Сторінка · с. 5сторінка оригіналу ↗
Ojciec wrócił z wojny
Слово Просвіти, №27 за 2011 рік
Hryhorij SOŁODUSZKO, Kijów
W dalekich powojennych latach z frontu wracali żołnierze. Dla jednych były to radosne spotkania, a dla innych zawiadomienia o śmierci i sieroce losy dzieci. Mój ojciec, Choma Kuźmycz Sołodusźko, pracował jako brygadzista we wsi Wasyliwka w Przysamarzu na Sicheslawszczyźnie. Organizując ewakuację majątku kołchozowego, był jednym z ostatnich mieszkańców wsi, których powołano na front. Jego towarzysz Tkalenko, który szczęśliwie wrócił z wojny, opowiadał, że Chomę Kuźmycza podczas poboru wcielono do oddziału i skierowano do Sewastopola. Tam, za młodu, odbywał on swego czasu służbę wojskową. To było jedyne świadectwo z frontu o ojcu.
Niestety, o obronie Sewastopola wciąż nie ujawniono wszystkich informacji. Częściowo Moskwa nadal je przemilcza. Pod hasłem „bohaterska obrona Sewastopola” kryje się wiele heroicznego i tragicznego, a gdzieniegdzie także antyludzkiego.
O losie ojca po 70 latach prawie nic nie wiadomo. Po wojnie rodzina otrzymała suchą wiadomość, że zaginął bez wieści na wojnie. Nasza matka, Zofia Minówna, która została z trzema dziećmi, rozumiała, że mąż nie wróci do domu. Jako mądra kobieta podtrzymywała jednak w naszych sercach wiarę, że on wróci. Z biegiem lat przerodziło się to w synowską pamięć o nim, a także w nieprzemijające poczucie długu wobec niego i wdzięczność za własne życie.
W powojennych latach ówczesne państwo nie okazywało wielkiego szacunku weteranom i poległym na wojnie. Dzień zakończenia wojny nie był wtedy świętem państwowym. Jednak organy bezpieczeństwa głęboko „kopały”, prowadziły dochodzenia w sprawie zachowania żołnierzy i oficerów na froncie, a część z nich nawet „wychowywały” w obozach GUŁagu.
W latach sześćdziesiątych zaczęto upamiętniać poległych na froncie, stawiano pamiątkowe obeliski ku czci poległych rodaków. W dzieciństwie, jak wszyscy moi rówieśnicy, składałem kwiaty pod pomnikiem w naszej wsi, poświęconym poległym rodakom. Jednak na granitowej tablicy nie było imienia ojca, ani jednego z moich bliskich wujów, ani wielu rodaków. Później okazało się, że odpowiednie organy jeszcze długo po wojnie, z powodów ideologicznych, zakazywały nawet pamięci o tych, którzy „zaginęli bez wieści” i nie przeszli, proszę zauważyć, weryfikacji swojej biografii wojskowej. Na nasze wnioski do struktur władzy i partii o upamiętnienie pamięci ojca i jego wiejskich towarzyszy — głuche milczenie.
Tak wyglądały miejsca upamiętnienia poległych, ozdobione symbolami ówczesnego państwa, które uważnie kontrolowano. Były naznaczone politycznym i ideologicznym piętnem ówczesnej władzy. Cóż więcej mówić: pośmiertnie pozbawiono ich nawet ojczystego języka, a nazwiska na obelisku w rodzinnej wsi (!) zapisano w obcym języku.
O losie ojca dowiedzieliśmy się dosłownie niedawno, z Internetu. Na stronie „Memoriał” znajduje się skąpa informacja: czerwonoflociści 3. pułku piechoty morskiej Floty Czarnomorskiej Sołodusźko Choma Kuźmycz zginął 19 września 1941 roku. Miejsce pochówku poległych we flocie wtedy określano jako: „przekazany morzu”. O ojcu brak jakiegokolwiek świadectwa o okolicznościach jego śmierci i miejscu pochówku. W tych wojennych okolicznościach został on, podobnie jak tysiące innych poległych, pozbawiony ostatniej honorowej czci — pochówku i potwierdzenia jego losu.
Ku czci poległych bez wieści na wojnie ustanowiono pomniki nieznanym żołnierzom i marynarzom. Dla „czerwonej” władzy było to organizacyjnie prostsze wyjście, a z politycznego punktu widzenia — ideologicznie uzasadnione.
My, dzieci i wnuki, jednak zebraliśmy świadectwa o „zapomnianych” wieśniakach. Ich nazwiska zostały wpisane do wiejskiego panteonu, postawiono obelisk, na którym wyryto imiona wiejan, którzy zginęli na wojnie. W ten sposób po wielu latach uwiecznili my ich imiona. Tak, kierując się wezwaniem dziecięcej pamięci, „sprowadziliśmy do domu” z wojny naszego ojca, Chomę Kuźmycza, i jego przyjaciół z wsi.
Ilu ich jeszcze, dziś „nieznanych”, czeka na potwierdzenie swojej honoru wojskowego i moralnego, dobrej pamięci i szczerej modlitwy za zamordowanych. Potwierdzeniem ich honoru będzie uznanie obywatelskiej czci naszego i kolejnych pokoleń.
W przeciwieństwie do tych politycznych igraszek (m.in. we Lwowie z rzekomo czerwoną flagą), które dziś, dzień po dniu, urządzają politycy na pamięci i kościach poległych.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF у Вікісховищі ↗ · Машинний переклад
