Емблема «Просвіта»ПРОСВІТАЦИФРОВАЗнання · Люди · Майбутнє

Ukraiński czy słowiczy?

Слово Просвіти, №26 за 2018 рік

Mykoła STEPANENKO, doktor nauk filologicznych, profesor, Połtawa. Matka uśmiecha się do syna: — Pamiętaj, moje drogie dziecko, Język ojczysty zawsze słowiczy, Rozgrzewa ludzi przez całe życie. Wołodymyr Klenc. W gazecie Rady Najwyższej Ukrainy „Hołos Ukrajiny” 15 czerwca pojawiła się niewielka publikacja Anny Łukanskiej „Określono progi punktowe ZNO z języka państwowego i języków obcych”. Jej główna treść to tegoroczne wyniki zewnętrznej niezależnej oceny oraz perspektywy przyjęcia na uczelnie. Ucieszyło absolwentów szkół, ich rodziców, bliskich, a także wykładowców wyższych uczelni (będzie z kim pracować!) to, że zmienił się próg punktowy zdał/nie zdał z języka ukraińskiego, języków obcych (angielskiego, niemieckiego, hiszpańskiego, francuskiego), biologii, matematyki. Zmartwiło jednak to, że język ukraiński aż trzykrotnie w tekście o objętości około dwustu pięćdziesięciu pełnoznacznych słów nazwano słowiczym, przy czym nie językiem słowiczym jako funkcjonalnym ekwiwalentem wyrażenia język ukraiński: „Kandydaci, którzy napisali zewnętrzną niezależną ocenę ze słowiczego na 23 punkty testowe… będą mogli ubiegać się o legitymacje studenckie”; „…ten, kto pomyślnie zdał testy z innych dyscyplin, a oblał ZNO ze słowiczego, w tym roku nie będzie mógł dostać się do żadnej uczelni wyższej”; „Wadym Karandij odnotował pogorszenie wyników ZNO ze słowiczego w porównaniu z ubiegłym rokiem…”. Od zsubstantywowanego przymiotnika słowiczy, czyli takiego, który przeszedł do kategorii rzeczowników, delikatnie mówiąc, wieje chłodem, brakiem szacunku, uprzedzeniem, a nawet szowinistyczną pikanterią, a dokładniej mówiąc, to znów na język ukraiński przymierza się szaty niższości, niepełnowartościowości, drugorzędności. Ważne jest, aby podkreślić, że mamy przed sobą wzorzec tekstu publicystycznego, którego gatunek wymaga jasnego przekazania cennej informacji, przedstawienia jej bez szumów informacyjnych i zniekształceń, a tym bardziej bez subiektywnej oceny, którą prześledzono poprzez autorskie manipulowanie słowem słowiczy. W kontekście dyskusji społecznych — stosownych czy niestosownych — jest ono odbierane drażliwie, wywołując nieadekwatne postrzeganie. Połóżmy akcent również na tym, że styl artystyczny wyróżnia się specyficznymi środkami organizacji językowej, wśród których wyjątkową rolę przypisano epitetom. Nawiasem mówiąc, przymiotnik słowiczy obok leksemów barwinkowy, nieśmiertelny, codzienny, odrodzony, wieczny, światowy, dźwięczny, drogi, żywy, zachowany, ziemski, kalinowy, kwitnący, malowniczy, macierzyński, najdroższy, najrodzinniejszy, niegasnący, niewiędnący, niezniszczalny, przodków, piękny, prosty, ojczysty, święty, śpiewny, Tarasowy, tragiczny, czarujący wchodzi do szeregu epitetów, które charakteryzują słowo język (pot. mowa, daw. język) według cechy semantycznej „O języku ukraińskim” (zob.: Jermolenko S. Nowy słownik epitetów języka ukraińskiego / Switłana Jermolenko, Wiktor Jermolenko, Switłana Bybyk. — Kijów: Hramota, 2012. — 498 s.). Jest w naszym języku mądre przysłowie: „Co do czego, a pięść do… ucha (do gęby)”. Dlatego też ze słowiczym językiem trzeba być ostrożnym, koniecznie pamiętać mądrą wskazówkę Wołodymyra Sosiury z wiersza „Kochajcie Ukrainę”, za który pisarz drogo zapłacił — ogłoszono go ukraińskim burżuazyjnym nacjonalistą: Kochajcie Ukrainę we śnie i na jawie, swoją wiśniową Ukrainę, jej piękno, wiecznie żywe i nowe, i jej język słowiczy. IHOR KALYNEĆ — DMYTROWI PAWŁYCZCE NOWA ROLA ŁARYSY KADOCZNIKOWEJ

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF у Вікісховищі ↗ · Машинний переклад

Емблема «Просвіта»Просвітянин