Емблема «Просвіта»ПРОСВІТАЦИФРОВАЗнання · Люди · Майбутнє
Сторінка · с. 14сторінка оригіналу ↗

ŻYWA KOLEKCJA WOŁODYMYRA JACJUKA

Слово Просвіти, №31 за 2011 рік

W popularnym informatorze encyklopedycznym „Artyści Ukrainy” Wołodymyr JACJUK przedstawiony jest jako „historyk sztuki, poeta, kolekcjoner”. Dla pełni obrazu do tych określeń warto dodać jeszcze „muzealnik”, ponieważ właśnie w dziedzinie działalności muzealnej objawił się jako głęboki badacz i wyrazisty popularyzator ukraińskiego dziedzictwa narodowego. Dlatego jego wkład w rodzimą sprawę muzealno-wystawienniczą zasługuje na osobne i gruntowne opracowanie. Wołodymyr Jacjuk. Ihor LICHOWYJ, kurator wystawy. W świecie muzeów wszystkie rodzaje działalności kolekcjonera, naukowca i artysty pozostają w ciągłym twórczym współdziałaniu. Przy tym ważne jest nie tylko odnalezienie i zbadanie tego czy innego przedmiotu kolekcjonerskiego, znalezienie należnego miejsca wśród już znanych artefaktów, ale także wprowadzenie go do obiegu naukowego — upublicznienie tego rarytasu w ekspozycjach czy na wystawach, dotarcie z „udźwiękowionym” tekstem wizualnym obrazem zabytku do szerokiego ogółu poprzez drukowane i elektroniczne środki masowego przekazu. Autorzy wielu wydań z historii procesów literackich na Ukrainie, historii sztuki oraz badań krajoznawczych zawdzięczają swoją popularność także W. Jacjukowi. Uprzejmie udostępnia on ekskluzywny materiał ilustracyjny, dobrany systemowo i wnikliwie. To po raz kolejny świadczy o jeszcze jednej stronie jego twórczej osobowości. Lista źródeł literackich, do zilustrowania których Wołodymyr Makarowycz hojnie udostępnił swoje materiały tylko na tę wystawę, sięga setki pozycji i świadczy o naukowej erudycji badacza, głębokości opracowania tematu oraz nowatorskim podejściu do jego odkrywania. Jacjuk obecnie jest dobrze znany przede wszystkim jako badacz i zbieracz wizualnej szewczenkiany. Jego kolekcja starych pocztówek szewczenkowskich jest największą ze wszystkich znanych i sięga daleko poza tysiąc pozycji. Szczególna wartość zbioru polega na oryginalnym podejściu badacza do studiowania wzajemnych powiązań między poszczególnymi postaciami historycznymi, wydarzeniami czy zjawiskami, dziełami artystycznymi i literackimi, informacje o których zawierają te niewielkie arkusze. Fachowo połączone w spójną kolekcję, dają możliwość zrozumienia głębokiej istoty obiektu badań oraz poszerzenia studiów nad aktualnymi tematami wielu dziedzin nauki. W procesie formowania zbioru pocztówkom wielokrotnie poświęcano osobne wystawy w muzeach Kijowa, Lwowa i Kaniowa, które dzięki oryginalnym koncepcjom i swojemu efektowi poznawczemu cieszyły się szczególnym powodzeniem u licznych zwiedzających. A ważnym rezultatem tych wieloletnich poszukiwań i wysiłków naukowych kolekcjonera i badacza stało się bogato ilustrowane fundamentalne studium „Szewczenkowska pocztówka jako zabytek historii i kultury 1890—1940”, które ujrzało światło dzienne w 2004 roku w kijowskim wydawnictwie „Krynycia”. Drugie, uzupełnione wydanie tej książki, ukazało się w tym samym wydawnictwie w 2008 roku i również odniosło sukces wśród miłośników staroci oraz badaczy historii Ukrainy. Tajemnica geniuszu Szewczenki nęciła Wołodymyra jeszcze za młodu, ale celowo zbierać szewczenkianę zaczął trzy dekady temu. Początkowo przedmiotem zainteresowania badacza stały się medale, żetony i odznaki — te wykwintne miniatury sztuki użytkowej, które niosą w sobie wiele ciekawych rozwiązań artystycznych i informacji poznawczych o świecie, który nas otacza. Jednak w tamtym czasie nawet muzealnicy do tych obiektów kolekcjonerskich w większości odnosili się jak do „drobiazgów”, wartych uwagi co najwyżej początkujących amatorów. A dwa niewielkie artykuły o charakterze opisowym w „Słowniku Szewczenkowskim”, poświęcone medalom i odznakom, obfitowały w nieścisłości i błędy. Miłośnika Szewczenki, Jacjuka, dotknął do żywego także fakt, że pierwsza publikacja „Medale na cześć A. S. Puszkina” jako osobne wydanie ukazała się drukiem jeszcze w 1901 roku, mimo że zabytki szewczenkowskie są o wiele liczniejsze i bardziej różnorodne, a historia niemal każdego z nich poraża dramatyzmem, a nawet tragizmem losów ich twórców i właścicieli. Od tego czasu, z zapałem zbierając stary i nowy materiał falerystyczny, kolekcjoner towarzyszył temu procesowi głębokim i wszechstronnym opracowaniem naukowym oraz publikacjami licznych i oryginalnych rozpraw. Rarytasowe przedmioty z jego zbioru w 1997 roku z niezmiennym sukcesem eksponowano w muzeach Lwowa i Kaniowa, co stało się nowym impulsem do kolekcjonerstwa muzealnego i sprzyjało popularyzacji tej tematyki wśród amatorów. Obecnie na swojego wydawcę oczekuje przygotowane do druku gruntowne studium zbioru ponad tysiąca szewczenkowskich odznak, żetonów, medali, plakietek i bliskich im dzieł małej plastyki, którego celem jest otwarcie całego pokładu informacji dotyczących obecności wizerunku Szewczenki w sztuce użytkowej Ukraińców w ojczyźnie i na obczyźnie. Na wystawie „Taras Szewczenko: mozaika całości” wszystkie rodzaje materiałów kolekcjonerskich skomponowano według elastycznej i niepozbawionej asocjacyjności zasady tematyczno-chronologicznej. Jako wizualne świadectwa o pamiętnych wydarzeniach 1861 roku, na początku ekspozycji przedstawiono starodawną reprodukcję maski pośmiertnej Szewczenki oraz oryginalny obraz poety, „ożywiony” twórczą wyobraźnią artysty Wasyla Masiutyna, stworzony na podstawie reprodukcji z 1936 roku w Berlinie na 75. rocznicę jego śmierci. „Ostatnia droga Kobziarza” — droga memorialna, którą w maju 1861 roku przewieziono trumnę z ciałem Tarasa Szewczenki na Ukrainę, została zobrazowana wystawionymi fotonaturowymi pocztówkami z początku XX w. z wizerunkami rosyjskich i ukraińskich miast, które witały ukochanego poetę w jego pośmiertnej podróży, a także unikalnymi fotoportretami organizatora ponownego pochówku Mychajła Łazarewskiego oraz młodszych przyjaciół Szewczenki Hryhorija Czestachiwskiego i Ołeksandra Łazarewskiego, którzy towarzyszyli procesji żałobnej z Petersburga do Kaniowa. Właśnie minęło 120 lat od czasu założenia brutalnie prześladowanego przez carat i długo przemilczanego przez władzę bolszewicką Bractwa Tarasiwców — tajnego towarzystwa ukraińskiej młodzieży. Natchnione testamentami Szewczenki, aktywnie działało na Naddnieprzańskiej Ukrainie na przełomie XIX i XX w. O jego utworzeniu uroczyście ogłosiła na Mogile Tarasa 8 czerwca 1891 roku grupa narodowo świadomych studentów, którzy pracowali w ekspedycji statystyczno-etnograficznej na Połtawszczyźnie pod kierownictwem (Zdjęcie Olesia Dmytrenka) Ołeksandra Rusowa. W programie towarzystwa decydująca była praca kulturalno-oświatowa, ale jego działalność opierała się na „geniuszu apostoła słowa” i utwierdzała ideę politycznej samodzielności Ukrainy. I chyba po raz pierwszy tak spersonalizowanie, szeroko i różnorodnie historia tarasiwców została naświetlona w osobnym dziale tej wystawy. Tylko tutaj tak pełnie przedstawiono galerię reprodukowanych rarytasowych portretów założycieli i uczestników Bractwa: Witalija Borowyka i Iwana Łypy, Musija Kononenki, Mychajła Kociubynskiego, Wołodymyra Samijłenki. Nieobojętnego zwiedzającego wystawę zainteresują oryginały autografów w książkach i teksty napisane przez Iwana Łypę i jego syna Jurija, Mykołę Woronego, Borysa Hrinczenkę, Mychajła Kociubynskiego, a także pocztówka, zaadresowana Zdjęcie Olesia Dmytrenki Iwana Tarasiwci Jewhenowi Tymczence, z własnoręcznymi podpisami Wołodymyra Hnatiuka, Iwana Franki oraz innych członków NTSz. Cały zbiór materiałów poświęcony jest jednemu z najbardziej aktywnych i najjaśniejszych członków bractwa — twórcy koncepcji integralnego nacjonalizmu Mykole Michnowskiemu oraz ich ideowemu następcy Dmytrowi Doncowi. Honorowe miejsce na wystawie zajmują eksponaty, które naświetlają pełną poświęcenia i charytatywną działalność najwybitniejszego znawcy i kolekcjonera szewczenkiany Wasyla Tarnowskiego (młodszego). Szczególnie ważny jest fragment wystawy, gdzie zaprezentowano pierwodruki poezji Tarasa Szewczenki, a także utwory innych autorów, które należały do lektury poety. Wśród prezentowanych są rękopisy i książki z autografami przyjaciół Szewczenki: Hanny Barwinok, Marko Wowczok, Mykoły Kostomarowa, Pantelejmona Kulisza, Ołeksandra Łazarewskiego. Poprzez wydania, portrety autorów, różne inskrypcje przedstawiono dorobek najsłynniejszych biografów i interpretatorów twórczości Tarasa Szewczenki końca XIX — pierwszej połowy XX w. — Mychajła Czałego, Ołeksandra Konyskiego, Pawła Zajcewa, Ołeksy Nowyckiego, Stepana Smal-Stockiego, a także bibliografów, którzy położyli podwaliny pod naukowe szewczenkoznawstwo: Mychajła Komarowa, Wołodymyra Doroszenki, Mykoły Jaszka, Jurija Meżenki, Fedora Sarany. Wśród tegorocznych dat pamiętnych jest 85. rocznica tragicznej śmierci Przewodniczącego Dyrektorium i Głównego Atamana Armii URL Symona Petlury, przy aktywnym udziale którego po raz pierwszy na szczeblu państwowym państwo wzięło pod opiekę terytorium Tarasowej Góry z mogiłą Szewczenki. Na wystawie zaakcentowano rzadkie materiały, które wyznaczają temat „Taras Szewczenko w recepcji Symona Petlury”. Wystawę zamyka dział muzyczno-pieśniarski — requiem „Nasza duma, nasza pieśń”, w którym skoncentrowano autentyczne fotografie legendarnych kobzarzy i lirników: Ostapa Weresaja, Iwana Kuczuhury-Kuczerenki, Terentija Parchomenki, Hnata Chotkewycza, Wasyla Szewczenki; antykwaryczne wydania nut i portrety najbardziej utalentowanego i najbardziej współbrzmiącego z poezją Szewczenki głęboko narodowego kompozytora Mykoły Łysenki; materiały rękopiśmienne, drukowane i ikonograficzne, dotyczące szewczenkiany, Kyryła Stecenki, Hryhorija Koszycia oraz innych twórców ukraińskiej kultury muzycznej. W ekspozycji, która stała się także swoistym raportem twórczym z okazji 65-lecia szewczenkoznawcy Wołodymyra Jaciuka, zaprezentowano około dziesięciu własnych autorskich książek, poświęconych zgłębianiu ukraińskiego geniusza, jego miejsca i roli w kształtowaniu kultury narodowej i samoświadomości. Wykonany w 1858 roku przez Tarasa Szewczenkę według obrazu Rembrandta akwaforta „Przypowieść o winogrodniku”, pierwodruki poezji, autentyczne autografy przyjaciół i naśladowców, antykwaryczne książki — analogi rzadkich wydań z jego księgozbioru. Wśród nich — pierwodruki litografii odwiedzanych przez niego miejsc, unikalne fotografie, pocztówki i plastyczne ślady sławy poety. Wszystko to, połączone w jedną wystawę, otwiera nowe obszary przed badaczami przeszłości rodzinnego kraju, daje możliwość wnikliwemu współczesnemu człowiekowi zrozumieć fenomen Szewczenki, pełniej pojąć jego już ponad półtorawieczną obecność w ukraińskim świecie. Przecież każda z tych relikwii ma nie tylko wysoką wartość artystyczną czy poznawczą, ale i fascynującą własną historię istnienia, tak zwaną legendę, w której podobnie jak w kropli wody morskiej odbija się morze, tak i w tych przedmiotach — dziś prywatnej kolekcji, a jutro, być może, części kolekcji jednego z muzeów narodowych kraju, będzie można zobaczyć nieskażoną przeszłość i lepiej zrozumieć teraźniejszość. Zatem rarytasy, zebrane przez Wołodymyra Jaciuka i wystawione w Narodowym Muzeum Tarasa Szewczenki, są godnym uczczeniem pamięci Wielkiego Kobzarza w roku obchodów 150. rocznicy od czasu jego śmierci i powrotu do domu — pochówku „na Ukrainie miłej”, na upragnionej Czerneczej Górze. Fragment wystawy, gdzie zaprezentowano pierwodruki poezji Tarasa Szewczenki

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF у Вікісховищі ↗ · Машинний переклад

Емблема «Просвіта»Просвітянин