Емблема «Просвіта»ПРОСВІТАЦИФРОВАЗнання · Люди · Майбутнє
Сторінка · с. 15сторінка оригіналу ↗

«Wiosenne nokturny Kijowszczyzny»

Слово Просвіти, №22 за 2012 рік

Olesia PONOMARENKO. Chłodno-zielone i niebieskie barwy jego „dynamicznych” i „zielonych” pejzażowych oraz intelektualno-abstrakcyjnych obrazów fabularnych owiane są elegijnymi nastrojami wieczornego smutku, kontemplacyjnej inspiracji: „Wiosenny nokturn” (2012 r., płótno, olej), „Zamyślona” (2011 r.). Jego dyptyk „Krajobraz I” (2009 r.) i „Krajobraz II” współbrzmi z poezją J. A. Mamontowa z 1918 r. „Okno do ogrodu”. Nastrój potężnego przebudzenia przyrody, jeszcze tak tajemniczego, ale już wypełnionego szumem burzliwych rzek, niosą obrazy Anatolija Zorki. Są to krajobrazy pogranicza dwóch pór roku — zimy i wiosny. Malarz potrafi zachować świeżość pierwszych wrażeń etiud z natury i ciekawie stosuje zabieg kompozycji diagonalnej. Jego realistycznie przekonujące pejzaże malowane są szerokimi, energicznymi pociągnięciami pędzla. Przy oglądaniu z odległości łatwo rozróżnić krajobrazy, które odczytuje się od lewej do prawej — i odwrotnie. Oprócz odczucia zmienności kolorystycznych odcieni obrazów „Przeczucie wiosny” (2005 r., płótno, olej), „Ostatni śnieg” (2008 r.), „Oddech wiosny” (2007 r.), „Wiosna” (2012 r.), „Różowa wiosna” (2008 r.), „Kijowska wiosna” (2008 r.) z rozkwitającą górą przed soborem św. Andrzeja, porośniętą krzewami, „Wiosenny dzień” (2011 r.), widz, ustawiwszy się po lewej lub prawej stronie i powoli poruszając się do środka i od środka wzdłuż malarskiego płótna, widzi, jak zmienia się odbicie gałęzi drzew w wodzie, jak rzeka staje się bardziej mętna, jak rozpływają się lub cienieją gałęzie na lustrzanej, spokojnej tafli. Artysta pokazuje wiosenne odrodzenie świata w jego pierwotnym, naturalnym pięknie. O tym chce się powiedzieć słowami B.-I. Antonycza: „Pod skorupą ziemi bulgoczą rwące wody…”. Subtelne wyczucie miary jest także w komponowaniu krajobrazów A. Zorki: pierwszy i drugi plan wypełniają drzewa, wijące się rzeki z łagodnymi lub niezbyt wysokimi stromymi brzegami; ponure niebo wypisane jest w akademickim, równym stylu lakowania, który był właściwy jeszcze malarce kijowskiej szkoły malarstwa L. Morozowej, wiosenny błękit nieba wypełnia ruch, rzeki — wzburzenie; niewysokie białe wiejskie chaty-mazanki harmonijnie wpisują się w otoczenie. Miejscami artysta ucieka się do dekoracyjnych wtrąceń koloru. Niezaludniony wiejski pejzaż wczesnej wiosny, dzień. W ogrodzie już schodzi śnieg i odsłania różnobarwne, wyblakłe płaty ziemi. I nagle — jasna żółta plama: glina lub kępka słomy, która nie straciła koloru. Naturalnością ujęć żywej natury zachwycają także obrazy tematyczne A. Zorki, często gęsto również niezaludnione, pozbawione odczucia codziennej domowej krzątaniny („Konik”, 2012 r.). Siwo-białe tło martwych natur A. Zorki położone jest gęstymi pociągnięciami pędzla i przesycone odczuciami światłocienia oraz przestrzeni. Z tego „miazgi farby”, niczym żywe, wyłaniają się różnorodne pierwsze wiosenne kwiaty i kwiecie drzew różnych gatunków: „Kwitnie czeremcha” (2007 r.), „Pierwiosnek”, „Jasna martwa natura” (2010 r.). Oprócz przebiśniegów są tu krokusy, fiołki, bazie wierzbowe, pierwiosnki… Widz, poruszając się wzdłuż obrazu, może łatwo obserwować, jak delikatnie liliowe, koronkowe cienie gałęzi i łodyg zmieniają swoje ujęcia. A. Zorka jest pierwszym ukraińskim artystą, który zaprezentował swoje prace w Korei. I. Pantelemonowa w swoim malarstwie łączy nasycone, jaskrawe kolory i płaszczyznowość, właśnie ten „dobry”, naiwny styl obrazu ludowego z barokową stopniowością przejścia i łączenia tęczowego spektrum odcieni, iluzorycznością wizji i nastroju, wieloznacznością zwracania się spojrzeniem i gestem: „Rybi dzień” (2012 r., płótno, olej), „Gawędy” (2009 r.), „Wszechświat we dwoje” (2010 r.), „Oj przyszła wiosna, oj przyszła piękna” (2012 r.). Te fabuły na nowo wcielają ukraińskie pogańskie symbole. Biała ryba-wyz w pierwotnym morzu, znana z dawnych ukraińskich kolęd, prowadzi z sokołem-demiurgiem rozmowę o dobrym i pełnym szacunku stosunku członków rodziny do siebie nawzajem. Ale biały sokół Inny Pantelemonowej siedzi nie na wierzchołku zielonego pradrzewa, a na drzewcu niewodu. Każda z kobiet na płótnie artystki złowiła po ogromnej rybie w swój „rybi dzień” i trzyma ją obiema rękami. Jedna z ryb jest biała. Ciekawostką jest, że w ukraińskiej poezji ludowej tydzień wielkanocny nazywany jest również białym, a sam biały kolor skupia w sobie symbolikę stworzenia świata czy wiosennego odrodzenia świata w jego pierwotnym pięknie. Inna Pantelemonowa kontynuuje tradycje mistrzyń obrazu ludowego XX w., w szczególności najjaśniejszej wśród nich Anastasiji Rak, przedstawiając na jednym płótnie po kilka par ze świata organicznego, które ze względu na swoją zdolność do wysokich uczuć upodabniają się do dwojga zakochanych ludzi. Jednak gama kolorystyczna artystki często nabiera impresjonistycznego brzmienia i oddaje nastrój czy indywidualne wrażenia. Wieczorny błękit „Wszechświata we dwoje” tworzy kontrast do złotego blasku szczęśliwych twarzy (jasnożółtego koloru) zakochanych dziewczyny i chłopaka, otula i wypełnia sylwetki konika i klaczy z „takimi po ludzku uduchowionymi błękitnymi i niebieskimi oczami” — od tego, że są razem. Jedną z najbardziej znamiennych cech obrazów ludowych lat 20. XX w. było to, że tworzono je na kanwie ukraińskich pieśni ludowych lub bardzo popularnych utworów literackich. Obrazom Inny Pantelemonowej również dają nazwy ukraińskie ludowe pieśni liryczne: „Oj leciały gęsi…” (2012 r.), „Leciała kukułka…” (2006 r.), „Oj w wiśniowym sadzie…” (2012 r.) oraz fabuły literackie, które stały się pieśniami ludowymi: „Noc jaka księżycowa…” (2012 r.) M. Staryckiego. Te obrazy to nie zwykłe ilustracje do utworów pieśniowych, a wyjawienie tego głębokiego ludowego postrzegania świata, takiego spojrzenia na otoczenie, które potrafi organicznie połączyć tradycyjne kiście kaliny, ducha XIX w. — i współczesne dżinsy na boso chodzącym chłopaku; obraz matki — obrończyni surowej ludowej moralności w ukraińskim stroju narodowym — i półnagie przedstawienie młodej zakochanej pary. Pół twarzy matki — zachmurzone, zielonkawego koloru, druga połowa jaśnieje radością z powodu szczęśliwych chwil życia własnego dziecka. Rozjaśnione od szczęścia, radości, duchowego samodoskonalenia twarze Inna Pantelemonowa obdarza złotym blaskiem, który oddaje w pomarańczowych lub jasnożółtych barwach. Artystka znalazła swoją paletę kolorystyczną w tych obrazach, gdzie łączą się purpurowe, jaskrawoczerwone i pomarańczowe barwy. Dość udane są poszczególne obrazy, utrzymane w jasnoniebieskich i jasnowółtych barwach. Obrazy Inny Pantełemonowej przekonują o trafności spostrzeżenia uczonego-mitologa O. Potebni, że kolorystyczne wyobrażenia dawnych Ukraińców pochodzą od światła. Do tematu pradawności artystka zwraca się w obrazie „Syn Boży się narodził…” według fabuły schrystianizowanej dawnej ukraińskiej kolędy. Bydlątka witają dzieciątko-Jezuska w objęciach Bogurodzicy, a nad nimi na ręcznikach wisi już prawosławna ikona „czułości”, na której Matka Boża przytula małego Chrystusa-Syna. Obok ziemskiego wcielenia Człowieka i Syna Bożego stoi upieczona pascha. Plastyczne obrazy ukraińskiej pogańskiej starożytności, które wywołują poczucie zgody i mądrego ładu świata, pojawiają się w rzeźbach Z. Fedyka: „Trypolska Berehynia” (1997 r., czerwone drewno, kamień), „Trypolskie mojry” (2002 r.) — stylizowane rzeźby trzech kobiet, bogiń losu, połączone ze sobą, wyrzeźbione z czerwonego drewna i gładko ociosane. Jego zaś brązowa „Swarga” (2011 r.) z czterema wgłębieniami-pustkami wspaniale odtwarza poczucie ruchu słońca po niebie, związanego z obrotem ziemi. Potrzebę skupienia się na zmysłowym aspekcie wiary, na samozaparciu Chrystusa w imię Zbawienia ludzkości, a nie na międzywyznaniowych różnicach chrześcijaństwa, wyraża rzeźba „Pieta” (2010 r., brąz, kamień), która przedstawia Ukrzyżowanie Chrystusa w obramowaniu postaci trzech pochylonych nad nim mnichów. Popiersie I. Mazepy autorstwa Z. Fedyka kompozycyjnie kontynuuje tradycję portretów ukraińskich hetmanów na płótnie, wytworzoną w XVIII w., przerzuca most do szewczenkowskich obrazów wystawy. Hetman I. Mazepa nadał J. Łyzohubowi posiadłości w Siedniowie na Czernihowszczyźnie. Tak zapoczątkowano budowę posiadłości rodu Łyzohubów, goszcząc u potomków którego — braci Andrija i Illi Łyzohubów, T. Szewczenko wykonał ich portrety i przygotowywał do druku pełniejsze wydanie „Kobziarza”, niestety, niezrealizowane. Współczesny wygląd posiadłości J. Łyzohuba (2012 r., płótno, olej) namalował A. Zorko. Niewysoki podłużny budynek w różowych odblaskach wieczornego słońca położony jest w zacisznym parku leśnym. Teraz znajduje się tu Dom Twórczości i Wypoczynku Narodowego Związku Artystów Ukrainy. Kontynuując artystyczne tradycje „Autoportretu ze świecą” Szewczenki z 1860 r., wykonanego w technice akwaforty-akwatinty, Zynowij Fedyk przedstawił Szewczenkę w pełnej postaci z uniesioną w lewej ręce świecą w rzeźbie „Apostoł prawdy i nauki” (1989 r.). Prawdziwymi skarbami wystawy pod względem proporcjonalności i wysokiego artyzmu postawy są rzeźbiarskie przedstawienia T. Szewczenki i H. Skoworody w pełnej postaci autorstwa Denysa i Iwana Didurów. Za każdym razem niepowtarzalne pod względem miękkiej gamy kolorystycznej pejzaże wczesnej wiosny na Naddnieprzu V. Harbuza. Śmiało brzmią dekoracyjne, zazwyczaj impresjonistyczne jasnoróżowe kolory oświetlonych porannym lub wieczornym słońcem gałęzi w połączeniu z miękką zielenią oraz bzowymi lub błękitnymi barwami nieba. I na wszystkim, niczym białe świetliki — błyski nastroju artysty. Wszystkie te różne pod względem autorstwa, stylu i techniki wykonania płótna i rzeźby kijowskich artystów stworzyły w salach Narodowego Muzeum T. H. Szewczenki zadziwiająco harmonijną liryczno-marzycielską melodię wiosny. Pod takim tytułem w Narodowym Muzeum Tarasa Szewczenki odbyła się wystawa rzeźby i malarstwa artystów Narodowego Związku Artystów Ukrainy. Zaskoczyła ona bogactwem indywidualnych stylów i różnorodnością ideowo-artystycznej treści. Tytuł projektowi nadał artysta A. Marczuk, który zaprezentował na tej wystawie kilka swoich ostatnich prac.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF у Вікісховищі ↗ · Машинний переклад

Емблема «Просвіта»Просвітянин