Сторінка · с. 15сторінка оригіналу ↗
Ukrainika w ekslibrisach Heorhija Małakowa
Слово Просвіти, №29 за 2012 рік
Dmytro MAŁAKOW, starszy pracownik naukowy Muzeum Historii Kijowa
Środki przekazu elektronicznego stopniowo spychają w przeszłość książkę oraz sztukę książki jako taką. Jednak dotychczas namacalnego doświadczenia rozłożonej książki w rękach nie można porównać z jej obrazem na monitorze komputera czy laptopa, tak samo jak nie da się porównać naszych emocji podczas przebywania w lesie lub na brzegu morza z najlepszymi obrazami pejzaży na szerokim ekranie kina. Jednak to kwestia gustu i przyzwyczajenia. A pół wieku temu, kiedy książki były jeszcze jednym radzieckim deficytem, zapotrzebowanie na nie niezwykle wzrosło. Powstały ogólnozwiązkowe i republikańskie towarzystwa miłośników książki. Odrodziła się sztuka znaku księgozbiorowego – ekslibrisu (łac. ex libris – „z książek”) oraz pasja do linorytu jako masowego, łatwo powielanego ręcznie przez autora rodzaju grafiki. Jeden po drugim powstawały kluby ekslibrisistów. Ten temat stał się modny i popularny wśród inteligencji – szestdziesiątników. W tamtych czasach zasłużony artysta Ukrainy Heorhij Wasylowycz Małakow (1928–1979) stworzył dziesiątki ekslibrisów dla przyjaciół, bliskich i po prostu miłośników tego rodzaju grafiki. Znawcy sztuki zauważali głęboką indywidualność właściwą twórczości tego artysty, doskonałość i jasność kompozycji, umiejętne wykorzystanie kontrastów czerni i bieli, szczególną jaskrawość, „srebrzystość” grafik w połączeniu z wysoką estetyką i artystycznym smakiem. Jego ekslibrisy to nie tylko znak świadczący o własności właściciela książki, to także wyraz życzliwego stosunku do właściciela tego czy innego znaku – do przyjaciela, znajomego, współmyślącego. Zatem ekslibris jest wyłącznie adresowany, osobisty. Ostateczna jasność, lakoniczność, dobry humor, asocjacyjna hojność i szerokość twór-
...czej fantazji — oto główna rzecz, cenona przez znawców w ex librisach H. Małakowa. Nic zbędnego, przypadkowego, żadnych „przy! padkowych” kresek. Wszystko jest uwarunkowane, poza su! gestiami kompozycyjnymi, sympatiami artysty, upodobaniami właściciela, wol! nym lotem myśli. I oczywiście znakomitym władaniem techniką rysunku i grafiki, wielką miłością do sztuki. Wśród różnorodności tematów w twórczym do! robku artysty jednym z ulubionych była ukrainika. W jednym z pierwszych ex librisów, wykonanych przez Małakowa w 1963 roku dla przyjaciela, ukraińskiego pisarza! fantasty Ołesia Bierdnyka, nawet napis „ся книга” z „narbutowskim” „N” w kom! pozycji z dwoma profilami „on!ona” miał wieloznaczną symbolikę, opartą na twórczych upodobaniach marzyciela i świa! domego Ukraińca, którego książki również ilustrował H. Małakow. Ciekawie i dowcipnie wykonano znak dla artysty Wołodymyra Jurczyszyna: wesoła amazonka z jabłkiem siedzi na… wi! domej glinianej zabawce świstawce-koniku, a dookoła „rozrzucono” ulubione ukraińskie ludowe naczynia i zdobienia: dzban, kumaniec, glinianego baranka (1965 r.). Ze szczególną miłością stworzono znak dla ukraińskiego pisarza Dmytra Hrynka. Tu dorodna Sołocha z Gogola, ubrana tylko w czepiec, siedzi za „czarną księgą”. Oczywiście czarny kot ociera się o mocną nogę czarownicy, a mądra sowa usadowiła się na okrągłym ramieniu, świeca pali się w sztofie z ciemnego hutniczego szkła, a serduszko w rogach barana, i młody księżyc za szybą okolonego ręcznikiem okienka. A gęsie pióro wsunięte przez kumaniec symbolizuje rodzaj zajęć właściciela tego znaku (1972 r.). Dla ex librisu filologa, profesora Mychajła Żowtobriucha artysta przedstawił fasadę słynnego zabytku architektury w stylu ukraińskiego modernizmu, stworzonego przez Wasyla Kryczewskiego — krajoznawcze muzeum w Połtawie (1976 r.). Krytyk sztuki Andrij Wjunyk otrzymał od Heorhija Małakowa w prezencie ex libris „z książek” — z parą sympatycznych rodaków w stroju narodowym, na tle rodzinnej chaty i z książką (1977 r.). Jednym z najtrudniejszych pod względem zamysłu kompozycyjnego stał się ex libris, stworzony przez Heorhija dla znanego uczonego w dziedzinie wytrzymałości, akademika Heorhija Stepanowycza Pysarenki. Tu artyście trzeba było przekazać wiele elementów zarówno rzeczywistych, jak i symbolicznych, przedstawiając je zgodnie z treścią i, jak należy, zgodnie z wymogami gatunku, niezależnie od rozmiarów — zatem H. Małakow z właściwą sobie pomysłowością niezwykle ciekawie rozwiązał dość złożone zadanie. Wypełniając pole obrazu atrybutami ukraińskiego ludowego obyczaju, artysta przedstawił także właściciela znaku w postaci krzepkiego kowala, który, bawiąc się, łamie i wygina podkowy przy kowadle, a same litery „ЕХ” zestawiono z tej samej podkowy i krzyżyka. Płomień z kowalskiego paleniska wplótł się we wstążki jednej z bandurzystek, które utworzyły uroczą dla serca trójkę wykonawczyń ludowych pieśni; na nieodmiennym stosie książek pojawił się ozdobny kałamarz z piórem — znak autorstwa wielu prac naukowych uczonego, a także aluzja do pochodzenia nazwiska, które bierze początek naprawdę od sławnych pisarzy Wojska Zaporoskiego...
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF у Вікісховищі ↗ · Машинний переклад
