Емблема «Просвіта»ПРОСВІТАЦИФРОВАЗнання · Люди · Майбутнє

Nieznane ludobójstwo. Mojej rodzinie — ofierze stalinowskich represji — dedykuję

Слово Просвіти, №29 за 2017 рік

Pawło MAKIJENKO (MAKOWSKI), prezes Stowarzyszenia Osób Pochodzących z Ukrainy w USA, członek Ogólnoukraińskiego Towarzystwa Więźniów Politycznych i Represjonowanych. XX wiek przyniósł narodowi ukraińskiemu ogromne cierpienia. Pozostaje niewielu żywych świadków tamtych strasznych czasów. Ludzka pamięć również nie jest wieczna. Jednocześnie, mimo wszelkich starań obecnych stalinowskich apologetów, by zniszczyć i sfałszować dokumenty historyczne, rośnie liczba świadectw dokumentalnych o zbrodniach popełnionych przez władzę komunistyczną. Stopniowo otwierane są archiwa i prawda wychodzi na jaw, nie da się jej zatrzymać. Wiele już wiadomo o strasznych wielkich głodach z lat 1921—22, 1932—33, 1946—47 oraz innych zbrodniach Moskwy przeciwko narodowi ukraińskiemu. Jednak z jakiegoś powodu istnieje bardzo niewiele opracowań historycznych na temat strasznych i okrutnych masowych deportacji Ukraińców na Północ w latach 1929—30, które komuniści cynicznie i drwiąco nazwali „rozkułaczaniem”. Nawiasem mówiąc, ukraińscy historycy z jakiegoś powodu nieustannie powtarzają ten enkawudowski termin i do tej pory nie zdołali zmienić go na bardziej adekwatny i historycznie uzasadniony. Nie można powiedzieć, że o „zniszczeniu kułaków jako klasy” nie wspominano wcześniej. Pisano o tym nawet w podręcznikach do historii Związku Sowieckiego. Jednak, jak się okazało, tę frazę należy rozumieć dosłownie — jako fizyczne wyniszczenie całej klasy zamożnych chłopów. Te wysiedlenia były próbami generalnymi moskiewskich najeźdźców i ich popleczników przed deportacjami innych narodów w latach 1944—45. Ale o tamtych deportacjach wiadomo wiele, podczas gdy o pierwszych, najbardziej masowych i okrutnych wysiedleniach Ukraińców wie bardzo mało ludzi. Pod koniec 2010 roku w USA ukazały się drukiem dwie monografie historyczne autorytatywnych naukowców — profesora Uniwersytetu Yale Timothy’ego Snydera „Skrwawione ziemie: Europa między Hitlerem a Stalinem” oraz profesora Uniwersytetu Stanforda Normana Naimarka „Stalinowskie ludobójstwa”, gdzie naukowo uzasadniono i na podstawie najnowszych danych po raz pierwszy na poziomie międzynarodowym nazwano te deportacje ludobójstwem narodu ukraińskiego. Może teraz wreszcie ukraińscy historycy poświęcą więcej uwagi tej bezprecedensowej pod względem okrucieństwa i masowości (tylko zabitych było kilkaset tysięcy!) i jednocześnie mało zbadanej zbrodni stalinizmu. Na przykładzie mojej rodziny chciałbym nieco opowiedzieć czytelnikom o tamtych okrutnych czasach, aby nigdy coś takiego nie mogło powtórzyć się na ukraińskiej ziemi i nigdzie indziej na świecie. Jestem Ukraińcem i moi rodzice są Ukraińcami. Ale urodziłem się w 1949 roku na dalekiej Północy, w obwodzie archangielskim RFSRR, daleko od Ukrainy, w miejscach zesłania moich rodziców i krewnych. Dlaczego tak się stało, chcę opowiedzieć bardzo krótko na przykładzie mojej rodziny — prostych ukraińskich chłopów, którzy żyli w czasach stalinizmu i trafili do jego strasznej maszynki do mięsa. Dowiedziałem się o tym, że moich krewnych zesłano w 1930 roku na Północ z powodów politycznych dopiero wtedy, gdy skończyłem 19 lat, a my dawno wróciliśmy na Ukrainę, choć moi bliscy byli zastraszeni przez ten straszny totalitarny reżim. Moi krewni mieszkali we wsi Lechniwka w rejonie berezańskim obwodu kijowskiego. Mój dziadek nazywał się Pawło Oлександrowycz Petrenko, urodzony w 1895 roku. Babcia — Oksana Kuźmiwna (z domu Didenko). W strasznym 1930 roku, kiedy łamano kręgosłup ukraińskiemu chłopstwu, zmuszając je do wstępowania do kołchozu, mojego dziadka, babcię, matkę Łarysę (miała wtedy 9 lat), ciotki Olę (11 lat) i Halę (3 lata) wrzucono do wagonów towarowych i wywieziono na Północ. Nawet nie wiem, ile czasu dawano na spakowanie się, zresztą co cennego mógł zabrać chłop? Tylko trochę żywności i ciepłą odzież, której większość zaraz na stacji załadunkowej odebrali swoi, miejscowi… Jechali długo, powoli, zostawiając na nielicznych przystankach zmarłych z zimna, głodu i chorób. Przeważnie były to ciała starców i dzieci. Wyjechali jesienią, a przyjechali na Północ w środku zimy, w srogie mrozy, a śniegu było po pas. Przywieźli i wyładowali moich krewnych w obwodzie archangielskim, w pobliżu wsi Plesieck, prosto w śnieg. Pewnie wszyscy słyszeli o kosmodromie Plesieck, największym na terytorium Federacji Rosyjskiej, ale mało kto wie, na czyich kościach powstał. Ludzi tamtej zimy zginęło bardzo wielu. Wyrzucono ich w głuchy las, na mróz, w śnieg po szyję. W tych nieludzkich warunkach trzeba było naprędce zbudować sobie byle jakie schronienie (były to złożone z gałęzi sosnowych szałasy, coś w rodzaju indiańskich wigwamów), aby dalej pracować przy wyrębie lasu i odkupić swoją „winę” przed państwem proletariackim. A „zawiniliśmy” tylko tym, że chcieliśmy pracować na swojej ziemi, a nie w kołchozie. Na wyrąb lasu każdego ranka wyganiano wszystkich. Na pryczach zostawały tylko niemowlęta i dzieci raczkujące. Dzieci, które spadały z prycz, zjadały lisy i inne zwierzęta, które swobodnie wchodziły do szałasów. Bardzo często, po powrocie z pracy, nieszczęśni rodzice zamiast dzieci znajdowali tylko małą kupkę kości. Również na dorosłych czekał zły los. Do wiosny mało kto dożył. Ginęli zarówno od ciężkiej pracy, jak i od zimna. Wśród zmarłych na Północy jest też moja ciotka Hala (w dokumentach z jakiegoś powodu Hanna). Miała 4 lata. Moja ciotka Ola (zmarła w 2008 roku) opowiadała, że każdej wiosny zaczynał się straszny głód, a ludzie z niedożywienia i szkorbutu umierali całymi rodzinami. Ciotka opowiadała też o pewnych „kulinarnych” upodobaniach, dzięki którym być może przeżyli. Tak, „lubiła” jeść korę z drzew, a moja matka — trawę i mech, miały wtedy 12 i 10 lat. Ukraińców w miejscach wysiedlenia, na północy Rosji, było wielu. Teraz wspominam, że tam w komunikacji między osadnikami przeważnie brzmiał język ukraiński, a ukraińskie nazwiska naszych sąsiadów pamiętam do dziś. Oficjalnie nazywano nas „kułakami-przesiedleńcami i członkami ich rodzin”. Właśnie taki napis był na tekturowej okładce grubej teczki osobowej, którą sprowadziłem z Archangielskiego Zarządu Spraw Wewnętrznych do Kijowa w 1994 roku. „Akta osobowe kułaka-przesiedleńca Petrenki P. A.” — tak się nazywały. Dziadek opowiadał, że nieszczęście z naszą rodziną stało się przez jego miłość do koni. Miał parę szybkich, być może najlepszych we wsi. Bardzo spodobały się przewodniczącemu rady wiejskiej, który kilkakrotnie proponował oddanie ich do jego użytku. Ale dziadek się nie zgadzał, przecież na wsi bez siły pociągowej nie da się zostać. Gdyby tylko mógł wiedzieć, jak to wszystko się skończy… Kiedy przyszedł stalinowski rozkaz wysiedlenia „kontyngentu”, a miejscowi satrapowie zabrali się do sporządzania list, dziadek trafił na nie od razu. Razem z nim znaleźli się tam też ci, którzy czymś nie spodobali się przewodniczącemu. Tak oto wyrzucono rodzinę z domu razem z małymi dziećmi, bez sądu i śledztwa wysłano na śmierć. Oto takie jest stalinowskie sądownictwo! Ale gdyby to tylko stalinowskie. W aktach osobowych znalazłem takie sformułowanie: „Decyzją rady wiejskiej w Lechniwce wysiedlić poza granice obwodu”… Zdjąć kopię z tego dokumentu nie pozwolono mi nawet w czasach niepodległości, w 1994 roku. Dlaczego nawet teraz ukrywają prawdę?! Oto ciekawy szczegół z akt osobowych mojego dziadka. W opisie majątku zamiast dwóch koni widnieje tylko jeden. Wychodzi na to, że drugiego jednak przywłaszczył sobie przewodniczący rady wiejskiej. Zapamiętała się też historia z opowieści dziadka. Przy wyrębie lasu, przy najcięższej pracy, gdzie nieustannie ginęli ludzie, był jeden człowiek, bardzo małomówny. Pewnego razu podczas obiadu powiedział: “Wszystko tutaj jest bardzo dobrze, tylko chleba za mało”. Następnego dnia nie było go już w brygadzie i nikt nie wiedział, dokąd on

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF у Вікісховищі ↗ · Машинний переклад

Емблема «Просвіта»Просвітянин