Емблема «Просвіта»ПРОСВІТАЦИФРОВАЗнання · Люди · Майбутнє

JURIJ BARABASZ: PÓŁ WIEKU W MOSKWIE

Слово Просвіти, №33 за 2011 рік

Niedawno minęło 80 lat od urodzin znanego badacza twórczości Gogola i Szewczenki, profesora, doktora nauk filologicznych, laureata Narodowej Nagrody imienia Tarasa Szewczenki Jurija BARABASZA. W przeddzień tej daty w Narodowym Centrum Kultury Ukrainy w Moskwie odbyła się prezentacja nowej książki Jurija Jakowycza „Przestrzeń słowa Szewczenki”. Szewczenki. Oni u mnie byli dalecy od literatury, ale bardzo lubili czytać. Ojciec był inżynierem, pochodził z obwodu sumskiego, spod Romnów. Całe życie pracował w odlewni. Matka była gospodynią domową. A zaszczepił we mnie miłość do ukraińskiego słowa pierwszy nauczyciel języka ukraińskiego i literatury Mykoła Ołeksandrowycz Karpow. — 50 lat temu przyjechał Pan do Moskwy w delegację, która przeciągnęła się niemal na całe życie. Z jakimi trudnościami Panu, ukrainiście, przyszło się zetknąć w Rosji? — Przede wszystkim z niezrozumieniem otoczenia. To w najlepszym przypadku, a w gorszym — odczuwałem otwarcie niechętny stosunek. Co więcej, kiedy w latach 60. zaczynałem badać tematy ukraińskie w Moskwie, tutaj prawie nic jeszcze nie robiono w tym kierunku. I jeszcze jedno. W ciągu ostatnich dwudziestu lat o wiele trudniej stało się znaleźć w moskiewskich bibliotekach literaturę ukraińską. A w latach 70. ubiegłego wieku w bibliotece im. Lenina można było otrzymać do ręki każde wydanie lub książkę wydrukowaną na Ukrainie. Dzisiaj zaś związki w znacznej mierze zostały utracone, dlatego pracować i zajmować się literaturą ukraińską stało się trudniej. Wiele dla naprawy tej sytuacji robi dzisiaj Narodowe Centrum Kultury Ukrainy w Moskwie pod kierownictwem Wołodymyra Melnyczenki. Ostatnie dziesięć lat właśnie Centrum stało się dla mnie rodzinnym domem. — W 2004 roku otrzymał Pan Narodową Nagrodę Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki za książkę „Kiedy zapomnę cię, Jeruzalem…” Gogol i Szewczenko. Studia porównawczo-typologiczne”. Czym dla Pana jest ta nagroda i na ile była ona oczekiwana? — Dla mnie to najwyższe odznaczenie państwa ukraińskiego, chociaż sam fakt mojego zgłoszenia bardzo mnie zdziwił. Drugą niespodzianką był nocny telefon Mykoły Żułynskiego, który poinformował o właśnie przeprowadzonym głosowaniu i przyznaniu mi nagrody. — Zrozumiałe, że nie zatrzymał się Pan na osiągniętym, a kontynuował swoją pracę, czego świadectwem są Pana kolejne dzieła. — Tak. Nie jestem przyzwyczajony do odpoczynku. Póki żyjesz i się ruszasz, trzeba pracować. — A od czego zaczynała się Pana kariera w Rosji? — W 1961 roku zaproszono mnie z Charkowa do Moskwy do „Litieraturnoj gaziety” na stanowisko zastępcy redaktora naczelnego. Były to czasy chruszczowowskiej odwilży i skomplikowanej sytuacji literackiej. Moje pojawienie się w wtedy niemal opozycyjnej gazecie, rzecz jasna, przyjęto dość negatywnie. Dlaczego nagle? Czyżbyśmy nie mieli swoich? Tym bardziej, że „on (czyli ja) nigdy nie zajmował się literaturą rosyjską”. Jednak w ciągu czterech lat na tym stanowisku udowodniłem swój profesjonalizm. Potem pracowałem w KC KPZR jako kierownik sektora literatury w wydziale kultury, więc czasu na badania ukrainoznawcze nie było. Dlatego poprosiłem o przeniesienie mnie na stanowisko konsultanta, co pozwoliło powrócić do pracy naukowej. — Dzisiaj czyta Pan „Litieraturnuju gazietu”? — Nie. Za moich czasów była to jedyna i główna gazeta dotycząca kultury i życia kulturalnego, problemów moralnych i społecznych. Wtedy publikowano bardzo ostre reportaże, które cieszyły się ogromnym popytem. Na przykład poruszano problem zmiany biegu syberyjskich rzek. Chruszczow niemal poparł ten pomysł, ale my, angażując znanych pisarzy, uderzyliśmy w dzwon i odparliśmy atak. — Byliście prawdziwą czwartą władzą? — W aspekcie duchowym ówczesnego społeczeństwa gazeta zajmowała pierwsze miejsce. Była praktycznie jedyną możliwością dla inteligentnego człowieka, by jakoś się ujawnić, postawić pewne pytania. Dzisiejsza „Litieraturnaja gazieta” takiego rezonansu nie ma. — Czyta Pan współczesną ukraińską prasę? — Tak, prenumeruję akademickie czasopismo „Słowo i czas”, gazetę „Literaturna Ukrajina”, gdzie swego czasu zaczynałem jako krytyk, „Nowu ukrainśku literaturnu hazetu” i „Krytyku”. A za takimi wydaniami jak „Hazeta po-ukrainśky”, „Dzerkało tyżnia”, „Deń” śledzę w Internecie. — Biegle posługuje się Pan komputerem i Internetem, choć większość ludzi w Pana wieku uważa to za zbyt skomplikowane. — Od dawna byłem przyzwyczajony do maszyny do pisania. I kiedy pojawił się komputer, bardzo łatwo było mi się przestawić. Dzisiaj wręcz przeciwnie, bardzo trudno jest mi napisać jakikolwiek tekst odręcznie. — Kto, Pana zdaniem, wchodzi do pierwszej piątki w literaturze ukraińskiej? — Powiem nie tylko o literaturze. Bez wątpienia w kinematografii i dramacie Ołeksandr Dowżenko, wśród malarzy to Mychajło Bojczuk i Anatolij Petrycki. A Łeś Kurbas! W literaturze wysoko cenię Wałeriana Pidmohylnego, nowelistykę Hryhorija Kosynki, kocham poezję Pawła Tyczyny i neoklasyków. To po prostu grono talentów. — A co czyta Pan dla duszy? — Najczęściej Jewhena Małaniuka. Jest mi bardzo bliski swoim żelaznym wierszem, męską siłą i natchnieniem. On bez wątpienia jest w pierwszej piątce. — Wymieni Pan kogoś z młodego pokolenia ukraińskich pisarzy? — Znam ich mniej. Dlatego nie będę oceniać, a powiem tylko o tych, którzy mnie zainteresowali. Wśród perspektywicznych uważam Oksanę Zabużko, Jurija Andruchowycza, Jewhena Paszkowskiego. — Jest Pan optymistą? — Jestem sceptykiem. Zbyt wiele widziałem w swoim życiu. Dobrze pamiętam czas przedwojenny, jak zaczęła się wojna, okupację, lata powojenne, głód. Widziałem, jak ludzie zachowują się w różnych sytuacjach. Nie jestem mizantropem, ale zdrowy sceptycyzm mam. — Które lata uważa Pan dla siebie za złote? — Oczywiście młodość. Wtedy nawet najtrudniejsze sytuacje przyjmowałem prosto. I kiedy zaczynałem życie małżeńskie, a to było 58 lat temu! — Podzieli się Pan sekretem tak długiego życia małżeńskiego? — Jaki tam sekret? Nigdy się nad nim nie zastanawiałem. Poznaliśmy się z przyszłą żoną na Uniwersytecie Charkowskim. Kiedy przeniosłem się na Uniwersytet Kijowski, przeprowadziliśmy się do stolicy, mieszkaliśmy w pokoju o powierzchni 8 metrów kwadratowych. Było ciężko. Potem urodziły się dzieci. — Czy to był optymistyczny okres życia? — Bez wątpienia. Tym bardziej, że wtedy jeszcze nie wiedziałem, ile one dają i radości, i zmartwień. — Czy czas leczy? — Nie leczy. Trzeba pamiętać wszystkie swoje uczynki i działania, i te dobre, i te niezbyt dobre. I za te ostatnie się wstydzę. O niczym nie można zapominać. Żyliśmy w bardzo trudnych czasach. Dlatego dzisiaj wydaje się, że przeżyłem nie jedno, a kilka żyć. — Z kim z wielkich tego świata jesteś osobiście zaznajomiony? — Z racji pracy znałem Mykołę Bażana, Maksym Rylski był moim oponentem podczas obrony pracy doktorskiej. Jego przyjazd był nadzwyczajnym wydarzeniem dla Uniwersytetu Charkowskiego. Znałem Wołodymyra Sosiurę, bo uczyłem się z jego synem. Z Andrijem Małyszkiem byłem zaznajomiony mniej. Z Olesiem Honczarem mieliśmy wręcz bliskie relacje, zarówno osobiste, jak i rodzinne. Pomagałem wydrukować jego powieść „Sobór” w języku rosyjskim w czasopiśmie „Drużba narodów” tutaj, w Moskwie. — Czy ma Pan jakieś ulubione ukraińskie danie? — Obawiam się, że będę banalny. Słonina. Przyzwyczaiłem się do niej, choć wychowałem się w mieście. Ojciec pracował w fabryce, jeździł na zmianę na siódmą godzinę. Wstawał wcześnie. Śniadanie zawsze było jedno — jajecznica ze słoniną. I ze sobą też brał słoninę. Niestety, zdrowie nie zawsze pozwala mi ją jeść. Swoją drogą, niedawno na targu zobaczyłem starszą kobietę, która sprzedawała wszystkie ukraińskie potrawy: kiełbasę domową zakręcaną, kaszankę, salceson, słoninę. Okazało się, że pochodzi z okolic Połtawy. Ja, oczywiście, kupiłem wszystkiego po trochu. Żona trochę mnie łajała. (Śmieje się.) — Po wydaniu książki „Prostorin’ Szewczenkowego słowa” czym będzie się Pan zajmował? — Zanim opowiem o swoich planach, chcę podziękować wszystkim, którzy dołożyli starań do wydania tej książki. Wołodymyrowi Jewhenowyczowi Panczence za wspaniałe przedmowy do książki. Dyrektor i redaktor naczelnej wydawnictwa „Tempora” Julii Olijnyk, która bardzo troskliwie odniosła się do mojej pracy. A także Mykole Hryhorowyczowi Żułynskiemu, z którym łączy nas wiele lat męskiej przyjaźni. I mojemu wnukowi Jurkowi Barabaszowi, który choć urodził się w Moskwie, ukończył tutaj instytut, pojechał do Kijowa, opanował ukraiński, obecnie pracuje w wydawnictwie „Tempora” i został projektantem książki. Jemu ją dedykuję. Jeśli chodzi o plany, mam nadzieję, że ta książka ukaże się również po rosyjsku. A dalej chciałbym znów kontynuować badania szewczenkowskie, bo Taras Hryhorowycz dla nas do dziś pozostaje otwartą i nieprzeczytaną księgą. Chcę jeszcze poruszyć temat „Literatura ukraińska po Mykole Gogolu” i czym w ogóle był Gogol dla naszej literatury. Rozmowę prowadziła Assol OVSYANNIKOVA) MELENTYEVA

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF у Вікісховищі ↗ · Машинний переклад

Емблема «Просвіта»Просвітянин