Сторінка · с. 2сторінка оригіналу ↗
Ihor Behej: „Musimy być Ukraińcami we wszystkich działaniach i myślach”
Слово Просвіти, №25 за 2017 рік
„Władza Ukrainy nie jest dojrzałą ukraińską władzą” — Co najbardziej interesuje Pana w rodowodzie Pana wsi? — Interesuje mnie wszystko, bo to moje korzenie. Zacząłem je badać głęboko, pisać wspomnienia, w tym także kronikę rodzinną, rodową (lub kalendarz), historię swojej wsi od 1301 roku, bo właśnie na ten rok, moim zdaniem, już istniały Komarowice. Rodowód znalazłem wśród wielu mieszkańców o nazwisku Behej, w metryce józefińskiej z 1787 roku. Chociaż mój pradziadek, według przekazów domowych — Antin, pochodził niby z okolic Turki i ożenił się z moją prababcią o nazwisku Stebelska. Do tej pory nazywają mnie Stebelskim… Dzięki moim staraniom w 2011 roku wzniesiono we wsi kapliczkę, oryginalną ekskluzywną pracę absolwentki Akademii Sztuk Pięknych Olhy Sołonczak. W 2016 roku odsłonięto oryginalny znak pamięci z kamienia w formie stylizowanego tryzuba z krzyżem i nazwą „I martwym, i żywym, i nienarodzonym BOJOWNIKOM O WOLNOŚĆ UKRAINY”, zaprezentowano projekt herbu wsi i książkę — czwarty projekt — o rodowodzie ziemi naszej, gdzie na 423 stronach znajduje się historia wsi Komarowice autorstwa doktora nauk historycznych, profesora Mychajła Krila (pochodzącego z Dobromila). Jednak dziwi mnie niechęć większości moich krajan do poznania historii swojego rodu, dołączenia do układania historycznej mozaiki swojej rodziny, rodu, wsi, upublicznienia jakichś ciekawostek z ich życia. Oni po prostu zabierają je ze sobą do grobu. — „Jesteśmy organicznie połączeni ukraińską galicyjską ziemią”, — pisze Pan. Proszę powiedzieć, na czym polega unikalność tych ziaren, które wyrosły i wyrastają na galicyjskiej ziemi? — Swoją galicyjską ziemię znam, bo poznaję ją codziennie już od 65 lat. Dobrze wyjaśniłem sobie cechy galicyjskiej mentalności. Nie zawsze jestem nią zachwycony, ale właśnie tutaj się spełniłem, tutaj uformował się mój ukrainocentryzm. Nie jestem pewien, czy stałbym się taki w innym środowisku — poleskim, podolskim… Mimo wszystko Lwów to jednak Piemont! — Mądre łacińskie powiedzenie: „Historia jest nauczycielką życia”, wspominamy dość często. Czy nasza (i nie tylko) historia uczy nas, Ukraińców, w szczególności tych, którzy dochodzą do władzy? — W każdym razie — staram się uczyć. Ale tych, którzy dochodzą do władzy, z reguły nie uczy. Bo oni nie znają ukraińskiej historii w ogóle, albo słabo ją znają. Chociaż za prezydentury Wiktora Juszczenki, Petra Poroszenki nasza władza stopniowo, ze zgrzytem, ale zwraca się twarzą do ukraińskiej historii. Czeka ją niedługo sprawdzian: 75-lecie utworzenia UPA. Jeśli uczci je z honorem i godnością, nie oglądając się na syczenie zachodnich i wschodnich sąsiadów, to będzie to wreszcie nasza ukraińska władza. Nazwałbym L. Krawczuka, W. Juszczenkę, P. Poroszenkę ukraińskimi prezydentami, L. Kuczmę — proukraińskim prezydentem, W. Janukowycza — prezydentem na Ukrainie, który w lutym 2014 roku stał się antyukraińskim. Ale obecna wojna obronna z Moskwą, utrata dużej części terytorium — to nie tylko historyczna zdrada Janukowycza, to historyczne błędy L. Krawczuka i L. Kuczmy, którzy za darmo oddali trzeci potencjał nuklearny na świecie, podpisali niekorzystne dla Ukrainy Memorandum Budapeszteńskie. A Kuczma jeszcze zaczął grać dwujęzycznością, czym podzielił Ukrainę na dwie części. Moim zdaniem wielu przedstawicieli władzy narodowej w krytycznym momencie ukraińskiej historii znalazło się nie na swoim miejscu. Dlatego w ramach otwartego postępowania karnego powinni zostać przesłuchani O. Turczynow (Przewodniczący Rady Najwyższej i p.o. Prezydenta Ukrainy w lutym-marcu 2014 r.), A. Jaceniuk (Premier Ukrainy w lutym-marcu 2014 r.), A. Parubij (Sekretarz Rady Bezpieczeństwa i Obrony w lutym-marcu 2014 r.), I. Teniuch (p.o. ministra obrony w lutym-marcu 2014 r.) oraz inni za haniebne oddanie Krymu. Jeśli nie karną, to historyczno-polityczną odpowiedzialność za kapitulacyjną postawę powinni ponieść. — Kto jest bardziej winny naszych niepowodzeń — sąsiedzi (dokładniej — sąsiad), czy my sami? — Najpierw — my sami, a potem już sąsiedzi. Julian Baczyński z goryczą zauważał naszą narodową marność, która stała się główną przyczyną klęski narodowowyzwoleńczych zmagań 1917—1921 lat. My obecnie możemy krytykować Mychajła Drahomanowa, ale on pod koniec XIX wieku słusznie mówił, że Ukraina nie jest gotowa do odnowienia swojej narodowej państwowości, że musi do tego dojrzeć. Potwierdziły to te same lata 1917—1921, a także 1991—2017. Znaczna część ukraińskiej inteligencji bardzo polubiła swoją pozłacaną klatkę (D. Doncow). Obecną inteligencję na Ukrainie dzielę na cztery kategorie: a) ukraińska; b) proukraińska; c) inteligencja na Ukrainie; d) antyukraińska. Musimy być Ukraińcami we wszystkich naszych działaniach i myślach. — Jak Pan uważa, dlaczego władza Ukrainy zapomniała o Memorandum Budapeszteńskim? Przecież pozbyliśmy się broni jądrowej pod głośny akompaniament zobowiązań zachodnich partnerów, którzy gwarantowali nam integralność terytorialną, a jeszcze wiele innych rzeczy obiecywali. — Władza Ukrainy nie była gotowa ani politycznie, ani psychologicznie, ani moralnie, ani historycznie w 2014 roku na to, że Rosja napadnie na Ukrainę. Widocznie władze wtedy posłuchały „mądrych” rad zachodnich liderów: „Nie ruszajcie Memorandum Budapeszteńskiego, a my wam jakoś pomożemy”. Uważam, że dojrzalszej władzy wypada koniecznie powrócić do Memorandum Budapeszteńskiego na spotkaniach ze wszystkimi jego sygnatariuszami i skłonić ich do usiądnięcia do stołu negocjacyjnego, wypełnienia swoich zobowiązań. I nie trzymać się tylko „bezalternatywnych” porozumień mińskich.
“Fachowcy powinni pozostawać przy władzy niezależnie od jej zmiany” — Kto powinien kłaść należyte fundamenty patriotycznego wychowania dzieci — rodzice, szkoła? Czy może dążenie konkretnej osoby do samokształcenia? — Wszystko razem. Oraz środowisko, które w niezwykle pośredni sposób wpływa na człowieka. Jeśli przeklinają dziadek, ojciec, sąsiedzi — to i dziecko zacznie to robić. I tak na wszystkich etapach, we wszystkich sferach jego kształtowania. — Kogo jest więcej w obecnej ukraińskiej elicie — Baczyńskich czy Kruszelnickich? — Baczyńskich jest mniej niż Kruszelnickich. Z pierwszych jestem dumny, oni są dla mnie przykładem. Od drugich się nie odwracam, bo nigdy nie byłem w tak krytycznych sytuacjach jak oni i dlatego nie wiem, jak bym się zachował na ich miejscu. — Czy można twierdzić, że w ukraińskim narodzie było wielu zaprzańców — więcej niż w innych narodach? — Każdy naród ma zaprzańców, ale dlaczego jest ich tak wielu wśród Ukraińców? Codziennie widzisz jawne i ukryte zaprzaństwo wokół siebie i, przyznam, w przeszłości — także w sobie. A powinniśmy uśmiercić to zaprzaństwo w zarodku i pomóc pozbyć się go innym. Jedni idą na front, a inni jadą pracować dla agresora. Wszystko można wyjaśnić trudnościami ekonomicznymi, ale wygodnie nam szukać usprawiedliwienia dla jakichkolwiek swoich działań. To potrafimy. A dzieci i wnuki ukraińskojęzycznych rodziców i dziadków codzienne posługiwanie się okupacyjnym językiem rosyjskim nawet nie uważają za zdradę. Zdrada — to nie tylko otwarte lub tajne przejście na stronę wroga, to także odmowa w jakiejkolwiek formie od tradycji przodków, wartości kulturowo-duchowych. — Tata, gdy byłeś młodzieńcem, pouczał Cię: “Kochaj Ukrainę, synu!” Po jakich stopniach najtrudniej Ci się szło w życiu, pamiętając o ojcowskim pouczeniu? — Najtrudniej szło się wtedy, gdy ostatecznie przekonałem się, że prawdę historyczną mówi mi Tata, a nie szkoła, uniwersytet, media, kino. Rozdwojenie — schizofrenia: Tata opowiedział na przykład, jak w czerwcu 1941 roku moskiewscy czekiści do Saliny (to koło Dobromila) pędzili więźniów i zrzucali do szybów solnych. Jeden z tych nieszczęśników uciekł. Ale dla równego rachunku wzięli człowieka, który prowadził krowę na sznurku. Wtedy nieśmiało sprzeciwiałem się Tacie: to przebrani Niemcy dokonywali takich okrucieństw. Takie rozdwojenie we mnie było do końca lat 80. Właśnie wtedy, w latach 80., zacząłem się go pozbywać. Czy całkowicie się pozbyłem? Wydaje się, że tak. W tamtym okresie — praca komsomolska, partyjna. Powiedzmy, czułem zniewagę narodową, gdy w komitecie rejonowym partii zwracano mi uwagę, że występuję w języku ukraińskim. A ja się broniłem: przecież 80% członków komitetu rejonowego to Ukraińcy! Zatem od wewnątrz widziałem fałszywość internacjonalnego “braterstwa”. To przyspieszyło mój nieodwracalny powrót do ukraińskości, do życia według formuły: “Kochaj przede wszystkim swoje, szanuj cudze i wymagaj od obcego takiego samego szacunku do swojego”. — Czy jest szansa, by ukraińscy naukowcy, politycy, działacze społeczni przekazali światu prawdziwą ukraińską historię? — Jest szansa. Inna sprawa — czy ukraińscy naukowcy, działacze społeczni i państwowi z niej skorzystają. Przecież konieczne jest pozbycie się starych stereotypów, koniunkturalizmu wewnątrz Ukrainy i poza jej granicami oraz, oczywiście, codzienne zgłębianie tej prawdziwej ukraińskiej historii. Nie oglądać się na grantodawców, przywódców innych państw, którzy radzą nam patrzeć na ukraińską historię przez ich okulary. Historia — to nie tylko przeszłość i teraźniejszość, to — nasza przyszłość. — Jak Pan uważa, czy Putin ponowi próbę stworzenia “Noworosji” na wschodnich ziemiach Ukrainy? — Często ukraińska inteligencja (czy tak zwana inteligencja na Ukrainie, antyukraińska) z szacunkiem, z drżeniem w głosie wymawia: “Władimir Władimirowicz Putin”, “pan Putin”. Jednocześnie — o Prezydencie Ukrainy mówi po prostu, poufale — “Poroszenko”, a ten przezwiskiem… A Putin jedynie wykonuje moskiewskie imperialne przykazanie “Moskwa — Trzeci Rzym”. Przecież wojnę hybrydową wymyślili przed nim bolszewicy. Jeszcze w latach 1917—1918 ogłosili tak zwaną Doniecko-Krzyworoską Republikę, przywieźli swój moskiewski rząd do Charkowa i nazwali go ukraińskim rządem, wysłali mu “na pomoc” karne-terrorystyczne wojska Murawjowa, Antonowa-Owsiejenki. A Putin — to godny syn i wychowanek swojego moskiewskiego narodu. Kradnie wszystko — od historii, kultury, religii po terytoria, jest przywódcą państwa-terrorysty. Mimo to, niestety, podają mu rękę możni tego świata. Ale swego czasu witali się za rękę i z Hitlerem, i ze Stalinem, nie uznawali zorganizowanego przez niego Wielkiego Głodu na Ukrainie, a teraz wątpią w agresję Rosji przeciwko Ukrainie. Podwójne standardy. Francuzi, w znaku żałoby po ofiarach niedawnego zamachu w metrze w Petersburgu, gaszą oświetlenie na wieży Eiffla. Szlachetnie. Ja bym im poradził, by taki sam szacunek okazywali pamięci ukraińskich żołnierzy i cywilnych obywateli, którzy giną z rąk putinowskich nazistowskich faszystów na Wschodzie Ukrainy. Wtedy ich symbol niemal co noc byłby w ciemności: zaoszczędziliby na energii elektrycznej i przy okazji, co niezwykle ważne, przejrzeli na oczy w kwestii Rosji, do której mają więcej sympatii niż do Ukrainy. Dopóki te podwójne-potrójne standardy będą istniały w światowej polityce, dopóty Putin nie wyrzeknie się projektu “Noworosja”. Drażni mnie, że Charków nazywają pierwszą stolicą Ukrainy. Słychać to w kanałach telewizyjnych, od dziennikarzy, urzędników, polityków. Choć wprowadzaj dla nich historyczny kurs podstawowy. Przecież na Ukrainie było półtora tuzina stolic, Pyłyp Orłyk w XIII artykule swojej Konstytucji utrwalił stołeczny status Kijowa — odwiecznej ukraińskiej stolicy. — Kto z przedstawicieli obecnej władzy na Ukrainie, Pana zdaniem, czytał Mykołę Michnowskiego, w szczególności jego “Dziesięć przykazań ukraińskiego nacjonalisty”? — Ci, którzy są w opozycji, w szczególności partia Swoboda. A trzeba, żeby wszyscy politycy i działacze państwowi czytali. I nie tylko czytali, ale i stosowali w praktyce, ponieważ większość tych przykazań nie straciła swojego znaczenia do dziś. — Karierę polityczną, uważa Pan, i “nadal robią konformiści”? A jak doprowadzić do tego, by elektorat wiedział, kogo nie można wybierać do korytarzy władzy? — Tak, zdecydowana większość tych, którzy robią karierę polityczną, to konformiści. Są w każdej sile politycznej, w każdej frakcji Rady Najwyższej, w Administracji Prezydenta. Dlatego niezwykle ważne jest, aby fachowcy pozostawali przy różnych polityczno-ideologicznych władzach. Ale u nas fachowców usuwają, przy czym bardzo często, a stawiają niekompetentnego protegowanego. — Jaki procent ludzi, którzy chodzą do cerkwi, naprawdę ma Świątynię w duszy? — Jestem prawosławny, ale oddaję należne Cerkwi Greckokatolickiej: Szeptyckiemu i jego następcom. Mogę wszędzie wejść — nawet do synagogi czy meczetu. Nie wchodzę tylko do cerkwi Patriarchatu Moskiewskiego, bo to czysto polityczny organizm, polityczna, a nie duchowa struktura. A nasza narodowa marność objawia się jeszcze w tym, że znaczna część Ukraińców (i we Lwowie)
Wchodzę do wydawnictwa „Kameniar”, a dyrektor Dmytro Sapiha pokazuje jedną z nowości: Ihor Behej „Od „sowka” do Ukraińca” w serii „Akcenty”. Ponieważ nasze drogi w przeszłości czasami się przecinały, warto zainteresować się, jak opisuje swoją drogę życiową i zawodową naukowiec, doktor nauk politycznych, profesor katedry zarządzania i nauk społecznych Lwowskiego Instytutu Naukowo-Dydaktycznego Państwowej Wyższej Uczelni „Uniwersytet Bankowości” Ihor Behej. Biorąc pod uwagę moje zainteresowanie, Dmytro Iwanowycz pokazał jeszcze jedną książkę Ihora Iwanowycza — „Przemyślenia i przemyślenia na nowo”, która również ukazała się w „Kameniarze” nieco wcześniej. Na podstawie przeczytanego — rozmowa z naukowcem, dziennikarzem i działaczem społecznym Ihorem Behejem.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF у Вікісховищі ↗ · Машинний переклад
