Емблема «Просвіта»ПРОСВІТАЦИФРОВАЗнання · Люди · Майбутнє

WASYŁ HOŁOBODKO:

Слово Просвіти, №22 за 2012 рік

Białe rośliny pokojowe Chata, w której się urodziłem i dorastałem, nie jest zwrócona oknami i drzwiami na południe, jak to zwyczajnie bywa na wsi, lecz na północ, bo dom został wzniesiony z przebudowanej ziemianki. Oto matka robi przedświąteczne porządki, wynosi z chaty wszystkie rzeczy, żeby było swobodniej bielić ściany wewnątrz. Wynosi z chaty łóżka, żeby wrzątkiem pozabijać na listwach i wezgłowiach pluskwy — mydła z DDT jeszcze nie ma. Wynosi też różne rośliny pokojowe, one nie kwitną, może poza pelargoniami, i liście na tych roślinach są białe, jak pędy na wyrosłych w piwnicy ziemniakach, ale matka i tak je kocha — patrzę, mały, jak pryska na nie wodą z ust, jak łagodnie obmywa białe liście fikusa i rozprostowuje splątane białe łodygi. Dlaczego przypomniałem sobie dzisiaj te przedświąteczne porządki? Bo ile bym nie wkładał wysiłku na swojej drodze, niczego pożytecznego w życiu nie osiągnąłem — nawet okien do słońca z roślinami pokojowymi na parapetach, z zielonymi liśćmi. Ale matczyna lekcja miłości do roślin pokojowych z białymi liśćmi mnie dzisiaj pociesza — życie się udało. Jabłoniowa gałąź dla ciebie Nie za mojej pamięci posadzono jabłonkę przy chacie, tak sobie rosła. Nikt nie formował jej korony — kto z naszych odważyłby się ranić niewinne drzewo, obcinając gałęzie! — i zwróciłem na nią uwagę dopiero wtedy, gdy wyrosła: zaczęła kwitnąć i rodzić jabłka. Nikt nie formował korony jabłonki, więc jedna gałąź przegoniła wszystkie pozostałe i wyciągnęła się przez płot aż na ulicę, na tę ścieżkę tuż przy płotach, gdzie rzadko przechodzisz, kiedy idziesz do szkoły, albo do sklepu po chleb, czy wieczorem, z koleżankami, do kina. Będziesz szła ścieżką i zauważysz tę jabłoniową gałąź: rozkwitłą, jak w maju, ale z czerwonymi jabłkami, jak w sierpniu, będziesz szła pod jabłoniową gałęzią i każdy mój listek będzie cię dotykał, a ty ręką będziesz osłaniać swoje włosy, żeby się nie rozczochrały, będziesz cicho śmiała się, kiedy spadnie na policzek rosa, i moja gałąź będzie stawała się cieplejsza, a kwiaty będą stawały się jeszcze bardziej różowe, a jabłka — jeszcze bardziej czerwone, a dalej pójdziesz już z różowym płatkiem na włosach i z czerwonym jabłkiem w dłoni. Dokąd idę Dokąd idę — po długiej rozłące, bez wcześniejszego umówienia się — dokąd idę? Jak zawsze, zanim wyjdę z chaty, zakładam maskę słowika — ta dziewczyna, jeszcze przed moją nieobecnością, tak lubiła spotykać się ze mną, kiedy byłem w masce słowika! Dokąd idę? Ale moje wątpliwości pojawiły się nie w chacie, a już na drodze, teraz muszę wracać, ale wracać nie chcę, bo przypominam sobie przykry przesąd, i dobrze, że poszedłem, skręcając w najbliższą przecznicę, górną ulicą, a nie dolną, gdzie teraz mieszkam, bo te dwie ulice za mostkiem schodzą się w jedną, więc dojdę do tego miejsca, gdzie się łączą, i wrócę dolną ulicą do domu, wrócę, jakbym wcale nie wracał. Dokądże ja teraz idę, kontynuując iść naprzód, a w rzeczywistości, kiedy tylko zwątpiłem, już idę z powrotem — do domu. I co mam teraz zrobić z maską słowika: czy zdjąć ją i nieść w rękach (nie wyrzucać przecież!), czy iść naprzód-wstecz w masce, i tak nikt mnie nie widzi i nie zapyta: dokąd idziesz, na ulicę, czy z ulicy, w masce słowika? Motyl na wolności Barwny motyl przebywał w niewoli: siedział z rozpostartymi skrzydełkami w ramce na ścianie, boczne listwy ramki przyciskały skrzydełka do papieru, który był podłożony pod motyla. Postanowiłem uwolnić go — wyjąłem z ramki, ale on wyrwał się i poleciał po pokoju. Długo goniłem za nim, aż w końcu złapałem, lecz kiedy był już w zaciśniętej garści, brzegi skrzydełek połamały się i poodpadały, barwy starły się pod moimi palcami, kiedy go łapałem. Co to teraz za motyl, kiedy jest bez barwy na skrzydełkach, i skrzydełka nie są już takie, jak były, choć jeszcze żyje! Zwracam go do niewoli, ale teraz nie do ramki, a do przezroczystego pudełka — tam lata, zalatuje do szklanego słoika, który stoi w przezroczystym pudełku — oswaja się z nowym środowiskiem, choć położenie jego nie jest dla niego nowe. Barwy na nim teraz nie ma, a zdolność latania się zachowała: oto on, częściowo uwolniony, wzlatuje znowu i znowu wewnątrz przezroczystego pudełka. Wiersz z motylem Czytając zbiór wierszy, na jednej stronie pośród tekstu ni stąd, ni zowąd pojawia się motyl: nie namalowany, nie sfotografowany, nawet nie opisany żadnym wersem — siedzi nieruchomo i nie myśli odlatywać, przykleił się do strony, że nie oderwiesz, jakby do jakiegoś białego kwiatu. Teraz nie wiem, jak rozumieć pojawienie się tego motyla: czy to urzeczowiona metafora czegoś ważnego dla mnie, czy to wskazówka dla mnie na coś nieznanego, czy to dla mnie takie pozdrowienie z minionego lata? Co mam robić dalej, czy doczytywać stronę z motylem do końca, czy przewrócić ją i czytać następny wiersz, tak gdzie mam podziać motyla — przecież nie jestem zbieraczem kolekcji entomologicznej! Ale myślę: a nuż na następnej stronie pojawi się jezioro minionego lata: z łodzią, złowioną rybą i trzciną? Ile niespodzianek czeka mnie na każdej stronie tej poetyckiej książki. Wielki mróz Siedzi kot na parapecie w szarym kożuszku, od rana wypatruje przez okno, a na ulicy nie ma nikogo: ani wielkiego, ani małego. A wczoraj sam słyszałem, jak w telewizorze mówili, że dzisiaj na dworze będzie wielki mróz! Żeby wszyscy wiedzieli Stado wron siada na ziemię, mówią: „Jutro spadnie śnieg”. Stado — dużo wron — żeby każdemu, kto je będzie widział, powiedzieć: „Jutro spadnie śnieg”. Zagadki kwiatów Kwiaty wiosną rozkwitają i każdy zadaje zagadkę: „Jak się nazywam?”. A my odgadujemy, nazywając je po imieniu: ty — przebiśnieg, ty — miłek, ty — czerniec. I kwiaty cieszą się z tego, że odgadliśmy ich imiona, i kwitną wszystkimi płatkami: kto — niebieskimi, kto — żółtymi, kto — czerwonymi. Teraz pszczoła będzie wiedziała, do którego kwiatka w gości po miód lecieć. W Piotrowy post Cichną ptaszki i wiejskie kobiety prowadzą długie rozmowy z pasterzami, zawiesiwszy konewki na krowich rogach. Jak skosiłem morze Jak chodziłem do dziewcząt — aż strach pomyśleć z perspektywy moich lat, kiedy to było! — bawiłem się z nimi w udawanie: brałem ze sobą na randkę kosę, żeby skosić morze i w kopki zagrabić, rybę na osobne kupki poukładać, przy każdej kupce tabliczki porobić, na każdej tabliczce napisać, gdzie jaka ryba. Na tej kupce — płotki, na tej kupce — karasie, na tej kupce — wzdręgi, i tak przy każdej kupce. Dziewczęta, chyba, ze mnie podśmiewały się: powiadają, jaki to jestem nienowoczesny chłopak, jakby dla tego, żeby być nowoczesnym, trzeba było przestać być Ukraińcem! Za to rano — i jej rodzice, i moi rodzice widzieli te kopki skoszonego przeze mnie morza, te kupki ryby, te tabliczki z napisami, gdzie jaka ryba, i byli bardzo uradowani tym, aż śmiali się! Znajomość Dziewczyno, dziewczyno o nieznanym mi imieniu, zobaczyłem cię na wzgórzu za wsią — tam stoisz, podstawiasz się podmuchom wiosennego wiatru: wiatr rozwiewa twoje włosy, tuli się do policzków ptasim skrzydłem, bawi się rąbkiem sukienki. Szybko obracasz się na czubkach butów — chcesz polecieć, szeroko rozstawiasz ręce — chcesz polecieć, głośno śpiewasz piosenkę — chcesz polecieć. Ale ty, dziewczyno, nie polecisz, bo ty jeszcze nie znasz imienia tego wiatru, który mógłby cię podnieść nad wzgórze. Oto wiatr o imieniu Wasyl mógłby cię podnieść na ręce, jak piórko, i ponieść latającą, dokąd sama zechcesz: przelatujesz teraz przez strumyk, mniejsza o to, że mam pełne buty wiosennej wody, przelatujesz teraz przez kwiaty, przecież tak się bałaś nadepnąć, idąc, na kwiaty, przelatujesz teraz coraz dalej i dalej od domu, już go nawet nie widać za drzewami. Twoje dawne listy Twoje dawne awialisty — rysunki wielkanocnych pisanek: przecież wiesz, jak na nie czekałem! I wtedy, gdy mieszkałem na wsi, i wtedy, gdy przebywałem w wojsku, tylko do Kijowa one nie dochodziły, bo tam nie miałem adresu pocztowego. Teraz oglądam twoje listy, każdy z niepowtarzalnymi wzorami, z tajemniczymi wzorami, które do dziś nie zostały odgadnięte: bo ty tak i nie podarowałaś mi prawdziwej pisanki na jakąś Wielkanoc. (Epifania: pisanka — symbol na podstawie cechy “być tym, co jest najpiękniejsze na świecie”).

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF у Вікісховищі ↗ · Машинний переклад

Емблема «Просвіта»Просвітянин