Сторінка · с. 9сторінка оригіналу ↗
JURIJ HAWRYLIUK: „JESTEM CZŁOWIEKIEM, KTÓRY PISZE, A NIE MÓWI”
Слово Просвіти, №33 за 2011 рік
„KIM JESTEŚMY NAPRAWDĘ?” Te słowa to poetyckie wersy naszego rozmówcy, opublikowane w czasopiśmie „Nad Buhom i Narwoju”, które od wielu lat czytają koneserzy ukraińskiego słowa z Północnego Podlasia (obecnie — Polska). Wszak „naszego kwiatu po całym świecie…”. — Skąd Pan pochodzi, Juriju? — Urodziłem się na Podlasiu, byłej peryferii ziemi kijowskiej, później — księstwa włodzimierskiego, w sąsiedztwie Mazowsza… Siedem lat siedziałem na uniwersytecie. — Po co? — Bo zbierałem materiały do historii i dziedzictwa kulturowego Zakerzonia — terytorium, które pozostało poza granicami Ukrainy. Chcę wykorzystać to w swoim czasopiśmie, wydać o tym kilka książek. — Dla kogo i po co? — Żeby i Polacy dowiedzieli się o naszej historii, i Ukraińcy. A w ogóle, od czterdziestego czwartego roku między Polską a Ukrainą powodów do konfliktów nie ma. — A jak widzi Pan przyszłość tych dwóch krajów? — Jestem historykiem, a nie futurologiem. Siedziałem w bibliotekach. Badałem, powtarzam, historię Podlasia. — I na czym polega osobliwość jego historii? — Na tym samym, co historia Brześcia. Wielu jest przekonanych, że miejscowi mieszkańcy to nie Ukraińcy, a Białorusini. — Czyli nie ma zagrożenia, że ukraińska tożsamość się obudzi? — W 1939 roku nas w ogóle przyłączono do Białoruskiej SRR, chociaż Nikita Chruszczow chciał wystąpić w roli zbieracza ukraińskich ziem. — A co stało się po wojnie? — Po wojnie trochę ludzi wyjechało. W powiecie bielskim, w granicach województwa białostockiego, 80—90 tysięcy Ukraińców, mam na myśli mniej więcej świadomych, pozostało. Akcja „Wisła” nas nie dotknęła. — Co Pan bada? Jakimi kwestiami się Pan zajmuje? Halina KYRPA W kanadyjskim mieście London, kilka godzin jazdy samochodem od Toronto, stoi schludny dom — taki, jakich mnóstwo na Zachodniej Ukrainie. Gospodynią tego domu jest ukraińska pisarka Łesia Chrapływa-Szczur. Ale ona nie jest zwykłą gospodynią, a trochę czarodziejką — nie na darmo w jej domostwie mieszka dobry ukraiński duch. Przywiozła go tam pani Łesia ze swojego rodzinnego Lwowa, gdzie się urodziła (1927) i gdzie mijały jej dziecięce lata. Na zawsze pozostała lwowianką, mniejsza o to, że już tak wiele lat mieszka na obczyźnie. Kiedy zaś Łesia Chrapływa odwiedziła już niepodległą Ukrainę, Lwów przyjął ją jak rodzoną córkę. A rodzoną dlatego, że ona o nim nigdy nie zapominała. Ile razy ukochane miasto ożywało w jej utworach! I choć przyszło Łesi Chrapływej powędrować po świecie (Niemcy, Ameryka, Kanada), to na wszystkich drogach oberegiem stał ów dobry ukraiński duch. On nigdzie nie pozwalał jej zapomnieć o ziemi ojców. Zatem dzieciństwo Łesi Chrapływej minęło we Lwowie. Tutaj też się uczyła, trochę w Chełmie, a już po II wojnie światowej (wyjechała z Ukrainy jako siedemnastolatka) studiowała medycynę i biologię w Niemczech. Ale dusza dziewczyny ciągnęła do słowa. Po Niemczech krajem zamieszkania stała się Ameryka. W Nowym Jorku Łesia Chrapływa studiowała ukrainistykę przy Instytucie Naukowym Towarzystwa im. T. H. Szewczenki. Od tamtej pory nie porzucała ani pracy dydaktycznej, ani literackiej. Chętnie pracowała z dziećmi w organizacji „Płast” (sama była płastunką jeszcze ze Lwowa). Sześ- Jurij Hawryliuk — historyk, któremu podoba się przyjeżdżać na Ukrainę, w szczególności do Lwowa, żeby „odszukiwać zapisane atramentem ślady ukraińskiej historii mojego rodzinnego Podlasia”. Na moją prośbę, by opowiedział o sobie, odparł słowami: „Z wykształcenia — historyk. Z potrzeby chwili — redaktor i publicysta. Z natchnienia — trochę pisarz, trochę fotograf”. Dodam — i poeta. — Postawiliśmy sobie takie zadania. Pierwsze: kim jesteśmy naprawdę? I drugie: dlaczego nas przekonują, że jesteśmy Białorusinami? — Ma Pan publikacje, oprócz poezji? — Jedna z książek nazywa się „Podlasie: Śladami ruskiej przeszłości”. Tam objęto X—XVIII stulecie. Inna — w języku polskim — „Kraje ruskie…”. Gdzieś na 100 stron. — W jakim nakładzie wychodzi czasopismo, które Pan wydaje — „Nad Buhom i Narwoju”? — 1600 egzemplarzy. — Kto je czyta? — Rozprowadzam i nad Bugiem, i nad Narwią. Jeszcze są trzy powiaty, zasiedlone przez ukraińską ludność. Jest też wersja internetowa. — I w jakim języku wychodzi? — Przeważnie — po ukraińsku. — W Chełmie jeszcze zachowała się tablica pamiątkowa poświęcona Mychajłowi Hruszewskiemu, który tam urodził się w 1866 roku? — Tak. Co prawda, nie na tym budynku, gdzie to się stało. Tam chcą nawet pomnik Hruszewskiemu postawić. Są takie plany. — U kogo? — U Ukrainy. Oczywiście, tym będzie zajmować się też MSZ. We wrześniu przyszłego roku będzie 145-lecie od dnia urodzin Mychajła Hruszewskiego. Wyznaczono już nawet miejsce — obok cerkwi św. Jana Teologa. „JESTEM ZBYT WIELKIM OPTYMISTĄ” — Pańska żona — Jewhenija Żabińska — jest utalentowaną poetką, dzieci idą Pańskimi śladami? — Mam dwóch chłopców i dziewczynkę. Chłopcy studiują w Krakowie (elektrotechnikę) i Warszawie (informatykę). A córka — jeszcze w liceum, w 10 klasie. Nasza edukacja: sześć lat — podstawowa, trzy lata — gimnazjum, cztery lub pięć — edukacja ponadgimnazjalna. — Kilka lat temu Pan z grupą lwowskich naukowców realizował ekspedycję naukowo-badawczą. — To było w 2005 roku. Ekspedycja, którą organizowało towarzystwo „Ukraina—Świat”. Byliśmy w Chełmie, na Podlasiu. — A na czym polega odrodzenie narodowe na terenach, gdzie Pan mieszka? — Jest trochę nauczania języka ukraińskiego. Już od 15 czy 16 lat. Powiedzmy, w Bielsku jest przedszkole, grupy. Jest taki program — „Do źródeł”. Przyjeżdżają ludowi twórcy. Są lekcje i w szkole podstawowej, i w gimnazjum. — Jak często? — Około trzech godzin tygodniowo. W Białymstoku jest grupa międzyszkolna. Organizują też cykl imprez, na przykład „Od Piotrowego postu do Filipowego postu”. Jest też impreza plenerowa — „Obrzędy kupałowe”. Przyjeżdżają zespoły z Ukrainy, Kubania. Jest wiele imprez, które robią polskie ośrodki. Na przykład „Oktawa kultur” w Białymstoku. — Jak odbyła się Pana pierwsza
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF у Вікісховищі ↗ · Машинний переклад
