Сторінка · с. 5сторінка оригіналу ↗
WALENTYNA KAWUN: «MUSIMY PRZESTRZEGAĆ EUROPEJSKICH WARTOŚCI»
Слово Просвіти, №31 за 2011 рік
— Co Pana obecnie najbardziej niepokoi? — To, że państwo do dziś nie wypełniło swoich zobowiązań, które przyjęło na siebie na mocy tej Umowy w sprawie osób przymusowo przesiedlonych z terytorium Polski w latach 1944—1945. Chodzi zarówno o ziemię, jak i o rekompensatę za utracony majątek. Przecież artykuł 1 Umowy przewiduje, że ewakuowani na terytorium Ukraińskiej SRR „otrzymują ziemię pod prowadzenie gospodarstwa indywidualnego w rozmiarach nie mniejszych niż te, z których korzystali przed ewakuacją, lecz nie więcej niż 15 hektarów na jedno gospodarstwo”. A punkt 6 artykułu 3 Umowy stanowi, że „wartość ruchomego, a także nieruchomego majątku, który pozostaje po ewakuacji, zwraca się ewakuowanym według wyceny ubezpieczeniowej… W razie braku wyceny ubezpieczeniowej, majątek jest wyceniany przez Pełnomocników i Przedstawicieli Stron Umowy”. Ale niestety, wskazanych zobowiązań Ukraina jako państwo do dziś nie wypełniła. — Rodziny przesiedleńców nie otrzymały nawet rekompensaty? — Nie otrzymały. Ziemi im nie przydzielono, nie skompensowano utraty majątku. Świadczy o tym masowy charakter wniosków do Biura Adwokackiego z różnych regionów Ukrainy, które wciąż napływają (otrzymaliśmy już 67 tysięcy). — A czy Pan osobiście jako kierownik Biura Adwokackiego „Prawny Doradca” zwracał się do ukraińskiego rządu z prośbą o jakieś rozwiązanie tej kwestii? — Tak. Już w 2004 roku biuro przekazało odpowiednie materiały Prezydentowi Ł. D. Kuczmie, a w 2005 roku — Prezydentowi W. A. Juszczence. — I do tej pory nie ma odzewu? — Odzew był. 5 lipca 2004 roku Leonid Kuczma wydał Dekret „O środkach w związku z 60. rocznicą rozpoczęcia wysiedlenia etnicznych Ukraińców z terytorium Polski”. A 23 września 2005 roku Wiktor Juszczenko powtórzył go, co prawda z doprecyzowaniem: „O środkach w związku z 60. rocznicą przymusowego (podkreślenie nasze. — B. Z.) wysiedlenia etnicznych Ukraińców z terytorium Polski”. We wspomnianych dekretach mowa była o tym, że etnicznym Ukraińcom, którzy zostali przymusowo wysiedleni z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, państwo powinno zrekompensować poniesione straty. Ale niestety, nie zostało to zrobione. — Jak Pan uważa, czy Europejski Trybunał zdoła „przekonać” władzę na Ukrainie, że powinna wypełnić swoje zobowiązania? — Myślę, że tak. Mamy jaskrawy przykład, co prawda ze strony państwa polskiego. Europejski Trybunał, do którego w 2004 roku zwrócił się polski obywatel J. Bronowski przeciwko Rzeczypospolitej Polskiej, którego rodzina została przymusowo przesiedlona z Ukrainy (m. Lwów) do Polski na podstawie „Umowy między rządem Ukraińskiej SRR a Polskim Komitetem Wyzwolenia Narodowego…” z 9 września 1944 roku, potwierdził zasadność żądań J. Bronowskiego i wszystkich Polaków wywiezionych z Ukraińskiej SRR do Polski. — A jeśli skonkretyzować decyzję Europejskiego Trybunału? — Tą decyzją stwierdzono naruszenie prawa skarżącego do własności, gwarantowanego artykułem 1 Pierwszego protokołu do Europejskiej konwencji praw człowieka, oraz to, że naruszenie to powstało na gruncie problemów o charakterze systemowym, związanych z brakami w funkcjonowaniu polskiego ustawodawstwa i praktyki, których przyczyną jest brak efektywnego mechanizmu realizacji przez repatriantów swojego prawa do odszkodowania materialnego. Zgodnie ze wskazaną decyzją, drogą odpowiednich środków prawnych i administracyjnych Rzeczpospolitą Polską zobowiązano albo do zapewnienia realizacji praw majątkowych RESZTY powodów, albo do przyznania im rekompensaty w ekwiwalentnej wysokości. — Co oznacza — „reszty”? — Wszystkim repatriantom narodowości polskiej, których przesiedlono z Ukrainy do Polski. — Czy zwracali się Państwo do Europejskiego Trybunału? — Zanim zwrócimy się do Europejskiego Trybunału, zgodnie z ukraińskim ustawodawstwem musimy przejść wszystkie instancje sądowe na Ukrainie. Wszystkie te instancje przeszliśmy. One, niestety, odmówiły nam zaspokojenia żądań przesiedleńców. Zatem zwracaliśmy się do organów władzy, do władz lokalnych. Żadnej pozytywnej reakcji nie otrzymaliśmy. I skorzystaliśmy ze swojego prawa do zwrócenia się do Europejskiego Trybunału o ochronę. Co też uczyniliśmy w listopadzie 2007 roku — czyli złożyliśmy wniosek. — Odpowiedzi jeszcze nie otrzymaliście? — Otrzymaliśmy dwie odpowiedzi. Ale sprawa znajduje się w procesie przygotowawczym sądu. I ta procedura może trwać latami, ponieważ obecnie Europejski Trybunał rozpatruje wnioski, które wpłynęły do niego w latach 2004—2005. — To może jest sens zwrócić się bezpośrednio do Prezydenta Ukrainy W. F. Janukowycza? — Przygotowaliśmy już taki apel, w którym prosimy Prezydenta o sprawiedliwe rozwiązanie tej kwestii na Ukrainie, gdyż przymusowo przesiedleni potrzebują, w istocie, natychmiastowej interwencji Prezydenta Ukrainy, ponieważ są to w przeważającej mierze ludzie starsi, a zatem — również społecznie niechronieni. Cóż, miejmy nadzieję, że tym razem Prezydent Ukrainy „usłyszy każdego”, w tym także tych Ukraińców, którzy zostali przymusowo przesiedleni z Polski na Ukrainę. Co prawda, w Umowie, na mocy której to się odbywało („Umowa między rządem Ukraińskiej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej a Polskim Komitetem Wyzwolenia Narodowego o ewakuacji ludności ukraińskiej z terytorium Polski i obywateli polskich z terytorium Ukraińskiej SRR” z 9 września 1944 roku), użyto nieco innego sformułowania: „którzy zapragną przesiedlić się z terytorium Polski na Ukrainę”, „którzy wyrazili swoje życzenie ewakuacji” itp. — A co było naprawdę? — Naprawdę, o czym już nie raz była mowa zarówno w książkach, jak i na łamach prasy, Ukraińcom w Polsce, których zmuszano do przesiedlenia, dawano „na spakowanie się” 2—3 godziny. I nikt ich nie pytał: czy chce jechać, czy nie? I co zdążyli wziąć ze sobą? A co czekało ich na Ukrainie? Oto jeden z „odtajnionych” niedawno materiałów — list ministra bezpieczeństwa państwowego Ukraińskiej SRR W. Abakumowa do ministra bezpieczeństwa państwowego ZSRR Ł. Berii (z rezolucją J. Stalina — N. Chruszczowa) z 6 sierpnia 1946 roku: „Według stanu na 15 lipca br., w trybie repatriacji z Polski na terytorium Ukraińskiej SRR przybyło 112 865 rodzin Ukraińców-przesiedleńców, w łącznej liczbie 442 420 osób, znaczna część których znalazła się w ciężkich warunkach materialnych i bytowo-mieszkaniowych”. Mowa w nim w szczególności o tym, że wielu przesiedleńców mieszka w pomieszczeniach, które nie są przystosowane do zamieszkania, że na przykład w rejonie nowogrodzkim obwodu kirowohradzkiego do 15 lipca br. miało zostać zbudowanych 275 domów dla przesiedleńców, a faktycznie zaczęto budować tylko 15 domów, w obwodzie zaporoskim w ogóle nie rozpoczęto budowy mieszkań dla repatriantów. Z powodu tego, że rodziny nie mają odzieży, obuwia, dzieci nie chodzą do szkoły, a dorośli — do pracy”. Co więcej: ludzie ośmielają się skarżyć swoim bliskim w Polsce: „Życie nasze jest bardzo złe. Drodzy tato i mamo, jeśli myślicie stamtąd wyjeżdżać, — nie ruszajcie się z miejsca…”; „Takie życie nikomu się nie podoba, żeby człowiek pracował, ale nie jadł, nic nie zarabiał, chodził nagi i boso…”; „Na jedzenie, odzież i obuwie tutaj nie zarobisz”. — Pięknie przywitała ich Ukraina! A gdzież była władza lokalna? — „Rejonowe organizacje partyjne i radzieckie, — zaznaczono we wspomnianym liście, — kwestii budowy nowych domów należycie”
Wszystko ma swój początek i swój koniec. Jest czas na rozrzucanie kamieni i jest czas na ich zbieranie. Kiedyś archiwa Związku i USRR były zamykane, a obecnie, dzięki Bogu, powoli się otwierają. Co prawda, nie tak szybko i nie tak wszechstronnie, jak by się tego chciało. A jednak... O tym i o innych sprawach rozmawiamy z kierownikiem Biura Adwokackiego „Doradca Prawny”, kandydatem prawa międzynarodowego Wałentynem KAWUNEM, który uważa, że „Umowę między Rządem Ukraińskiej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej a Polskim Komitetem Wyzwolenia Narodowego o ewakuacji ludności ukraińskiej z terytorium Polski i obywateli polskich z terytorium USRR” z dnia 9 września 1944 roku trzeba jednak wykonywać. Wówczas, według oficjalnych komunikatów, na Ukrainę z Polski do 1946 roku przesiedlono „dobrowolnie” ponad 400 tysięcy osób, a według nieoficjalnych danych — ponad milion.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF у Вікісховищі ↗ · Машинний переклад
