Сторінка · с. 5сторінка оригіналу ↗
JEDNOŚCI I PROŚWITY NAM TYLKO BRAKUJE
Слово Просвіти, №32 за 2011 рік
Mychajło Szałata, Lwów Wybitny przedstawiciel czeskiego i słowackiego odrodzenia narodowego Jan Kollár pouczał Słowian: “Wszystko mamy, wierzcie mi, dzieci… Brakuje nam tylko jedności i oświaty”. Z oświatą od tamtego czasu sprawa istotnie się poprawiła, a oto z jednością — nie bardzo. Nie będzie przesadą, parafrazując Kollára, powiedzieć dzisiaj: “…Brakuje nam tylko jedności i… proświty”. Przez proświtę rozumiemy nie tylko “światło nauki i wiedzy”, ale także wychowanie wysokiej świadomości narodowej, odpowiedzialności za los Ojczyzny, szlachetności i wielkoduszności duszy i serca. Innymi słowy — jednoczyć naród, dbać o jego położenie, prestiż. Tym właśnie zajmuje się najstarsze i najliczniejsze na Ukrainie Towarzystwo “Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Właśnie za wysokie cele ludzie szanują i wspierają to Towarzystwo. Obecnie “Proświta” jest rozpowszechniona w całym ukraińskim świecie, lecz szczególnym zaszczytem jest przynależność do “Proświty” Lwowskiej, bo od niej wszystko się zaczęło (tutaj Towarzystwo się narodziło). Roman Łubkiwski stanął na czele Lwowskiej organizacji obwodowej Towarzystwa “Proświta” 23 marca 1996 roku — w 128. roku jej istnienia, i kierował nią do 26 marca 2000 roku. Był jej trzynastym przewodniczącym. Jego poprzednikami byli znani działacze kulturalno-społeczni — Anatol Wachnianyn (1868—1870), Julian Ławriwski (1870—1873), Wołodysław Fedorowycz (1873—1877), Omelan Ogonowski (1877—1894), Julian Romanczuk (1896—1906), Jewhen Ołesnycki (1906), Petro Ogonowski (1906—1910), Iwan Kyweliuk (1910—1922), Mychajło Hałuszczynski (1923—1931), Iwan Bryk (1932—1939), Julian Dzerowycz (1939) oraz Roman Iwaniczuk (1988—1996). W 1939 roku, wraz z przyjściem do Galicji podstępnych moskiewskich “wyzwolicieli”, działalność “Proświty” została przerwana — wielu prośwician przybysze zniszczyli, zesłali na katorgę. Lecz “Proświta” działała w ukraińskiej diasporze — w ogólnym rozrachunku zatem przerwy nie było. Roman Iwaniczuk, a po nim Roman Łubkiwski — to pierwsi przewodniczący odrodzonej Lwowskiej “Proświty”. Stepan Bojko, proświcianin, Iwano-Frankiwsk Być zawsze i we wszystkim ukraińskim patriotą — takie jest życiowe credo Jarosława Kiszeniuka.
Znaczną część pracy proświtańskiej Łubkiwski wykonywał jeszcze przed wyborem na przewodniczącego Proświty — przede wszystkim podczas kierowania lwowskim oddziałem Związku Pisarzy Ukrainy. Błyskotliwy mówca, dowcipny improwizator, potrafi zapalić „i słowem, i czynem”. Nieprzypadkowo O. Honczar w „Zapiskach dziennikowych” — w notatce o zjeździe pisarzy — odnotował: „Na zjeździe w debatach jak dotąd najlepiej wystąpił Roman Łubkiwski. Mężna i szlachetna dusza!”. Wielką zasługą R. Łubkiwskiego jest to, że wzniesiono Muzeum-Dworek Iwana Franki w Nahujowicach, Muzeum-Dworek Markijana Szaszkewycza w Pidlisku, Muzeum „Rusałki Dniestrowej” we Lwowie oraz wiele innych placówek kulturalno-oświatowych i pomników. Nawet na konferencji proświtańskiej we Lwowie, kiedy wybierano go na przewodniczącego Towarzystwa, znalazł możliwość, by porozmawiać o budowie drohobyckiego pomnika Jurija Drohobycza (Kotermaka). A w kwietniu 1997 roku w Drohobyczu długo podziwiał dziwną kometę, aby potem utrwalić to w poezji: „Przyleciała na niebie/ Nad Drohobyczem stanęła/ By uczcić Jurija Kotermaka/ Wspomnieć poległych…/ Podnieść na duchu lud/ Przed Wielkanocą/ Ukraina kończy drogę krzyżową…/ Ten naród nie zginie…”. Nic nie jest mu obojętne, o wszystko dba — to cecha prawdziwego proświtańczyka. Chyba najsłynniejszym ukraińskim wydarzeniem okresu przewodniczenia Romana Łubkiwskiego w Proświcie było przyjęcie 28 czerwca 1996 roku Konstytucji Ukrainy. Pan Roman aktywnie pracował, gdy był deputowanym Rady Najwyższej Ukrainy pierwszej demokratycznej kadencji, a jako kierownik Towarzystwa orientował 15-tysięczny oddział proświtańczyków obwodu lwowskiego, aby czujnie śledzili przestrzeganie przez obywateli wymogów Konstytucji — przede wszystkim w kwestii należytego szacunku dla języka ukraińskiego jako języka państwowego. Na ten okres przypadły dwie znaczące daty, w których obchodach „Proświta” i osobiście R. Łubkiwski wzięli szczególnie aktywny udział: 140. rocznica urodzin I. Franki oraz 130. rocznica „Proświty”. Z okazji jubileuszu proświtańskiego R. Łubkiwski został odznaczony orderem „Za Zasługi” III stopnia. Były w tym okresie także smutne wydarzenia: podstępne zabójstwo przez wrogów ukraińskiej państwowości naszego bohatera narodowego W. Czornowoła, wojna w Kosowie, a z krajami byłej Jugosławii R. Łubkiwski jest ściśle związany zainteresowaniami twórczymi. Cztery lata, kiedy Roman Łubkiwski kierował proświtańczykami obwodu lwowskiego, to czas pogłębiania więzi międzynarodowych „Proświty”. Jako wybitnego poetę i tłumacza z języków słowiańskich, jako niedawnego Nadzwyczajnego i Pełnomocnego Ambasadora Ukrainy w Czechach i Słowacji, R. Łubkiwskiego znają i szanują w krajach słowiańszczyzny i nie tylko, co bez wątpienia przyczyniło się do wzmocnienia autorytetu lwowskiej „Proświty”. U podstaw każdego proświtańskiego wystąpienia R. Łubkiwskiego leży odpowiedzialne myślenie państwowotwórcze. W artykule „Nasze Towarzystwo jest potrzebne Ukrainie: budujemy państwo”, podkreślając potrzebę aktywizacji ukraińskiego odrodzenia narodowego, stwierdził: „Na szeroką europejską i światową przestrzeń nasz naród wyjdzie nie bezimienny i bezgłosowy, lecz oryginalny, duchowo bogaty i hojny”. Niestety, z winy obecnych przywódców Ukrainy ukraińska kultura narodowa póki co w istocie nie jest pod opieką państwa, lecz pod opieką „Proświty”, która nigdy nie była bogata, a obecnie tym bardziej. Występując 30 listopada 1996 roku na V Ogólnoukraińskim Zjeździe „Proświty”, R. Łubkiwski nie bez bólu i oburzenia konstatował: „24 sierpnia tego roku wszyscy, którzy przechodzili od Majdanu Niepodległości do stacji „Złote Wrota”, mogli widzieć kobziarza, który śpiewał, zarabiając na jałmużnę. A w tym czasie w Pałacu „Ukraina” występował Kobzon. On na jakiś czas zawładnął uwagą dygnitarzy, a kobziarz jak siedział między tymi symbolicznymi nazwami, tak do tej pory tam siedzi. Oto taka jest nasza gorzka ukraińska prawda”. Nie jeden apel i nie jeden list protestacyjny wysłał Roman Łubkiwski w imieniu „Proświty” i od siebie osobiście pod adresem Prezydenta Ukrainy L. Kuczmy oraz innych wysokich urzędników w sprawie haniebnego stanu kultury i polityki na Ukrainie. Domagał się od Prezydenta i od „nie pierwszych, ale i nie drugich” osób w państwie, aby nie obrażali i nie znieważali państwowego języka ukraińskiego i nie pozwalali na to innym; aby nie zachęcali na Ukrainie do narzucania obcego, kolonialnego języka; aby L. Kuczma anulował swój dekret — zezwolenie na zdawanie egzaminów wstępnych na wyższe uczelnie Ukrainy w języku rosyjskim; aby należycie uczczono pamięć ofiar represji bolszewickich na Ukrainie; aby ukarano zagorzałych ukrainofobów, którzy w murach Rady Najwyższej Ukrainy pobili przewodniczącego Ogólnoukraińskiej „Proświty”, deputowanego ludowego P. Mowczana; aby zwolniono z opodatkowania ukraińską książkę itd. Ktoś — być może nie bez przewrotności — zarzuci: „Czy „Proświta” powinna zajmować się polityką?”. Odpowiadając na podobne pytanie, R. Łubkiwski w wywiadzie „Proświta” — wczoraj, dziś, jutro” powiedział: „Wykluczyć się z życia politycznego — oznacza szkodzić sobie, idei ukraińskiej, osłabiać nasze państwo”. W końcu, jak pisał „dziadek rosyjskiej rewolucji”, dla człowieka, który przyjdzie do sklepu, to czy jest chleb, czy go nie ma — to już jest polityka. W związku z tym słusznie powiedział Roman Łubkiwski na zjeździe proświtańskim: „Proświta” będzie miała swoje oblicze podczas wyborów”. Zatem Towarzystwo znacząco wpływało, wpływa i będzie wpływać na życie społeczno-polityczne państwa. Działalność Łubkiwskiego na niwie proświtańskiej była bardzo pożyteczna i owocna. Oczywiście nie wszystko, co zaplanowano, udało się zrealizować. Były pewne błędy, zarzuty nieprzyjaciół, nie obyło się też bez wrogów. Ale jak powiedział Spinoza: „Nie jest osobowością ten, kto nie ma wrogów”. A poza tym, działalność proświtańska Romana Łubkiwskiego trwa. On zawsze ma wiele pomysłów, cennych propozycji. Obecnie troszczy się o odbudowę cerkwi św. Ducha we Lwowie — cerkwi Lwowskiego Seminarium Duchownego, gdzie modliła się „Rusałka Dniestrowa” (Szaszkewycz, Wahylewycz, Hołowacki) o odrodzenie narodowe Ukrainy. Daj Boże jak najszybszej realizacji tego jego zamysłu. Święto Franki w Nahujowicach. Od lewej do prawej: Roman Łubkiwski, przewodniczący Rady Rejonowej w Drohobyczu Ihor Holak oraz Mychajło Szałata. 29 sierpnia 1999 r.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF у Вікісховищі ↗ · Машинний переклад
