Сторінка · с. 15сторінка оригіналу ↗
…ЯК ПРИЙДУТЬ ЗОЛОТІ ЖНИВА
Слово Просвіти, №32 за 2011 рік
Natalia ANTONIUK, Uliana WOLIKOWSKA — Bóg wywyższa tych, którzy go słuchają, którzy pracują nie tylko dla siebie, ale także dla Boga i bliźniego swego — zwrócił się do gości i uczestników wydarzenia na polu żyta protojerej Andrij Własenko. — Jezus Chrystus nazwał siebie chlebem życia, dlatego chleb jest świętością. Pan nakazał nam w pocie czoła zdobywać chleb. Pobłogosławił pracujące ręce. Dziękujmy więc Bogu za ten dzień, za to pole. Niech nie wygląda ono tak, jak byśmy chcieli, choć nasze życie często zagłuszają chwasty, ale w naszej mocy jest oddzielenie ziarna, żyta, pszenicy od tych kąkoli, które przeszkadzają żyć i być obrazem oraz podobieństwem Bożym. Niech Pan nas błogosławi, pozwoli pomyślnie przeprowadzić to święto. Dlatego kobiety w białych fartuchach, zanim rozpoczną pracę, proszą: „Pobłogosław Boże w dobry czas zacząć i w dobrym zdrowiu tego roku doczekać”. Polem potoczyła się wielogłosowość pieśni żniwnych. — Żniwa zazwyczaj odbywały się po Piotrze. Mężczyźni kosili, kobiety żęły, układały w kopy. Śpiewano pieśni żniwne. Te pieśni, obrzędy miały magiczne moce, które wpływały na przyszły urodzaj — opowiedziała Zinaida Szubska, kierownik zespołu „Złahoda” z Czernihowszczyzny. Kiedyś młódki wróżyły na urodzaj, rzucając za siebie sierp: jeśli upadnie ostrzem — na urodzaj, jeśli tępą stroną — niedobry znak. A po zakończeniu żniw pęk nieściętych łodyg („spasową brodę”) wiązano na końcu ściętego pola. W ofierze Brodzie kładziono chleb, sól i mawiano: „Oto tobie, Brodo, twoje jedzenie, święty chleb, sól i woda. W tym roku urodziłaś, na tamten rok żebyś nie zawiodła”. Zebrane plony młócono cepami… — Dzisiaj te tradycje zachowali tylko tacy jak my — żaliła się jedna z babć na polu. — Młodzież się tym nie interesuje. A w naszym zespole żyją obrzędowości. Myślę, że jak nas zabraknie, to i tradycje pozostaną w przeszłości. Chyba że może w jakiejś wsi w szkole będą tego nauczać i zaszczepią miłość do folkloru. A w ogóle taki teraz świat nastał — nie ma ani pieśni, ani tańca… Przykro, że obecnie młodzież nie potrafi odróżnić pszenicy od żyta i nie rozumie, co to jest cep. Głównym akcentem etnofestiwalu stało się prawdziwe wesele, a głównymi bohaterami — pan młody Dmytro z Białej Cerkwi i panna młoda Daryna z Sum. Tradycyjnie wesela wyprawiano po żniwach w okresie letniego przesilenia. W pieśniach obrzędowych prowadzone są tematyczne paralele między weselem a żniwami: „Swacie Mykoło, daj mi korowaj, ja pszeniczkę pieliłam, rączki pokaleczyłam”. Przez trzy sierpniowe dni odbywało się sakralne widowisko z całym bogactwem ludowych tradycji, gdzie każda pieśń weselna coraz mocniej łączyła serca młodych, a każdy obrzęd budził w młodych genetyczną pamięć przodków, rozbudzał w ich sercach miłość do tego, co rodzime, odwieczne. Na etnofestiwal przybyło niemało nieżonatych młodych par, które interesowały się weselną obrzędowością. Taki etnograficzny wybuch obudził w nich kod genetyczny ukraińskości i, być może, na ich weselu zamiast zgranego „Ja lublu tiebia do slez” zabrzmi ukraińska pieśń… O sakralnym znaczeniu wesela i jego różnicach od współczesnego widowiska opowiada gość festiwalu, etnograf Nina Mychajłyszyn: — Jeszcze pod koniec XIX wieku wesele było unikalnym obrzędem, który trwał tydzień. Dziewczyna przygotowywała się do nowego etapu w swoim życiu, przygotowywała się do odejścia od jednej rodziny i wstąpienia do rodziny chłopca. Przed wyjściem za mąż wyszywała bardzo dużo koszul, ręczników i chust dla starostów i bojarów, a także przygotowywała koszulę ślubną. Ważne, że ręcznik ślubny przekazywano z pokolenia na pokolenie, ale każda panna młoda musiała wyszyć go własnoręcznie. To bardzo odpowiedzialna praca, gdyż ręcznik ślubny koduje się znakami, duszą i poleceniem serca tego, kto go wyszywa. Wesele — sakralność utajniona. Młodych nikt nie miał prawa dotykać, nawet rodzice. Ich prowadzono, trzymając za chustę, żeby nikt, broń Boże, nie naruszył energii dwojga ludzi, których połączyła miłość. Dzisiaj prawie wszystkie tradycje weselne są utracone. Panny młode nie wyszywają ręczników, one nawet nie wiedzą, jakie wybierać na święto. Współczesne wesele to szaleństwo, impreza, gdzie wszyscy tylko tańczą i piją, gdzie nie ma tematu i sensu. Obecnie wesela są często źle zorganizowane i stylistycznie nieprzemyślane, uwaga gości nie jest akcentowana na czymś ważnym. Nina Mychajłyszyn wspomina własne wesele, na którym śpiewano wiele pieśni. „Wesele — to lament panny młodej. Melodyka pieśni weselnych jest prawdą, która oczyszcza nasze dusze. Wesele powinno być tajemnicze, magiczne i prawdziwe zgodnie z tradycją”. Przez wszystkie trzy dni na festiwalu występowali weselni muzycy — autentyczne zespoły z różnych zakątków Ukrainy i z zagranicy. Oto kierownik polskiego zespołu „Dziczka” Tetiana Sopiłka opowiada, że Ukrainki, które wychodzą za mąż za obcokrajowców, powinny zachowywać swoją narodową istotę, nie tracić więzi z Ojczyzną, a kontynuować tkanie na płótnie własnego losu tradycyjnych ukraińskich ornamentów. Szczególnie różnorodny na tegorocznym festiwalu był kącik ludowych mistrzów. Tutaj zaprezentowano wyroby z całej Ukrainy. Tkactwo, wyszywanie, wyplatanie, pisankarstwo, dziecięca zabawka-motanka… Wśród wszystkich rodzajów sztuki użytkowej wyróżniało się tkactwo z Huculszczyzny. To wspaniałe liżnyki, wykonane według starodawnych technologii: — Liżnyki przydadzą się przy chorobie na grypę, korzonki. Wcześniej nie było takiego pojęcia jak koc, narzuta — opowiedziała mistrzyni Hanna Kopyłczuk ze wsi Jaworiw w rejonie kosowskim obwodu iwanofrankiwskiego. — To zachowało się tylko w naszej wsi. Najpierw owcę strzygą, wełnę myją, starannie wysuszają. Potem robią kądziel z wełny, z której tkają. Utkany liżnyk wrzucają w wodospad, gdzie staje się kudłaty. Ten wodospad nazywa się wałyło. Przyciągają uwagę także wyroby z korzeni sosny. „Wyplatanie z korzeni sosny — to ukraińskie ludowe poleskie rzemiosło, którego tradycje obecnie są odradzane. Nasi przodkowie wyroby z korzeni sosny obmazywali gliną i wstawiali do pieca. Korzeń wypalał się, a forma glinianego wyrobu pozostawała. Ta technika jest bardzo praktyczna do użytku domowego” — opowiedziała Raisa Koriakina. A oto i luksusowe słomiane kapelusze. — A ile kosztują wasze kapelusze? — interesuje się mężczyzna w wyszywanej koszuli. — Rubel srebrem i trzy miliony złotem, drobnymi nie biorę! — A potrzymać można? — Trzymajcie, tylko nie długo — żartuje Mykoła Ohorodnyk z Rówieńszczyzny. Mistrz opowiedział, że rzemiosłem wyplatania ze słomy od dawna zajmują się wszystkie rolnicze narody świata. I niezależnie od tego, w jakim języku rozmawiamy, kiedy spotykają się dwaj mistrzowie z przeciwległych końców planety i biorą do rąk słomę, rozumieją się bez słów. — Taką ząbkowaną plecionkę, którą teraz plotę, tak samo plecie i Chińczyk, i Japończyk, i Uzbek — na zakończenie opowiedział plecionkarz Mykoła Ohorodnyk. — Zdarzało się spotykać z mistrzami z różnych krajów. W tej sprawie zawsze działa pamięć genetyczna i intuicja. Dlatego najważniejszym przeznaczeniem takich festiwali jak II Międzynarodowy Etnofestiwal „Żniwa 2011 — Wesele” jest nie tylko barwne widowisko, ale także przebudzenie uśpionej przez bezosobowość, niwelującą teraźniejszość pamięci narodu ukraińskiego.
„Stracisz na żniwach minutę — stracisz niejedno ziarno” — tak mawiali nasi przodkowie rolnicy w odpowiedzialnym czasie żniw. Dlatego w Narodowym Muzeum Architektury Ludowej i Budownictwa w Pyrogowie żniwa są w pełnym rozkwicie. Przez trzy dni w atmosferze ukraińskiej wsi i autentycznej przestrzeni odbywał się II Międzynarodowy Festiwal Etnograficzny „Żniwa 2011 — Wesele”.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF у Вікісховищі ↗ · Машинний переклад
