Сторінка · с. 11сторінка оригіналу ↗
DOKUMENTY O ZAKAZIE JĘZYKA UKRAIŃSKIEGO (XVII—XX w.)
Слово Просвіти, №29 за 2011 рік
Zdjęcie Jewhena Buketa. Nina WIRCZENKO, doktor nauk fizyczno-matematycznych, profesor NTUU „KPI”, akademik Akademii Nauk Wyższej Szkoły Ukrainy, zasłużony pracownik oświaty Ukrainy. Kontynuacja. Początek w nr 7, 28 z 2011 r. 1916 r. Zamknięcie przez władze kolonialne „Proświty” w Kamieńcu Podolskim. 1918 r. Bestialska rozprawa wojsk moskiewsko-bolszewickich z 300 ukraińskimi bohaterami — kijowskimi gimnazjalistami i studentami, którzy pod Krutami stanęli w obronie swojej Ojczyzny. Prawie wszyscy młodzieńcy polegli bohaterską śmiercią na polu bitwy, a wziętych do niewoli rozstrzelano. Przed rozstrzelaniem gimnazjalista Hryhorij Pypski zaczął śpiewać „Szcze ne wmerła Ukrajiny…”, a za nim wszyscy skazani na śmierć. 26 stycznia 1918 r. Po zajęciu Kijowa moskiewsko-bolszewiccy interwenci w ciągu kilku dni rozstrzelali 5 tys. osób, które rozmawiały w języku ukraińskim, nosiły ukraiński strój narodowy lub u których w domu wisiał portret T. Szewczenki… Podczas pobytu w Kijowie bolszewicy nie tylko zburzyli wiele budynków, ale także zniszczyli bezcenne osiągnięcia kulturowe, artystyczne, architektoniczne i inne oraz wymordowali tysiące niewinnych ludzi. 1919 r. Po podboju Ukrainy przez bolszewików — zniszczenie narodowo świadomej części ludności oraz zakaz wszystkich ukraińskich utworów literackich, dramatycznych i ustnych, wśród których tylko ukraińskich pieśni ludowych — 300 tys. Likwidacja przez Polaków Zachodnioukraińskiej Republiki Ludowej. 1921—1930 r. Moskiewscy okupanci oraz promoskiewskie siły szowinistyczne na Ukrainie stawiają zaciekły opór odrodzeniu języka ukraińskiego i ukraińskich tradycji kulturowych, które zapuściły głębokie korzenie w latach Ukraińskiej Rewolucji Narodowej. „Po co odradzać epokę przedpiotrową, po co galwanizować język ukraiński, który pokrył się już prochem”, pouczał w Zaporożu rosyjski pisarz F. Gładkow. „Uznanie języka ukraińskiego za urzędowy mogłoby oznaczać panowanie ukraińskiej burżuazji i kułactwa”, — pisał przewodniczący „ukraińskiego” rządu Ch. Rakowski. 1922 r. Likwidacja „Proświty” na Kubaniu, w Zielonym Klinie oraz w innych miejscach zamieszkania Ukraińców w ZSRR poza Ukrainą. Przewodniczący WczK F. Dzierżyński nakazuje wyłapać ukraińskie dzieci-sieroty i zniszczyć. Barki z sierotami zatopiono na Morzu Czarnym. Ogłoszenie przez część kierownictwa KC RKP(b) i KC KP(b)U „teorii” walki na Ukrainie dwóch kultur — miejskiej (rosyjskiej) i wiejskiej (ukraińskiej), w której musi zwyciężyć ta pierwsza. 1922—1934 r. Fala przemocy przeciwko niepowtarzalnemu i wyrazistemu zjawisku kultury ukraińskiej i światowej — kobzarstwu. Ukraińskie narodowe instrumenty muzyczne — kobzę, bandurę i lirę — ogłasza się nacjonalistycznymi i niszczy. Zamiast tego na Ukrainę przywozi się dziesiątki tysięcy prymitywnych („ogólnozrozumiałych”) bałałajek i harmonii. Kobzarzy ogłasza się żebrakami i brutalnie prześladuje. „Wielu kobzarzy wtedy przepadło, — świadczył charkowski kobzar Anatolij Parfynenko. — Kogo łapali na targu, kogo — w mieszkaniu. Gdziekolwiek się pojawili, ich zabierali”. Aby zniekształcić pamięć i rolę kobzarstwa, komuniści tworzą kapele bandurzystów, które wykonują pieśni na zamówienie i pod kontrolą NKWD, a kierownictwo nad nimi przekazuje się w ręce obcych. Tak, Kijowską kapelą kierują początkowo Rosjanin Michajłow, a później Aronski i Berman, etatowi agenci NKWD. 1924 r. Ustawa Rzeczypospolitej Polskiej o ograniczeniu używania języka ukraińskiego w organach administracyjnych, sądzie, oświacie na podległych Polakom ziemiach zachodnioukraińskich. Ustawa Królestwa Rumunii o zobowiązaniu wszystkich „Rumunów”, którzy „zatracili język ojczysty”, do kształcenia dzieci tylko w szkołach rumuńskich. 1925 r. Ostateczne zamknięcie ukraińskiego „tajnego” uniwersytetu we Lwowie. 1926 r. List Stalina „Tow. Kaganowiczowi i innym członkom BP KC KP(b)U” z sankcją na walkę przeciwko „odchyleniu narodowemu”, początek prześladowań działaczy „ukrainizacji”. 1929 r. Aresztowania ukraińskich naukowców i duchowieństwa, zastąpienie ich rosyjskojęzycznymi działaczami. 1929—1930 r. Aresztowania wybitnych działaczy ukraińskiej nauki, kultury, oświaty, Cerkwi, charkowski proces sądowy nad nimi (proces „Związku Wyzwolenia Ukrainy”). Na przesłuchaniu jednego z aresztowanych, W. Durdukiwskiego, śledczy Salomon Bruk powiedział: „Nam trzeba ukraińską inteligencję postawić na kolana, to nasze zadanie. Kogo nie postawimy — rozstrzelamy”. W tych latach na terytorium USRR aresztowano (i w większości rozstrzelano lub wysłano na długoterminową katorgę do obozów koncentracyjnych) ponad 120 tys. Ukraińców, głównie inteligencji. Do uwolnienia i rehabilitacji dożyły z nich jednostki. 1930—1937 r. Zlikwidowano ukraińskie szkoły, średnie specjalne i wyższe uczelnie oraz wydziały, zamknięto gazety i wydawnictwa poza granicami Ukrainy — na Kubaniu, na Syberii, na Dalekim Wschodzie i innych ziemiach, zamieszkanych głównie przez Ukraińców. „Postanowienie KC WKP(b) i SNK Związku SRR o dostawach zboża na Ukrainie, Północnym Kaukazie i w Obwodzie Zachodnim z 14 grudnia 1932 r.: „7… a) wysiedlić w krótkim terminie do północnych obwodów ZSRR ze stanicy Połtawskiej (Północny Kaukaz), jako najbardziej kontrrewolucyjnej, wszystkich mieszkańców …i zasiedlić tę stanicę sumiennymi kołchoźnikami-czerwonoarmistami, pracującymi w warunkach niedostatku ziemi na nieurodzajnych gruntach w innych krajach, przekazując im wszystkie ziemie i zasiewy ozime, budynki, inwentarz i żywy inwentarz wysiedlanych… d) niezwłocznie przenieść na Północnym Kaukazie kancelarię organów radzieckich i spółdzielczych „ukrainizowanych” rejonów, a także wszystkie wydawane gazety i czasopisma z języka ukraińskiego na rosyjski jako bardziej zrozumiały dla Kubańczyków, a także przygotować i do jesieni przenieść nauczanie w szkołach na język rosyjski.., pilnie sprawdzić i poprawić skład pracowników szkół w „ukrainizowanych” rejonach”.
Lata 1932—1933. Zaplanowano i przeprowadzono za milczącą zgodą „wspólnoty światowej” akcję likwidacji narodu ukraińskiego. Świadome wyniszczenie przez reżim bolszewicki ukraińskich chłopów poprzez organizację wielkiego głodu. Scentralizowane przesiedlenie Rosjan do wymarłych wsi Ukrainy. Na Ukrainie, która posiada 40% światowych czarnoziemów, zmarło z głodu do 10 milionów osób posługujących się językiem ukraińskim, i to właśnie chłopów, aby zachować zrusyfikowaną ludność miejską. 1933 r. Uchylenie w Rumunii rozporządzenia ministerialnego z 31 grudnia 1929 r., które zezwalało na kilka godzin języka ukraińskiego tygodniowo w szkołach z większością uczniów Ukraińców. Telegram Stalina o zaprzestaniu ukrainizacji i zniszczeniu większości ukraińskich pisarzy. Z ukraińskiej pisowni usunięto literę „Ґ”. Lata 1933—1941. Totalne zniszczenie i aresztowanie 80% ukraińskiej inteligencji przez rosyjskie władze okupacyjne: inżynierów, naukowców, pisarzy, lekarzy, nauczycieli itd. Do 1938 r. drukowano 259 ukraińskich pisarzy, po 1938 r. — tylko 36. Spośród 223 zaginionych pisarzy tylko siedmiu zmarło śmiercią naturalną. Resztę rozstrzelano, wtrącono do obozów koncentracyjnych, innymi represyjnymi środkami usunięto z literatury. Takich masowych morderstw, jak w latach 30. na Ukrainie, historia jeszcze nie znała. Kaganowicze, postyszewy, chatajewicze, bruki milionami zabijali Ukraińców tylko za to, że byli Ukraińcami. Było to ludobójstwo, zorganizowane i realizowane przez komunistów, którzy w 1917 r. przejęli władzę w Imperium Rosyjskim. Ukraina została przekształcona w jeden wielki obóz koncentracyjny. 1934 r. Specjalne rozporządzenie Ministerstwa Oświaty Rumunii o zwolnieniu z pracy „za wrogie nastawienie do państwa i narodu rumuńskiego” wszystkich ukraińskich nauczycieli, którzy domagali się powrotu do szkoły języka ukraińskiego. Lata 30. i później. Zakaz pisania ukraińskich, narodowych w treści utworów artystycznych i literackich, badania i studiowania prawdziwej historii Ukrainy, wspominania o wielkich głodach. Historia i cała kultura ukraińska zobowiązane były wysławiać ZSRR, politykę zaborczą i okrucieństwo komunistów, kierować się fałszywą imperialną koncepcją „jedności trzech bratnich narodów słowiańskich”: traktować Rosjan jako „starszego brata”. Historyków, pisarzy, działaczy kultury władza radziecka brutalnie prześladowała, ich utwory zakazywano lub niszczono. Tak spalono nakład książki „Chortyca w heroice i legendach”, a autora M. Kycenkę zwolniono ze stanowiska. Doświadczyli ucisku i prześladowań historycy M. Brajczewski, J. Daszkewycz, poeta W. Sosiura, kompozytor K. Dankewycz, pisarz i reżyser filmowy O. Dowżenko i wielu innych. Narzucany system oświaty i wychowania był skierowany na to, aby Ukraińcom wpajać poczucie niższości, wstręt do bojowników o wyzwolenie Ukrainy od okupantów, pogardę dla ukraińskich bohaterów narodowych, w szczególności I. Mazepy, S. Petlury, J. Konowalca. Imiona wybitnych naszych działaczy nauki, kultury, cerkwi (M. Hruszewski, I. Puluja, S. Jefremow, W. Wynnyczenko, H. Chotkewycz, I. Bahrianyj, O. Olżycz, A. Szeptycki i wielu innych) przemilczano, a jeśli wspominano, to w negatywnym świetle. 1937 r., listopad. Dla uczczenia 20. rocznicy dojścia komunistów do władzy na Sołowkach rozstrzelano ponad tysiąc działaczy kultury ukraińskiej. 1938 r. Uchwała Rady Komisarzy Ludowych i KC WKP(b) „O obowiązkowej nauce języka rosyjskiego w szkołach republik narodowych i obwodów”. 1939 r. Spis ludności Kubania wykazał, że w wyniku wielkiego głodu, aresztowań i przymusowego wysiedlenia liczba Ukraińców tam z 61,5% w 1926 r. zmniejszyła się do 4%. Po „wyzwoleniu” Zachodniej Ukrainy — zamknięcie wielu ukraińskich i otwarcie rosyjskich szkół. 1946 r. Uchwała Rady Ministrów ZSRR „O zatwierdzeniu ukraińskiej pisowni, zbliżonej do rosyjskiej”. Uchwała KC WKP(b) o „ukraińskim burżuazyjnym nacjonalizmie”, w wyniku której kilka tysięcy przedstawicieli ukraińskiej inteligencji zesłano do obozów koncentracyjnych („Żdanowszczyzna”). Prześladowania czasopism „Ukraina”, „Radziecki Lwów”, „Dniepr”, „Barwinok”, „Pereć”. Redaktora naczelnego czasopisma „Ukraina” J. Janowskiego zwolniono z pracy. 1947 r. W Polsce operacja „Wisła”: przesiedlenie części Ukraińców z etnicznych ziem ukraińskich „w rozproszeniu” między Polaków w zachodnich rejonach kraju w celu przyspieszenia ich polonizacji. Deportacja na Syberię ludności Zachodniej Ukrainy. Wywiezienie ogółu Ukraińców na Syberię nie zostało zrealizowane tylko z powodu braku wagonów. „Czystka” wśród działaczy kultury ukraińskiej z oskarżeniem ich o nacjonalizm przez nowo mianowanego z Moskwy sekretarza KC KP(b)U L. Kaganowicza. Aresztowanie nieletniego (15 l.) syna dowódcy UPA generała Szuchewycza — Jurija Szuchewycza. Wydano tajną instrukcję (na 157 stronach) o usunięciu z bibliotek i przekazaniu na makulaturę 3600 tytułów książek, których autorzy zostali nazwani ukraińskimi burżuazyjnymi nacjonalistami, wrogami ludu. Piąty paragraf instrukcji ostrzegał: „Osoby, które zgubią ten zbiorczy spis, podlegają pociągnięciu do odpowiedzialności sądowej”. 1949 r. XXVI zjazd KP(b)U po raz kolejny potępia ukraiński burżuazyjny nacjonalizm, grozi ukraińskim działaczom nauki i kultury, którzy jeszcze pozostali na wolności, wymaga od nich piętnowania „zgniłej kultury burżuazyjnego Zachodu” i wychwalania „postępowej kultury” ZSRR. 1951 r. Ujawnienie przez gazetę „Prawda” — centralny organ KC WKP(b), „nacjonalistycznych odchyleń” w literaturze ukraińskiej (wiersz W. Sosiury „Kochajcie Ukrainę”, libretto opery „Bohdan Chmielnicki” itd.). Studenci Uniwersytetu Charkowskiego odmówili zdawania egzaminów w języku rosyjskim. Wtedy 800 z nich zostało represjonowanych, a 33 studentów na zamkniętym posiedzeniu sądu zostało skazanych na karę śmierci! I ROZSTRZELANYCH. 24 grudnia 1958 r. Rada Najwyższa ZSRR przyjęła ustawę, zgodnie z którą kwestię tego, czy uczyć się czy nie uczyć języka ojczystego w szkołach narodowych, mają rozstrzygać rodzice oraz sami uczniowie. Tych ostatnich uporczywie nakłaniano do rozstrzygania tej kwestii z punktu widzenia tak zwanej praktycznej celowości (mówiąc, po co „przeciążać” siebie). 1958 r. Uchwała Plenum KC KPZR o przejściu części szkół ukraińskich na rosyjski język wykładowy. Odpowiednią uchwałę przyjęła także Rada Najwyższa USRR. Ciąg dalszy nastąpi.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF у Вікісховищі ↗ · Машинний переклад
