Сторінка · с. 8сторінка оригіналу ↗
JEDENASTA ROCZNICA
Слово Просвіти, №27 за 2011 рік
List pierwszy 9.04.1997 roku. Panie Iwanku! Twój list poruszył mnie do głębi duszy. Dobrze, że książki są już u Pana, bo czasem bywa tak, że ten „przekaziciel” przywłaszcza sobie książkę i znika z horyzontu. Miałam taką wielce nieprzyjemną sprawę już nie jeden raz… Wspominasz swoją przeszłość. Tak — wygnanie jest straszliwe. Musisz porzucać wszystko, do czego przywykłeś, co kochałeś i iść w nieznane, często okrutne światy. Za to powrót — jak poranna zorza na bezchmurnym niebie. Na obczyźnie marzyłam o moim rodzinnym mieście, stale, w myślach, szłam naprzeciw dalekim, ale jakże bliskim sercu wieżom. Mnie w mojej samotności pomagały przetrwać wiersze i hafty. Wiersze układały się w głowie, a krzyżyki kładły się na najmniejszych skrawkach. Nawet na tych, na których były obozowe numery. Mój, jak zapewne zauważyliście — Ł-372! Ma Pan rację, kiedy pisze o tak zwanych „niespodziankach”. W Wolnej Ukrainie — 8 marca, 1 maja, 9 maja, Dzień Rewolucji Październikowej. Boże! Jakie paradoksy. Śpiewy w radiu, w telewizji. Ja ich nie rozumiem. Dla mnie to jakiś absurd. Wykrzywianie się, zadzieranie nóg i dziesięciokrotne „Daj mi rękę”. Ja pamiętam inne śpiewy. Cudowne melodie. Lwowiacy (prawdziwi, nie obecni) zachowali je w swoich sercach. Mój mąż, jak miał dobry nastrój, podśpiewywał mi „Tango notturno”, „Już jesień i nie wrócą nadzieje”, „Maszyna już na szlaku”. Ot, niedawno zaproponowali mi złożenie wniosku do Związku Pisarzy. Czyżby byli tak nieudolni i nie rozumieli, że ja go nie złożę? Być tam obok przefarbowanych? Po co? Kiedy mnie po raz drugi aresztowano w Stanisławowie, wśród skonfiskowanych wierszy był wiersz-sprawozdanie dla nieżyjącego Bratunia. Mnie za niego sądzili, bo nie spodobała się moja interpretacja 700-lecia Lwowa… A „związkowcy”, którzy byli powołani jako świadkowie na mój sąd, ani jednego słowa nie uronili, nie zapytali, jaki to występek popełniłam, pisząc wiersze. Ich nie interesowało nawet, jakie dokładnie pisałam. Wtedy zwróciłam się do prokuratora, żeby odczytał im jeden, według własnego uznania, wiersz. Myślałam, że coś poruszy się w ich sercach, przemówi. Ale gdzie tam. Prokurator już dobrze znał mnie, bo przychodził na „odwiedziny” śledztwa, dlatego z oburzeniem przeczytał, jego zdaniem, najpodlejszy wiersz: Niepokalana Ty, Madonno, mojego serca Dni moich i moich lat, Biały przebiśniegu, wiosenny pierwiosnku, To Tobie mój śpiew, Moje wiosenne scherzo. Niech Cię czernią do czerni, Niech hańbią podstępnie i nędznie, Obok mnie w życiu nie jest ciemno, Bo dla mnie najjaśniejsza Ty! Niech złączą się nienawiść i gniew Dla lizusów, przybłęd i wywrotowców, Oni pragną, byś była Ty martwa, Bądźże nieśmiertelną przeciwko wrogom! Wiosną wszystko słabe więdnie, ginie. Niech wiosennie płynie moje scherzo Ty, Święta MADONNO mojego serca, Miły kraju, rodzima UKRAINO! Oto jak jest. A Pan chce, żeby mnie wspominano? O żal, że nie mam kopii artykułu z „Prykarpatskiej prawdy”, napisanego po moim sądzie. Ale jak zwrócą mi z wystawy muzealnej, obowiązkowo Panu przyślę. Ma on taki tytuł: „Odszczepieniec w czarnych okularach”. Mnie boli dusza, jak wspomnę naszego geniusza — Szewczenkę. Nasze miasto, niestety, do tej pory nie zdobyło się na godny pomnik. A pieniądze? Mówią, że nie ma, kryzys… A na pikniki są? Oto Panu jeszcze jeden z nieopublikowanych wierszy. A ja mam ich niemało: Nam mówili, że u nas Nie było Puszkina i Bloka. A my? Pyszni byliśmy za każdym razem, Bo mieliśmy i mamy Szewczenkę — naszego proroka. Szewczenko olbrzym z olbrzymów, zaiste! Bojownik o Prawdę i Wolność. Iwan Hulej, niezrozumiałe dzieje się z kręgosłupem. Jeszcze muszę jechać do centrum diagnostycznego na konsultację. Dziękuję za współczucie. Prawda — mam bardzo dobrych przyjaciół, w pierwszej kolejności. A już potem to wszystko, o czym pisze Pan w liście. Teraz „na czysto” rysuję, zebrane przeze mnie w Kosmaczu, wzory. Jest ich około 100! A jeden — po prostu zdumiewający: Dowbuszowy. Jemu w 1970 roku było 205 lat! Oprócz tego trochę haftuję, trochę porządkuję swoje „archiwum”. Poetyckie. W związku z tym wyjdzie niedługo nowy tomik ze starymi wierszami „U nas jedna Ukraina”. Są tam i patriotyczne, i liryczne wiersze. Bez wątpienia, jedna książeczka będzie dla Pana. Pyta Pan, czy daleko z Truskawca do Borysławia? Rzut beretem. Można pieszo przejść, choć teraz marszrutka za marszrutką kursuje. Zaledwie 9 km. Zatem — proszę Pana do mojego domu osieroconego. Można będzie pojechać do Nahujowic, Drohobycza. Jest tam co obejrzeć, Frankowym duchem pooddychać, wspomnieć jego niezapomniane wersy: „Każdy myśl, że na Tobie milionów stan stoi, że za los milionów musisz dać ty odpowiedź”. Bardzo dobrze znałam panią Olę Duczymińską. Razem z nią „budowaliśmy BAM” na Tajszetach. Nawet w moim wyroku jest wzmianka o niej. A oto ten proces sądowy nade mną i wyrok dla mnie z ówczesnego artykułu gazetowego pod tytułem „Odszczepieniec w czarnych okularach”: „Za barierą siedzi sucha, już nie młoda kobieta w czarnym ubraniu. Ciężkim spojrzeniem obwodzi twarze obecnych. Przy każdym pytaniu sędziego, ławników i prokuratora niespiesznie podnosi się, odpowiada podkreślenie uprzejmie, dziękuje każdemu ze świadków za ich zeznania, niezależnie od tego, czy na jej korzyść, czy przeciw mówią oni. Lecz ręce jej, które to nerwowo zaciskają się w pięści, to bezsilnie opadają, zdradzają, że i uśmiechy, i uprzejmość, i spokój podsądnej — wszystko to nie jest szczere, sztuczne. Za jej pozowaniem, próbą przedstawienia z własnej osoby cierpiętnicę za „idee” — sama tylko pustka, duchowe spustoszenie… I. M. Senyk już była pociągana do odpowiedzialności sądowej. Po raz pierwszy to było prawie 30 lat temu, kiedy ona dobrowolnie wstąpiła do bandy OUN, rozwinęła burzliwą działalność łączniczki „krajowego kierownictwa”, zatruta nacjonalistyczną propagandą, osiemnastoletnia lwowianka Iryna Senyk w 1944 roku złożyła przysięgę na wierność walce o „samostijną Ukrainę”, przeszła specjalne szkolenie. Nasze wojska zbliżały się do zachodnich granic, gromiąc faszystowską nieczystość. Mieszkańcy wyzwolonych miast i wsi, ze łzami radości i wdzięczności witali wojowników Armii Radzieckiej, pomagali im likwidować niedobitki ounowców, budować nowe życie pod gwiazdą władzy Radzieckiej. A „Łesia” (taki pseudonim miała I. Senyk) nocami przekradała się ze Lwowa w rejony,”}```}```json {
wykonując specjalne polecenia przywódcy „Krajowego Prowodu” R. Szuchewycza (o tym niemieckim szpiegu i kacie nasza gazeta już pisała w swoim czasie) oraz „rejonowej przewodniczki” OUN kobiecej siatki „Marijki”. Właśnie „Marijka” zwerbowała byłą uczennicę do OUN i nadała jej pseudonim. Do obowiązków „Łesi” należało, oprócz tego, zbieranie adresów radzieckich aktywistów, zaopatrywanie banderowców w nacjonalistyczne wydania. W 1946 roku Iryna — „Łesia” za antyradziecką działalność została skazana na dziesięć lat więzienia. Sąd radziecki uwzględnił i wiek, i życiowe niedoświadczenie, i trudny wojenny oraz powojenny czas… I oto I. M. Senyk po raz drugi na ławie oskarżonych. Teraz już nie wypada mówić o młodości, nieświadomości, niedoświadczeniu. Całe zachowanie, wszystkie czyny Senyk prowadziły ją do закономерnego epilogu. To człowiek, który patologicznie nienawidzi wszystkiego, co radzieckie. I choć zdobyła specjalne średnie wykształcenie w radzieckiej placówce oświatowej, bezpłatnie leczyła się w szpitalach, w szczególności w naukowo-badawczym instytucie w Leningradzie, korzystała ze wszystkich dóbr, które przyznane są w państwie radzieckim człowiekowi pracy, — Senyk nigdy i z niczego nie była zadowolona. I to swoje niezadowolenie wylewała w licznych wierszach, które rozpowszechniała w kręgu swoich współmyślicieli, w listach do przyjaciółek, w rozmowach ze znajomymi i nieznajomymi. Senyk nie chciała widzieć niczego dobrego w naszym życiu. Patrzyła na wszystko oczami wroga. Opluwała w swoich wierszach nasze osiągnięcia i sukcesy, budowę Brackiej Elektrowni Wodnej i patriotyzm radzieckich ludzi, służenie ukraińskich radzieckich pisarzy narodowi i komunistyczne ideały młodzieży. Wylewała gorzkie łzy za tymi czasami, kiedy w zachodnich obwodach Ukrainy szaleli banderowscy mordercy i marzyła o powrocie kapitalistycznych porządków. Z całej różnorodności kolorów i odcieni wybierała dla swojej „muzy” jeden kolor — czarny. Senyk „prawdziwą literaturę” odszukiwała w brudnych, oszczerczych, antyradzieckich tworach, które rozpowszechniano i czytano w kręgu „wybranych”. Główne zaś „założenia dla krytyki” literatury radzieckiej czerpała z artykułów zagranicznych pisarzy-antykomunistów. Jedna z nich „Nowa fala literacka na Ukrainie” Francuza E. Raisa była lekturą obowiązkową Iryny Mychajliwny. Czy tu mowa o obiektywizmie? „Powiedz mi, kto jest twoim przyjacielem?.. To przysłowie jak najbardziej trafnie charakteryzuje Senyk. Pierwszym przyjacielem po przyjeździe jej do Iwano-Frankiwska stał się W. Moroz — były wykładowca instytutu pedagogicznego. W 1971 r. za antyradziecką działalność został pozbawiony wolności. To razem z nim I. Senyk napisała list w obronie trzykrotnie sązonego szpiega i nacjonalisty Karawanśkiego. Charakterystyczny szczególik: list adresowany rzekomo do organów radzieckich, „niewiadomym sposobem” trafia na strony zagranicznego nacjonalistycznego wydania i do audycji osławionej radiostacji „Swoboda”. Wśród jej przyjaciół jest i o wiele młodszy od niej W. Czornowił, i dziewięćdziesięcioletnia O. Duczyminśka. Co łączyło tak niepodobnych ani wiekiem, ani charakterem, ani upodobaniami ludzi? Tylko jedno — nienawiść do władzy radzieckiej. „Krytykowi” Czornowiłowi przekazała swoje wierszyki Senyk, z których miał on zamiar ułożyć zbiór o treści antyradzieckiej. Dokończyć sprawy przeszkodziły organy radzieckie — Czornowił został aresztowany, o czym nasza prasa już informowała. Duczyminśka Olha Wasyliwna… To nazwisko wywołuje w pamięci tragiczne wydarzenia 1949 roku, kiedy wyrodek Łukaszewycz — syn unickiego księdza wzniósł siekierę nad jasną głową Jarosława Hałana. Ta Duczyminśka, pomocnica i kochanka „świętego ojca”, pomogła zatrzeć ślady przestępców… Lata nie umniejszyły jej złości i nienawiści, i teraz, pomimo podeszłego wieku, babcia biega po kraju, rozwożąc antyradziecką literaturę. Irynie Senyk ona zaprezentowała swój wiersz, orientując się na odpowiedni gust z wyraźnym „posmakiem”. Odczuwając wsparcie takich „przyjaciół”, Senyk coraz bardziej zawzięcie atakuje politykę narodowościową naszego kraju, przyjaźń narodów naszej Ojczyzny. I szkaluje, czerni wszystko, co wpada w pole jej widzenia… W tym roku Irynie SENYK, jednej ze stu Bohaterek Świata (tego tytułu dostąpiły jeszcze dwie Ukrainki — Iryna Kałyneć oraz Anna Zacharowa) miałoby się spełnić 85 lat. Iryna Mychajliwna — kobieta-legenda, więzień polityczny, aktywna działaczka Ruchu oporu przeciwko systemowi radzieckiemu oraz działaczka społeczna w czasach niepodległej Ukrainy, mistrzyni haftu artystycznego, poetka, autorka książek poetyckich „Zwój płótna”, „Biała aster miłości”, „Za kratami młodość”, „Książeczka babci Iryny dla grzecznego dziecka”, „Motyle wspomnień”, dziesiątek artykułów o ruchu powstańczym i prawach człowieka na Ukrainie. Nasz autor Iwan HUŁEJ, proświcianin, nauczyciel historii z m. Monastyryśka w obwodzie tarnopolskim uprzejmie udzielił nam prawa publikacji swojej korespondencji z tą niezwykłą kobietą. „W narodowym zwycięstwie w sierpniu i grudniu 1991 roku, tak samo jak i w triumfie Majdanu 2004 roku była też cząstka jej wkładu. Niech razem z nami duchem swoim niewidzialnym będzie też Iryna Senyk”, — uważa Iwan Hułej.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF у Вікісховищі ↗ · Машинний переклад
