkiew powinna już kanonizować. Czy wtedy, gdy tworzył katedry, czy budował świątynie na dalekiej emigracji, czy wtedy, gdy tłumaczył Pismo Święte. Ohijenko jakby przestrzegał napoleońskiej maksymy: „Lepiej milczeć, jeśli nie jest się w stanie działać”, ale działać w imię Pańskie, w ścisłym powiązaniu z Bożymi wskazaniami. I nie dziwi, że z czasem z Iwana Ohijenki przekształca się w metropolitę Iłariona. I wszystko to dzieje się w czasach szatańskiego rozpasania, kiedy od Boga odwracają się warstwy, narody, intelektualiści, kiedy Boże wskazania stawały się pustym dźwiękiem. Jaka niesamowicie trudna droga do siebie, czyli do Boga, a zatem do Prawdy. Jaki niesamowity ogrom pracy wykonanej, wypracowanej. Aby zrealizować siebie, trzeba było mieć oprócz wiary jeszcze — według wyrażenia Jewhena Małaniuka: „Świadomość, uświadamianie sobie narodowo-państwowych zadań Ukrainy, trzeba było mieć aktywno-twórczy patriotyzm, i po prostu mówiąc — poświęcenie”. Jewhen Małaniuk 90 lat temu zaznaczył: „Ktoś powiedział, że Ukraińcy nie potrafią szanować swoich bohaterów. A tam, gdzie nie ma szacunku do wybitnych osobistości, nie może wytwarzać się tradycja, która odgrywa tak wielką rolę w wychowaniu narodu, w nakreśleniu jego historycznych zadań i dróg (J. Małaniuk. Księga obserwacji, Toronto, 1966, str. 263). Moim zdaniem, do podjęcia się tłumaczenia Biblii Iwana Ohijenkę skłoniły dwa motywy: pierwszy — to głębokie uświadomienie, że Biblia jest kodową księgą ogólnoeuropejskiej, a co za tym idzie i ukraińskiej kultury oraz ogromnego duchowego i intelektualnego doświadczenia, które stało się swoistą optyką widzenia prawdy Niebieskiej i Ziemskiej, prawdy Pańskiej ponadczasowej i prawdy ludzkiej, przemijającej; a drugi, motyw językowy, jest również ponadczasowy i znaczący. Tak samo jak są dwie sfery życia narodowego, w których „cerkiew, jak twierdzi metropolita Jerzy (Khodr), — jest zobowiązana brać udział. Pierwsza — to jedność narodu, druga — ochrona pokrzywdzonych, prześladowanych, ściganych za ich rasę lub język (Ludzkie wartości i spotkania kultur. Duch i litera, str. 127). Mykoła CYMBALIUK Zdjęcie Olesia DMYTRENKI Chociaż nawet dzisiaj byłoby przedwcześnie twierdzić, że rudymenty sowiecko-moskiewskiego imperialnego stosunku i naszej piątej kolumny do prawa Ukraińców do własnej, prawdziwej historii odpadły jak ogon u gada. Więc zacięta ukrainofobia pozostaje niezmienna i tak samo podstępna, cyniczna. To po raz kolejny zademonstrowała dyskusja w Radzie Najwyższej Ukrainy nad uchwałą o obchodach 130-lecia Ohijenki, którą przygotował przewodniczący WUT „Proświta”, deputowany ludowy Ukrainy Pawło Mowczan. Jeden z regionalów ostro wystąpił przeciw, motywując tym, że rzekomo metropolita Iłarion (Ohijenko) w 1941 r. witał chlebem i solą w Żytomierzu wojska niemieckie. (W rzeczywistości metropolita od 1920 r. aż do śmierci w 1972 r. żył na wygnaniu, za granicą). Bezczelne kłamstwo Jurija Bołdyriewa wywołało falę oburzenia nie tylko wśród ukraińskich deputowanych, ale także wśród ziomków-żytomierzan Ohijenki. Szef Żytomierskiej Obwodowej Administracji Państwowej zmuszony był dzwonić do prowokatora z mandatem deputowanego, ale zmienić sytuacji nie udało się, przedstawiciele parlamentarnej większości zagłosowali przeciwko obchodom jubileuszu na szczeblu państwowym. Dzięki Bogu, że proświcianie, towarzystwo Iwana Ohijenki, NSPU, Fundusz Wspierania Rozwoju Sztuki, żytomierscy edukatorzy przy skutecznym wsparciu kierownictwa W dziedzinie kulturoznawstwa Ohijenko rozszerzył granice funkcjonowania kultury ukraińskiej, w wymiarze czasowym „broniąc ciągłości narodowego rozwoju kulturowego oraz jego ekwiwalentności wobec genezy narodu” (I. Tiurmenko). A jakie ważne wnioski wyciągnął on w językoznawstwie w interpretacjach dotyczących natury słowa, języka ojczystego: „Każda wiara najmocniej związana jest z językiem ojczystym narodu, bo język ojczysty to podstawowy żyzny grunt każdej wiary, język ojczysty to droga do Boga”. „Wszystkie nabożeństwa kościelne muszą być odprawiane tylko w żywym języku swojego narodu, tak jak to było w dawnych czasach”. „Kazania kościelne należy wygłaszać tylko w języku ojczystym wiernych, bo tylko on najgłębiej przemawia do duszy słuchaczy i najlepiej buduje ich dla dobra”. „Narodem państwowym nie może stać się naród — nieświadomy naród, który nie posiada sobornego języka literackiego, wspólnego dla wszystkich jego plemion”. „Najwyższą i najtrwalszą duchową organizacją jedności narodu jest soborny język literacki”. „Żaden rząd nie odważy się zabierać czy ograniczać wolności narodowi-nacji, scementowanemu sobornym językiem literackim”. „Naród, duchowo zjednoczony sobornym, głęboko rozwiniętym językiem literackim, koniecznie stanie się państwowym”. „Siła narodu — w sile jego kultury”. W tych wykutych wierszach-testamentach stoją przed nami ważne, zaktualizowane przez teraźniejszość zadania, postawione ponad 70 lat temu. Bądźmy tego świadomi i bądźmy odpowiedzialni za ten skarb, który odziedziczyliśmy. To znaczy, bądźmy samymi sobą, tak jak tego domagał się wielki Syn Ukrainy, Iwan Ohijenko — metropolita Iłarion… Przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. H. Szewczenki, przewodniczący jury, deputowany ludowy Ukrainy Pawło Mowczan wręcza nagrodę im. I. Ohijenki Wiktorowi Hrabowskiemu

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF у Вікісховищі ↗ · Машинний переклад

Емблема «Просвіта»Просвітянин