Емблема «Просвіта»ПРОСВІТАЦИФРОВАЗнання · Люди · Майбутнє
Сторінка · с. 12сторінка оригіналу ↗

UDANA PRÓBA: PREMIERA OPERY «BESTIARIUSZ» W CHARKOWIE

Слово Просвіти, №22 за 2011 рік

Ołeksandr Szchetyński należy do tych postaci ukraińskiej kultury muzycznej, o których więcej wiedzą za granicą niż w Ojczyźnie. O wybitnym rodaku, który od wielu lat mieszka w Europie i jest tam dobrze znany słuchaczom, przypomniano sobie na Ukrainie w związku z premierą na scenie Charkowskiego Narodowego Akademickiego Teatru Opery i Baletu im. M. W. Łysenki opery „Bestiariusz”, która została napisana przez kompozytora we współpracy z autorem libretta, rosyjskim teatrologiem, poetą i krytykiem muzycznym Ołeksijem Parinem. Nazwę opera otrzymała od łacińskiego słowa bestia, czyli „zwierzę”, a sam bestiariusz to średniowieczny zbiór artykułów zoologicznych (z ilustracjami), w których w formie prozatorskiej lub poetyckiej szczegółowo opisywano różnorodne zwierzęta w celach alegorycznych i pouczających. Po raz pierwszy opera została przedstawiona szerokiej publiczności w Niemczech, w ramach programu festiwalu „Sacro Art” w 2004 roku (po niemiecku opera nazywa się „Verwandlung”, czyli „Przemiana”). Swoje odczytanie opery prezentowano także w Rosji (miasto Perm oraz Teatr Narodów w Moskwie). Literackimi pierwowzorami utworu muzycznego stały się opowiadanie Franza Kafki „Przemiana”, baśń sceniczna Carlo Gozziego „Król Jeleń” oraz baśń Hansa Christiana Andersena „Córka króla moczarów”, które łączy fabuła przemiany człowieka w zwierzę. Choć komiwojażer stał się wstrętnym owadem, król — jeleniem, a dziewczyna — żabą, to duchowo pozostali ludźmi, zdolnymi nie tylko działać w fantastycznych okolicznościach, ale także kochać i cieszyć się sztuką. Ludzie to nie zwierzęta, przynajmniej nie powinni nimi być. O tym właśnie opowiada opera „Bestiariusz”. Utwór ten jest rzadkim dla ukraińskiej przestrzeni muzycznej gatunkiem współczesnej opery i składa się z prologu (występ śpiewaków, którzy przedstawiają postacie zwierzyńca), dziewięciu epizodów, w których „dusze ludzkie musiały przyzwyczajać się do zwierzęcych ciał” oraz epilogu, który podsumowuje walkę bohaterów o prawo do bycia ludźmi. Na scenie charkowskiego teatru reżyserowi inscenizacji Armenowi Kałojanowi udało się stworzyć dynamiczne widowisko, organicznie łącząc trzy nowele w jeden zamknięty spektakl, nie zmieniając go przy tym w eklektyczny alogizm. Reżyserska wizja, minimalistyczna oprawa przestrzeni scenicznej (scenograf — zasłużona artystka Ukrainy Nadija Szweć), wspaniały śpiew i utalentowana gra aktorska młodych profesjonalistów (Serhij Łedenow, laureaci międzynarodowych konkursów Ołesia Miszarina, Wiktorija Żytkowa oraz Ołeksandr Łapin) zostały zbudowane na podstawie precyzyjnie odtworzonych stylistycznych cech opery Szchetyńskiego. I jeśli epizody „Dziejów o Żuku”, w których zastosowano ekspresyjne kolory współczesnego języka muzyki i słowa, podane są przesadnie schematycznie, a nawet teatralnie sztucznie, to w scenach z epizodów o Królu Jeleniu, które w sposób zdystansowany przypominają romantyczną operę klasyczną i są wypełnione głęboką zmysłowością, aktywnie wykorzystano środki wokalnej ekspresji emocjonalnej. Duchowe cierpienia Helgi — bohaterki baśni Andersena — przekazano za pomocą symboli i półtonów dramatycznych wewnętrznych przeżyć bohaterów. Szczególnie celna była decyzja reżysera dotycząca przemian ludzi w zwierzęta, które zaprezentowano za pomocą środków plastycznych i ruchowych z wykorzystaniem minimalnych dodatkowych narzędzi, co nastawiało widzów na filozoficzne refleksje nie nad formą, a nad treścią metafory. Wykorzystanie przestrzeni sali do poszczególnych mise-en-scène oraz pojawiania się bohaterów tym razem było nadzwyczaj udane i tworzyło pożądany efekt włączenia widzów w akcję sceniczną. Nieprzerwalność akcji i szybkie przeobrażanie się aktorów w różne postacie równolegle z funkcjonalną zmianą dekoracji odbywały się w zgodnej i precyzyjnej współpracy z muzykami pod kierownictwem dyrygenta-inscenizatora Jurija Jakowenki. „Bestiariusz” był anonsowany w Charkowie jako próba stworzenia „opery reżyserskiej”. Po premierze stało się oczywiste, że charkowskim profesjonalistom się to udało. Pozostaje mieć nadzieję, że ta pierwsza jaskółka nie będzie ostatnią na drodze budowania współczesnej sztuki operowej w kulturalnej stolicy Ukrainy. Materiały przygotowała Natalija ZAWGORODNIA, m. Charków

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF у Вікісховищі ↗ · Машинний переклад

Емблема «Просвіта»Просвітянин