Емблема «Просвіта»ПРОСВІТАЦИФРОВАЗнання · Люди · Майбутнє
Сторінка · с. 14сторінка оригіналу ↗

Ten zdumiewający świat kina

Слово Просвіти, №30 за 2012 рік

Z Mychajłem Illjenkiem spotykamy się nie po raz pierwszy. Nasza kolejna rozmowa dotyczyła podsumowania tegorocznego festiwalu „Otwarta noc”, ponieważ Mychajło Herasymowycz jest jego inspiratorem i prezesem. Festiwal odbył się w nowym miejscu, na nabrzeżu Dniepru, w galerii „Art-Pryczął”, a także na 14 miejscach w całej Ukrainie. Tak więc noc, gdy kwitnie paproć, zjednoczyła miłośników młodego ukraińskiego kina od Dińca po Karpaty. Według obliczeń organizatorów, tylko w Kijowie filmy obejrzało niemal 2 tysiące widzów. Olena Szulha — Michale Herasymowyczu, tegoroczny festiwal odbył się na nowej dla niego scenie. Jak Pan się do tego odnosi? — Organizowanie „Otwartej nocy” na Andrijiwskim Uzwozie, jak to tradycyjnie działo się od początku festiwalu, w ostatnim czasie nie jest możliwe. Podilska rejonowa administracja w mieście Kijowie zawsze nam sprzyjała, a to miejsce jest bardzo romantyczne, powiedziałbym nawet sakralne. Ale rekonstrukcja uzwozu, a w ogóle procesy, które wokół niego zachodzą, nie pozostawiają miejsca dla kina. Mam nadzieję, że tak jak obiecują, na Andrijiwskim Uzwozie powstanie centrum sztuki, więc festiwal jest gotowy do współpracy. Może odbywać się na wielu scenach jednocześnie, tym bardziej że narodził się właśnie na uzwozie, na Podilu. Jeśli będą dwie sceny — na Andrijiwskim i przy Dnieprze — będziemy bardzo zadowoleni, bo więcej widzów może dołączyć do seansów. Co do rekonstrukcji uzwozu, problem jest znacznie głębszy. Takie miasto jak Kijów powinno mieć wulkan sztuki, a Andrijiwski Uzwiz jest pierwszy w kolejce — pozbawianie go tego to nie tylko wielki błąd, to zbrodnia. Uważam, że na ulicy od cerkwi Andrija i niżej należy zostawić zarówno teatry, jak i galerie sztuki, pracownie, muzea, mieszkania-muzea i kina. Wtedy będzie to naprawdę centrum sztuki. O ile wiem, uzwiz oznacza nie ruch w dół, lecz ruch w górę. Niech ta ulica będzie swoistym funikulerem dla teatralnych twórców, aktorów, malarzy, filmowców — dla ich rozwoju zawodowego, dla wspinaczki ku szczytom. Pozbawianie tego świata sztuki to wielki grzech dla tych, którzy to zrobią. — Jaki był w tym roku program konkursowy? W jednym z wydawnictw czytałam, że słaby. Czy widzowie się z tym zgadzają? — Właściwie program był dobry. Co roku różne media piszą, że filmy pokazywane na festiwalu były słabe, ale później zdobywają nagrody na międzynarodowych festiwalach filmowych. Widzowie mają inne zdanie — udowodnili to swoją obecnością na placu do świtu. Niech piszą. My znamy swoją sprawę. W ostatnim czasie studenci naszego Uniwersytetu im. I. Karpenki-Karego, który tradycyjnie kształci specjalistów dla ukraińskiego kina, aktywnie uczestniczą w festiwalu. A ukraińskie kino ma swoje cechy. Nie przekształciło się w kosmopolityczną gumę do żucia, lecz zachowuje znaki, które widz rozpoznaje od pierwszych kadrów. Te znaki są różne: kontekst historyczny, polityczny, folklorystyczny, melos, a zwłaszcza język. Tu zaznaczę, że język nie jest pierwszą cechą narodowego kina, bo zdarzają się filmy bez jednego słowa, ale wątpliwości co do narodowej przynależności nie powstają. Zdarzają się filmy w pięciu językach, jak „Ten, kto przeszedł przez ogień”, a mimo to identyfikuje się go jako ukraiński. Najważniejsze, jaki impuls niesie film i co autor chciał powiedzieć, a nie skąd pochodzi reżyser. Ja, na przykład, urodziłem się w Moskwie, ale nie można mnie nazwać rosyjskim reżyserem, choć kręciłem według Czechowa i Gogola. Za każdym razem trzeba konkretyzować swoje zamiary. Co roku podobają mi się w programie konkursowym jedne filmy bardziej, inne mniej. Tradycyjnie (i to bardzo smutne) pojawiała się krytyka nie ogólna, lecz konkretna. Niestety, w tematyce jest wiele depresyjnego materiału. Z tym trzeba walczyć, bo widz już nie chce negatywu. To narzucony stereotyp, że u nas historia wyciska łzy, a depresyjne kino to schemat, który, choć przykro, się przyjął. Z tym trzeba się pożegnać, jeśli chcemy sympatii widzów. Nie można karmić widza melodramatami wyciskającymi łzy, bo po prostu nie pójdzie na taki film. Według wyników głosowania widzów na festiwalu można z pewnością powiedzieć, że sympatyzują z tymi filmami, w których jest mniej negatywu, beznadziei itp. Widzowie pragną optymistycznego kina. A sympatie widzów nie pokrywają się z decyzją jury. — A czy Pan zgadza się z jego decyzją? — Z wielkim szacunkiem odnoszę się do jury. Interesują mnie ci ludzie, ich poglądy i rozumowanie, które usłyszałem, cenię wkład każdego w naszą wspólną sprawę. Jednak w tym roku nie zgadzam się z ich decyzją — mam inne priorytety. Nie uczestniczę w posiedzeniu jury i nie mam wpływu na jego decyzję. Mogę jedynie podać pewne informacje o autorach. Na przykład znam reżysera, który otrzymał główną nagrodę, i mogę powiedzieć, że Myrosław Ładyk jest bardzo interesujący jako fachowiec. Miał filmy, które wysoko cenię, wyżej niż ten, który zgłosił na festiwal. Nie jestem pewien, czy krok, który Myrosław zrobił w stronę kina alegorycznego, zainteresuje widza. Filmy, które kręcił wcześniej, moim zdaniem są cenniejsze, na przykład obraz „Kobiety nigdy nie są samotne” — bardzo poważna i piękna dramatyczna historia kobiecego losu. Spór w kinematografii zaostrzył się wokół dylematu: albo robimy kino artystyczne dla wąskiego grona — piękne, utalentowane, efektowne, albo zwracamy twarz ku widzowi i staramy się odpowiedzieć na jego aktualne potrzeby. Przecież wszystkie wydarzenia — czy na Majdanie, czy na schodach Domu Ukraińskiego — toczą się równolegle z kinem, nie wpływając na nie. Lepiej znamy życie w Nowym Jorku czy Moskwie niż u nas. Jestem przekonany, że bez miłości widzów kinematograf jest skazany na zagładę. Przecież widzowie „głosują” portfelem i bez ich wsparcia finansowego odtwarzanie kina jest niemożliwe. A żeby ono się odbywało, potrzeba, by widzowie pokochali film i by nasi bohaterowie stali się ich idolami. — Widzowie pokochali Pana Iwana Doncenka, ale czy film „Ten, kto przeszedł przez ogień” się zwrócił? — Matematycznie udowodniono, że przy naszej liczbie kin i w warunkach okupacji kinem zagranicznym, gdy umowy o dystrybucji filmu zawierane są z dużym wyprzedzeniem, bardzo trudno nam się do tych kin dostać. Polski film w dzisiejszych warunkach nie ma szans na zwrot kosztów. „Ten, kto przeszedł przez ogień” ustanowił rekord za 20 lat: z 16 milionów wydanych zwrócił dwa. Tę produkcję chciano oglądać, ale plany seansów kin są rozpisane, a właściciele nie mogą przesunąć amerykańskich filmów, żeby wstawić ukraiński, bo może to spowodować sankcje. A poza tym nie wszyscy chcą. Bohdan Batruch, kierownik sieci „Kinopałac”, uwierzył w nasz film i rozpowszechniał go bardzo aktywnie. Inne sieci odniosły się do filmu chłodno. A tam, gdzie film wprowadzono, z powodu wcześniej zawartych umów seanse odbywały się o niewygodnej dla widza porze, a wieczór oddano zagranicznym filmom. Gdyby nie te umowy, film zebrałby znacznie więcej. — I nie ma żadnej nadziei na zmianę sytuacji? — Jest nadzieja, że pojawią się utalentowane obrazy, na które widz będzie chodził, i wtedy pośrednikom-komercjalistom będzie opłacało się wprowadzać je do dystrybucji. Jest nadzieja na zmianę obowiązujących praw, które gwarantują zagranicznemu producentowi nasz rynek, a krajowego producenta spychają. Jeśli komercjaliści zrozumieją, że ludzie chcą oglądać nasze, będą naciskać na ustawodawców. Jestem romantykiem, ale wierzę, że to możliwe. Mimo wszystko w kinie panuje niepojęta logika. Konkurencja w kinematografii nie jest liniowa — tu rolę odgrywa talent. Kiedyś udowodniły to „Cienie zapomnianych przodków” Serhija Paradżanowa. Więc to, co mówię o pojawieniu się konkurencyjnego kina, jest całkowicie realne. Chodzi nie tylko o korupcję w tym systemie, która nie pozwala naszej kinematografii się podnieść: to konkurencja kreatywna, w której zdarzają się niespodzianki. Ale do tego potrzeba, żeby autorzy chcieli uczynić z widza swojego sprzymierzeńca. Dopóki karmimy widza dobrą sztuką filmową, nic z tego nie wyjdzie. Potrzebne są gatunki dla widzów: komedia, melodramat, kryminał, w których jest spojrzenie na współczesność, postawa obywatelska, według formuły „Dla nas o nas samych”. Taką formułę zastosowaliśmy wobec filmu „Ten, kto przeszedł przez ogień” i sprawdziła się. — Według takiej formuły planujecie film o Szewczence? — Właśnie tak. Wiersz Tarasa Szewczenki „U tej Kateryny chata na podwyższeniu…” tak zbliża się do dzisiejszości, że bardzo kusząco jest przerzucić most. Objętościowo jest niewielki, ale są tam takie linie losu, że przejście nimi jest bardzo interesujące. Proponuję podejście, by wiersz został zekranizowany dosłownie — a nie na podstawie motywów. Poza tym będzie biografia bohaterów, przedmowa, posłowie. To będzie historia, która wychodzi ku dzisiejszości i będzie mogła bardzo dobrze rezonować, nie tylko w Ukrainie. 2014 rok — 200. rocznica urodzin Tarasa Szewczenki, i uwaga całego świata będzie skupiona na tym. Przykro, że przez 50 lat nie zekranizowano żadnego utworu Szewczenki. Mam na myśli filmy pełnometrażowe. Wyjątkiem jest film „Kapitanicha” z 1987 roku. A pół wieku bojkotu Szewczenki można rozpatrywać z różnych stron: dramatyzować albo traktować jako przypadek. Jego bohaterom nie dano głosu. Ten dług wobec narodowego geniusza traktuję jako państwowy, bo trzeba było kilka lat temu ogłosić konkurs i zekranizować jak najwięcej utworów. Siły do tego są, jest też chęć i talenty. Dziś sytuacja jest wyjątkowa. Jeśli ten film z jakichś przyczyn się zatrzyma, przyjdziemy do jubileuszu Tarasa Szewczenki z pustymi rękami. Ideę naszego filmu poparła Państwowa Agencja Ukrainy ds. Kina, zatwierdziła go w planie. Oznacza to, że państwo wspiera finansowo, połowę kosztów są gotowi pokryć sponsorzy (takie warunki produkcji filmów na zamówienie państwowe — 50 na 50). Zbieramy więc pieniądze, szukamy sponsorów — jesteśmy gotowi do współpracy. Potrzebne są duże środki, bo chcemy zrobić obraz na wysokim poziomie i żeby na 200-lecie wszedł na maksymalną liczbę ekranów. Kiedy mowa o pieniądzach, staję się przesądny. Jeśli nadejdą na czas, zdążymy wszystko zrobić. Zaczynając pracę nad filmem „Ten, kto przeszedł przez ogień”, miałem bardzo szeroką wystawę dla widza, by ta wystawa odzwierciedlała współczesnego człowieka. * * * Po podsumowaniu festiwalu „Otwarta noc” 13 lipca na „Art-przystani” odbyła się ceremonia wręczenia nagród. Organizatorzy podziękowali zaangażowanym za współpracę, zaznaczając, że bez każdego z nich tak masowe wydarzenie na wysokim poziomie byłoby niemożliwe do przeprowadzenia. Producent wykonawczy Pyłyp Iłłenko wręczył nagrody zwycięzcom. Podsumowując głosowanie widzów na wszystkich scenach, Mychajło Iłłenko powiedział, że nie pokrywają się one z decyzją

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF у Вікісховищі ↗ · Машинний переклад

Емблема «Просвіта»Просвітянин