Сторінка · с. 3сторінка оригіналу ↗
NA POGRANICZU WIEKÓW
Слово Просвіти, №30 за 2011 рік
i wzajemnej pomocy, bezpośredniej zależności sukcesu każdego obywatela od poziomu jedności ukraińskiego społeczeństwa, co będzie sprzyjać formowaniu idei narodowej w jej szerokim, światopoglądowym rozumieniu”, jak to przewidziano w Strategii bezpieczeństwa narodowego Ukrainy, kiedy w przestrzeni komunikacyjnej naszego państwa dominują rosyjskie elektroniczne i drukowane środki masowego przekazu, funkcjonują cudzoziemskie specjalne projekty internetowe, produkcja książkowa, filmowa, wideo i audio… Mam wielkie wątpliwości co do wdrożenia tej, zatwierdzonej Ukazem Prezydenta Ukrainy z 12 lutego 2007 r. nr 105/2007 „Strategii bezpieczeństwa narodowego Ukrainy”. Myślę, że w najbliższym czasie zostanie ona przejrzana i tam już nie przeczytamy: „2.8. Wzmacnia się negatywny zewnętrzny wpływ na przestrzeń informacyjną Ukrainy, co zagraża rozmywaniem wartości społecznych i tożsamości narodowej”. Zrozumiałe, dlaczego ta Rada Najwyższa nie zatwierdziła rozpatrywanego na przesłuchaniach parlamentarnych 6 października 2010 r. projektu „Strategii polityki humanitarnej współczesnej Ukrainy”, bo u podstaw tej strategii leżą narodowe wartości bazowe i ogólnonarodowe priorytety. A to wielu deputowanym ludowym się nie podoba, chociaż w słowach opowiadają się za dynamiczną transformacją naszego kraju, za formowaniem nowej solidarności społecznej. Ale doświadczenie odnowionej Europy, doświadczenie światowe przekonują, że nowoczesna solidarność społeczna formuje się na podstawie kultury jako systemu orientacji wartościowych, „wyhodowanych” na narodowo-duchownym gruncie. Jeśli chodzi o kwestie edukacji, na które Pan jako wykładowca uniwersytetu kładzie nacisk, to tutaj pojawia się także problem formowania elity narodowej — intelektualnej, duchowej, która daje społeczeństwu energię państwowego samorealizowania się. Formowanie narodowego modelu rozwoju gospodarczego może odbywać się tylko na czysto narodowych i mentalnych czynnikach własnego narodu. Naukowcy Uniwersytetu Harvarda doszli do wniosku, że przyczyny sukcesów Chin należy szukać w konfucjanizmie. Te kraje, które wykorzystywały do swojego rozwoju, w szczególności gospodarczego, czynniki irracjonalne, przede wszystkim kulturowo-religijne, osiągały kolosalne sukcesy. Na tej podstawie możliwa jest realizacja narodowej doktryny edukacji. Finansowanie edukacji powinno odbywać się jako strategicznej gałęzi, czyli nie mniej niż 10% PNB lub 8% PKB. Tak samo w odniesieniu do nauki. Twórczość naukowa nie tylko potrzebuje wolnej osobowości, ale także ją formuje — czyni ją duchowo dojrzałym, odpowiedzialnym za społeczeństwo obywatelem. — Edukacja i nauka są ściśle ze sobą powiązane. Jednym z jaskrawych dowodów na korzyść tego jest wzmocnienie roli i znaczenia badań naukowych w wiodących uniwersytetach, rozwój tutaj własnych szkół naukowych. Tak, w Kijowskim Narodowym Uniwersytecie imienia Tarasa Szewczenki zachowano tradycję szeregu szkół naukowych, które z powodzeniem pracują przez wiele lat. Ważnym warunkiem modernizacji edukacji jest międzynarodowa współpraca wyższych uczelni. Lecz powróćmy do dzisiejszej sytuacji duchowej. Wydaje mi się bardzo ważnym poznanie ducha czasu i połączenie go z naszą odwieczną wiarą prawosławną. Właśnie brak w świadomości społecznej głębokiej, „wyhodowanej” na duchowych „drożdżach” tradycji chrześcijańskiej i narodowych wartości wiary, był jedną z głównych przyczyn szerzenia się nastrojów beznadziei i zagubienia wobec okoliczności życia, utraty nadziei na sprawiedliwość, a co za tym idzie, utraty godności. O tym Pan, Mykoło Hryhorowyczu, pisze w swojej książce. Rzeczywiście, potrzebujemy wiary w siłę ducha narodowego. Jedność narodowa powinna stać się podstawą duchowego odrodzenia człowieka. Wtedy zostanie zrealizowany ludzko-centryczny model rozwoju ukraińskiego społeczeństwa. Aktualnym zadaniem obecnie jest wytworzenie całościowego organizmu kulturowego, o czym pisał I. Franko jeszcze w 1905 roku i na co Pan kładzie nacisk w swojej książce „On wiedział, „jak wiele waży słowo…” — W ideale państwo to organizm kulturowy, który trzeba formować, podtrzymywać jego żywotność przede wszystkim ciągłym pielęgnowaniem języka, kultury, tradycji, wartości wolności i demokracji. Tworzyć narodowo-kulturową i polityczną jedność narodu ukraińskiego, ładować nastroje społeczne i uczucia energią państwowego i osobistego samorealizowania się. Nawiasem mówiąc, nasza młodzież bardzo dobrze to sobie uświadamia. Prezydencki fundusz Leonida Kuczmy „Ukraina” w lutym 2011 r. ogłosił konkurs: „Ukraina: 20 lat niepodległości” dla studentów do 25 lat. Z 1100 uczestników konkursu, którzy reprezentowali 119 wyższych uczelni z 26 regionów Ukrainy, na pytanie: „Jaki wpływ ma idea narodowa na rozwój Ukrainy?” 84,6% ankietowanych odpowiedziało: „Brak idei narodowej hamuje budowę państwa”. Tak wysokiej jednomyślności w odpowiedziach nie uzyskało żadne z zaproponowanych uczestnikom konkursu pytań. Jeśli chodzi o ideę narodową, to jej żywotność jest możliwa pod warunkiem połączenia z ideami wolności słowa, demokracji, sprawiedliwości społecznej i bezpieczeństwa. Naszym najbliższym zadaniem jest formowanie i wzmocnienie państwa ukraińskiego na podstawie zbiorowej tożsamości kulturowej, jedności narodowej oraz integracja do wspólnoty europejskiej jako kontynentalnej integralnej przestrzeni. Tutaj ważne jest uwzględnienie interesów wszystkich warstw ludności, objęcie wszystkich sfer życia. Ogólnie ideologia państwowa jest systemem właśnie priorytetów humanitarnych dla formowania nowych struktur świadomości społecznej, odnowienia mentalności narodu w jego narodowo-kulturowej, politycznej jedności, duchowej suwerenności. Nie powinno być rozłamu między gospodarką a kulturą, polityką a kulturą. Dla każdego typu państwowości potrzebny jest pewien typ kultury jako systemu priorytetów duchowych, orientacji wartościowych społeczeństwa. Musimy aktywizować proces podnoszenia świadomości narodowej, zainicjowany przez instytuty humanistyczne NAN Ukrainy. Naukowcy-humaniści już wypracowali system orientacji wartościowych dla społeczeństwa. — Tutaj należy pamiętać, że życie duchowe jest związane z wartościami religijnymi. Archetyp Syna Bożego, który został ukrzyżowany z woli Bożej za grzechy ludzkości, za grzechy każdego człowieka, przenika do zbiorowej nieświadomości i zaczyna określać poszukiwanie prawdy przez człowieka, Jego rozumienie świata, Boga i jego samego, człowieka. Bardzo dobrze w swojej książce mówi Pan o tak zwanym „europejskim przeżywaniu Ukrainy”, występując przy tym jako zwolennik państwa narodowego, które ma przyszłość w warunkach formowania społeczeństw wielokulturowych i wieloetnicznych. — Tak, musimy przystosować się do globalizacji. Potencjał humanitarny narodu w XXI wieku będzie bodaj główną siłą produkcyjną w wyborze modelu geogospodarczego i geopolitycznego przyszłości, w formowaniu nowej paradygmatu rozwoju cywilizacji. Dlatego zachowanie istoty narodowej, tożsamości narodowej, kulturowo-duchowej odrębności jest istotnym składnikiem polityki państwowej, polityki rozwoju humanitarnego społeczeństwa. Musimy zająć swoje miejsce w procesie globalizacji. Ukrainie potrzebna jest narodowa strategia rozwoju kulturowego, skierowana na duchowe jednoczenie z Wielką Europą, a do tego należy przejrzeć wszystkie akty prawne o kulturze, ponieważ nie odpowiadają one warunkom gospodarki rynkowej. Intensywna komunikacja międzykulturowa, która jest naturalnym rezultatem globalizacji, nie tylko prowadzi do unifikacji form kulturowych, do standaryzacji sposobów życia, homogenizacji, ale także stymuluje rozwój kultur narodowych jako reprezentantów państw narodowych, przede wszystkim nowych, które wychodzą na światową przestrzeń cywilizacyjną i próbują otworzyć się jako unikalne systemy kulturowe. Procesy transnarodowe zgubnie wpływają na niesformowane organizmy kulturowe, które jeszcze nie zdążyły wypracować trwałej odporności przeciwko multikulturalizacji i standaryzacji, które produkuje i rozpowszechnia globalizacja. Dlatego młode systemy państwowe dążą do ochrony społeczeństwa za pomocą wzmocnienia tożsamości kulturowej, odrodzenia w człowieku poczucia przynależności do pewnej tradycji kulturowej, do szczególnego — narodowego — systemu wartości. Jednocześnie młode państwa, w tym także Ukraina, uświadamiają sobie, że globalizacja stymuluje nie tylko poszukiwania środków samookreślenia narodowego i kulturowego, ale także formuje tym samym różnorodność kultury światowej na bazie nowoczesnych infrastruktur kulturowych. — Cytuje Pan bardzo głębokie słowa francuskiego filozofa Bernarda-Henri Lévy’ego o tym, że „Europa to nie miejsce, a idea”. — Tak. Potrzebne nam jest nie tylko poznanie dla samego poznania, a przede wszystkim dla współodczuwania losu innych narodów, przede wszystkim tych, którzy wiele dziesięcioleci byli tam, w nieświadomości, w zamknięciu, za „żelazną kurtyną”. Szczególnie poruszające to współodczuwanie powstało w duszach Europejczyków (i nie tylko Europejczyków, wspomnijmy Japończyków z ich tragicznym doświadczeniem przeżywania szoku narodowego po nuklearnym zniszczeniu Hiroszimy i Nagasaki, a teraz — strasznego trzęsienia ziemi, tsunami i zniszczenia elektrowni atomowej „Fukushima”) w wyniku katastrofy czarnobylskiej. Globalizacja zakłada wypracowanie transnarodowej wspólnoty interesów, celów i wartości, jednak nie powinno to nieuchronnie prowadzić do asymilacji kultur narodowych, rozpuszczenia ich w jakiejś sztucznie wytworzonej jednej kulturze światowej jako konglomeracie różnych systemów i modeli kulturowych. Kultury narodowe to żywe organizmy, „wyhodowane” na żyznym gruncie etnicznym, dlatego niszczenie centrów etnicznych jest w stanie zahamować rozwój kultur narodowych. Osiągnięcie konsensusu międzykulturowego jest możliwe pod warunkiem tolerancyjnego rozwiązywania problemu różnic między kulturami. Należy uznać, że w supranarodowej integracji główną polityczną „osobą działającą” powinno pozostawać państwo narodowe, któremu właśnie kultura narodowa zapewnia oryginalne oblicze cywilizacyjne.
LIST CZYTELNIKA — DO DRUKU!
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF у Вікісховищі ↗ · Машинний переклад
