Сторінка · с. 15сторінка оригіналу ↗
WARTO WIEDZIEĆ
Слово Просвіти, №22 за 2008 рік
dów było niebezpiecznym zamiarem, którego szczegóły przekazał nam artysta, malując fresk po lewej stronie nad schodami północnej wieży w Soborze Mądrości Bożej w Kijowie: trzymając bestię za pysk ręką w żelaznej rękawicy, konny myśliwy próbuje uderzyć ją włócznią. Przypominając sobie „srogą bestię” z „Pouczenia” Włodzimierza Monomacha, można skłonić się ku myśli, że człowieka wraz z koniem powalił właśnie niedźwiedź, gdyby nie mowa o jego skoku na jeźdźca. Ale poprzednie zdanie „niedźwiedź mi przy samym kolanie czaprak przegryzł” nie wymaga komentarzy, jako zwykły przypadek podczas książęcych łowów. Obecnie dawni gospodarze lasów wciąż występują w naszych Karpatach. Jest ich tam całkiem niewielu — około 30. Niedźwiedzie brunatne zostały wpisane do Europejskiej Czerwonej Księgi zwierząt zagrożonych wyginięciem. Jeszcze jedno porównanie z lwami? Ale niedźwiedziowi też należał się tytuł „króla zwierząt”! Na dalekiej Północy — białemu, w leśnych krainach — naszemu, brunatnemu. Z pozoru niezdarny, z krótkimi nogami, szeroką głową i małymi oczami, niczym, poza rykiem, nie zdradza swojego nastroju i zamiarów. Lecz to nie jest pluszowy „miś” z zabawki czy postać z filmu animowanego. W rzeczywistości, mimo swojej dużej wagi i pozornej koślawości, niedźwiedź, jeśli trzeba, wykazuje zręczność i szybkość, przepływa rzeki, wspina się na górskie zbocza i drzewa, a pazurzastą łapą powala na ziemię dzikiego odyńca. Jako „gospodarza” lasów, mistycznego zarządcę polowań, niedźwiedzia od wieków czci wiele narodów. Kiedyś był zwierzęciem kultowym Europejczyków, w szczególności starożytnych Greków, Germanów i Słowian. Zwyczaj przebierania się do rytualnych działań w niedźwiedzie skóry odszedł w przeszłość wraz z nadejściem ery chrześcijaństwa, ale do dziś podczas wesel, świąt zimowych, na Zapusty uczestnicy zabaw przebierają się za „niedźwiedzie”, wywracając kożuchy i czapki; dalej „przebierańcy” działają według tradycyjnego scenariusza, przedstawiając „polowanie”, napad na „krówkę” lub komiczne sceny, których treść zależy od fantazji obecnych. Podobne zwyczaje, związane z obrazem „leśnego gospodarza”, zachowały się u Polaków, Słowaków, ale najbardziej — u naszych karpackich górali. Uważano, że wspominanie o nim na głos jest niebezpieczne, dlatego nazywano bestię „wujkiem”, „burmiłą”, „leśnym człowiekiem”, czasem pobłażliwie — „Michałem”, „Miszką”… A nazwisko Niedźwiedź świadczy o dawności, a nawet szlachetności rodowodu, bo jeśli kiedyś, mimo zakazu, odważono się nazwać człowieka takim imieniem, to z pewnością na to zasługiwał. …W kontekście Starego Testamentu staje się zrozumiałe zdumiewająco współczesne, pełne uszczypliwego humoru prastare przysłowie Salomona o strasznym ryzyku dla tego, kto rozgniewa głupca. Przemądry król przystępnie wyjaśnił, że głupców lepiej nie ruszać — tak samo, nawiasem mówiąc, jak dzikich niedźwiedzi.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF у Вікісховищі ↗ · Машинний переклад
