Сторінка · с. 14сторінка оригіналу ↗
Pamięć
Слово Просвіти, №23 за 2012 рік
Iwan HULEJ, m. Tarnopol
Jestem bardzo zadowolony z artykułów, które drukuje gazeta. Na przykład w „Słowie Proświty” (nr 12 z 2012 r.) przeczytałem wpis Pawła Podobiedy „Znaleźć chorążego”. Opowiada on o bitwie z 28 sierpnia 1920 roku w pobliżu wsi Komarówka nad Dniestrem. Wtedy ranny został chorąży Tychon Chyluk. Kozacy przenieśli go przez Dniestr do miasta Niżniów (obecnie wieś w rejonie tłumackim obwodu iwano-frankiwskiego). 29 sierpnia 1920 roku chorąży zmarł. Pochowano go na miejskim cmentarzu greckokatolickim. Za sowietów wszystkie wojskowe groby na tym cmentarzu zrównano z ziemią. Wśród nich była też mogiła Chyluka. Tak niszczono naszą pamięć historyczną. Pamięci i pamiątek nie stało. Nikt ani w Komarówce, ani w Niżniowie nie wie o sierpniowych bojach armii UNR nad Dniestrem z wojskami bolszewickimi. Rodzice, ci, którzy o tym wiedzieli, bali się opowiadać dzieciom o takich wydarzeniach. Dziś nowe pokolenie Ukraińców uczy się w szkołach Komarówki i Niżniowa, pracują tam także nauczyciele historii. Bardzo ważna dla wychowania patriotycznego maluchów może się stać ta opowieść „Znaleźć chorążego”, lecz, niestety, nauczyciele w Komarówce nie prenumerują „SP”. Ja uczyłem historii przez 29 lat w szkole we wsi Hončarówka, oddalonej o 4 km od Komarówki. Nauczycieli komarowieckiej szkoły dobrze znam. W 2010 roku w tarnopolskim wydawnictwie „Wola” wydano książkę „Monastyryska w walce o niepodległość Ukrainy”, dużego formatu, objętości 574 stron. Opisano w niej wydarzenia wyzwoleńczych zmagań we wsiach rejonu monastyryskiego. Na stronach 337—341 — wydarzenia w Komarówce. Pamięć historyczną w tej wsi zagubiono, zagłuszono, zakazano. Jak wszędzie. Autorami „Monastyryska…” są nauczyciel historii z miasta Monastyryska Petro Kozubski i ja. Ciężko nam było przy zbieraniu materiałów do tej książki. Ale i ona daje mały rezultat nawet teraz, gdy ujrzała światło dzienne. Wyrosło młode pokolenie, całkowicie odizolowane od swojej przeszłości historycznej. Poświęciłem się poszukiwaniom regionalnym, które mogą jeszcze komuś pomóc, dlatego postanowiłem oprzeć się na Waszej gazecie. Przygotowałem publikację „Moje odkrycie Zofii Rusowej”. Moje wrażenia z jej „Dziennika”, o którym z jakiegoś powodu nikt z tych autorów, którzy o niej pisali, nie wspomniał, a jest to niezwykle ważny dokument. Przechowuję artykuł „Proświtianie z Drohobycza” („Słowo Proświty”, nr 39, 2010 r.) o naszym galicyjskim pisarzu Tymofieju Bordulaku i jego wnuku Tymofieju. Bordulak od 1890 do 1893 roku był księdzem we wsi Zastawcie, obecnie w rejonie monastyryskim obwodu tarnopolskiego, tam napisał kilka utworów. Mieszkając w Monastyryskach i dowiedziawszy się o tym, w 1995 roku odwiedziłem tę wieś i zajrzałem do nauczyciela Mykoły Pawłowycza Nowyckiego, ur. 1914, wówczas już emerytowanego regionalisty, z którym korespondowałem. Pokazał mi chatę, w której mieszkał ten ksiądz-pisarz, oraz miejsce, gdzie kiedyś stała stara cerkiew, w której służył proboszcz. Nic więcej nie wiedział. Najwidoczniej pamięć o ojcu przez długi czas była zakazana. System wypalania pamięci historycznej, jak w przypadku chorążego Tychona Chyluka, działał bezawaryjnie. A jednak coś ocalało. We wsi Welykyj Chodaczkiw, gdzie Tymofij Bordulak przeżył wiele lat, znajduje się jego muzeum. Tak to nieoczekiwanie splatają się życiowe drogi Zofii Rusowej z Czernihowszczyzny i Tymofieja Bordulaka z Galicji. Bezinteresownie kochali naród ukraiński. Kiedy uczyłem się w Kamieńcu Podolskim, o Rusowej milczano. Czy nasi pedagodzy coś o niej wiedzieli — nie wiadomo. Może ktoś wiedział, ale bał się o tym mówić. Nie wspominano też Iwana Ohijenki (metropolity Ilariona), rektora Kamieniecko-Podolskiego Uniwersytetu Pedagogicznego. Zofia Rusowa, Ludmiła Michajłiwna Staryćka-Czerniachiwska chodziły ulicami Kamieńca. Spotykały się, rozmawiały, działały razem. Dlaczego więc o nich zapomniano na długie dziesięciolecia?
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF у Вікісховищі ↗ · Машинний переклад
