Сторінка · с. 1сторінка оригіналу ↗
JAK NISZCZĄ PEREŁKĘ ARCHITEKTURY
Слово Просвіти, №24 за 2008 рік
GORĄCY TEMAT
Światosław MIZERNIUK Zdjęcia autora
Światową sławę Cerkwi Andrzejowskiej przyniosły doskonałość form architektonicznych, proporcje budowli, dzieła malarstwa i bogaty dekor wnętrza, zdumiewająca harmonia z otaczającym krajobrazem. Nadnieprzańskie zbocze to miejsce szczególne. Kiedyś nieopodal znajdowało się sanktuarium Peruna. Potem pierwszy na Rusi kościół Wasyla. Cerkiew Andrzejowska według projektu Francesca Bartolomea Rastrellego powstała w 1754 roku, gdy zakończono wykańczanie budowli. Przy budowie pracowały dziesiątki i setki ukraińskich mistrzów i rzemieślników. W śmiałym zamyśle architekt Rastrelli połączył narodowe tradycje ludu oraz osiągnięcia ukraińskich mistrzów z barokiem, który zrodził się we Włoszech w XVI wieku. Obecnie Cerkiew Andrzejowska to wizytówka Kijowa i jeden z czterech zabytków Ukrainy, które weszły do katalogu „1000 cudów świata”, wydanego w Niemczech. Ze względu na wyjątkową wartość zabytku w 2008 roku Ukraina wystąpiła z propozycją wpisania Cerkwi Andrzejowskiej na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. Ale czy to uratuje Cerkiew Andrzejowską przed zniszczeniem, tak jak inne wybitne zabytki dawnych czasów – przez niemożliwą, patologiczną chciwość dzisiejszych dorobkiewiczów, którzy próbują przekształcić całą starożytną, historyczną część stolicy w nieustanny plac budowy? Na nadnieprzańskich zboczach w pobliżu Andrzejowskiej obecnie „wyrasta” kaskada nowych budynków. I choć ten teren jest strefą ochronną samej cerkwi i rezerwatu „Starożytny Kijów”, gdzie kategorycznie zakazano nowej masowej zabudowy, a dozwolono wyłącznie prace zachowawcze przy zabytkach historycznych, nieopodal pracuje potężny dźwig: trwa nadbudowa wyższych kondygnacji w budynku na ulicy Dziesięcinnej.
Czy można zniszczyć zabytek, nawet go nie dotykając? Okazuje się, że tak! Wystarczy zmienić otoczenie, a znakomita budowla architektoniczna zginie wśród strzelistych wieżowców, a nawet zupełnie się zawali, z powodu nieustannych wstrząsów gruntu od uderzeń potężnego sprzętu budowlanego. Nic dziwnego, że komisja specjalistów-geologów z Instytutu Akademii Nauk Ukrainy wydała wniosek: jedną z przyczyn znacznych osuwisk gruntu na Wzgórzu Andrijiwskim oraz pęknięć w samym kościele jest sąsiednia budowa.
4 czerwca niepozbawiona obojętności stołeczna społeczność zebrała się w Narodowym Związku Pisarzy Ukrainy, aby zwrócić uwagę struktur rządowych, władz miejskich i całej wspólnoty na sytuację, która wymaga pilnego rozstrzygnięcia losu tej perły architektury w kwestii jej ochrony i zachowania dla potomnych. Lecz, jak się okazało, wszystko splątało się w ciasny węzeł problemów.
Cerkiew Andriiwska została przede wszystkim zbudowana jako obiekt kultowy i nie jest to wyłącznie zabytek architektury. Dlatego nie dziwi, że duchowieństwo i wierni chcą i mają prawo odprawiać w niej swoje nabożeństwa. Już od czasów sowieckich istnieje muzeum „Cerkiew Andriiwska”, które ma także własne interesy: prowadzi tu wycieczki, odczyty, imprezy kulturalno-masowe. Nie utraciła mocy również uchwała Gabinetu Ministrów Ukrainy z 9 sierpnia 2001 roku nr 1005 „O wykorzystaniu obiektów kultowych – zabytków architektury, które nie podlegają przekazaniu do stałego użytkowania organizacjom religijnym”. Ta uchwała zezwala Ukraińskiemu Autokefalicznemu Kościołowi Prawosławnemu odprawiać w Cerkwi Andriiwskiej nabożeństwa – w dni wielkich świąt religijnych, jubileuszowych i pamiętnych dat, a także w czasie wybitnych i kościelnych wydarzeń. Nie po raz pierwszy zresztą władze ukraińskie obiecują zwrócić wszystkie obiekty kultowe, zabrane w czasach reżimu sowieckiego Kościołowi, ich dawnym właścicielom – wspólnotom religijnym.
W Sekretariacie Prezydenta niedawno omawiano kwestię możliwości przekazania cerkwi Andrijiwskiej w stałe użytkowanie Ukraińskiej Autokefalii. Pracownicy muzeum kategorycznie się temu sprzeciwiają, uzasadniając to tym, że Ukraińska Autokefaliczna Cerkiew Prawosławna i tak odprawia w Andrijiwskiej codzienne nabożeństwa.
— Ukraińskie Towarzystwo Ochrony Zabytków Historii i Kultury wpisało (uchwałą swojego kolegium) historyczną część Kijowa do »Czerwonej księgi kulturalnego dziedzictwa« — mówi pierwszy zastępca przewodniczącego Mykoła Parchomenko. — To właśnie ten wykaz zabytków, który prawie straciliśmy, ponieważ jesteśmy przekonani, że historyczne centrum Kijowa, które przetrwało do nas z XVIII–XIX wieku, zostało zrujnowane. I odtworzyć go jest niemożliwe — ani teraz, ani w przyszłości: zabudowano Operę Narodową, Sofię Kijowską; a już gotowe są projekty zabudowy wokół Kijowsko-Peczerskiego Zapowiednika. Zatem historyczne oblicze Kijowa nie tylko zostało zniekształcone — zostało utracone! Planuje się, a częściowo już zaczęto zabudowywać nabrzeże Dniepru. A to, że cerkiew Andrijiwska zostanie przekazana wspólnocie religijnej, to nic w porównaniu z tym, że wokół tej świątyni skorobogaci dążą do zabudowania wszystkiego. I cerkiew jako dominanta architektoniczna zniknie wśród nowych budowli — jest przekonany Mykoła Parchomenko.
Jedynie społeczeństwo i jego aktywna patriotyczna postawa, przy wsparciu państwa, może pokonać żądzę zysku i korupcję urzędników, którzy właśnie mają obowiązek strzec architektonicznych perełek Ukrainy, a nie sprzedawać sumienia za zezwolenie na taką zabudowę.
Czy ktoś wie, jakie skutki geologiczne przyniesie zwarta zabudowa Andrijiwskiego Uzwozu, gdy nadzwyczaj potężny sprzęt budowlany będzie rozszarpywał dniprowe urwiska, które przetrwały najazd Tatarów-Mongołów? Czy ocaleją narodowe świątynie przed chciwymi i nienasyconymi barbarzyńcami XXI wieku?
UKRAIŃSKI OMAR CHAJJAM
Dobrowolne ofiary »Na Kobzarewą Cerkiew«: MFB »Ukraińska Rodzina« Rachunek nr 26045200145101 w Podilskiej filii AKB »Kijów«, kod MFO 320401, kod ZKPO 21709106
RAZEM NA RACHUNKU CERKWI TARASOWEJ — 888 879 hrywien 00 kopiejek
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF у Вікісховищі ↗ · Машинний переклад
