Емблема «Просвіта»ПРОСВІТАЦИФРОВАЗнання · Люди · Майбутнє

Kłamstwem Bogu nie służą

Слово Просвіти, №33 за 2018 рік

Halyna MOHYŁNYCKA, zasłużony pracownik oświaty Ukrainy, starszy wykładowca katedry edukacji psychologiczno-pedagogicznej oraz społeczno-humanistycznej Komunalnego Zakładu Wyższego Edukacji „Odeska Akademia Edukacji Ustawicznej”, pisarka, laureatka nagrody literackiej im. Wasyla Stusa. Zakończenie. Początek w nr 32 z 2018 roku. II. Co powinien wiedzieć każdy, aby nie ulegać pokusie kłamców. Choć moje życzenia, wyrażone na końcu mojego „posłania” do „stambulskich wizytatorów”, są całkowicie szczere, mimo to nie wierzę, że słudzy Cerkwi ukraińskiej z nazwy, a rosyjskiej z istoty, posłuchają ich i zaprzestaną swojej obłudnej agitacji przeciwko nadaniu naszej Cerkwi statusu Lokalnej. Przeciwnie, teraz, gdy ta kwestia znajduje się na etapie rozstrzygnięcia, prowokacyjno-agitacyjna praca Patriarchatu Moskiewskiego tylko się nasila. Z tego względu nie mogę stać z boku, „jak głuchy, co nie słyszy, i jak niemy, co nie otwiera ust swoich” i „jak człowiek, co nie słyszy i nie ma w ustach swoich nagany”, jak powiedziano w psalmach Dawidowych, a uważam za swój obowiązek jako ukraińska obywatelka i wierna Cerkwi Patriarchatu Kijowskiego, bezpodstawnie poniżanej przez kłamliwych bluźnierców, jeszcze raz wyjaśnić wszystkim obywatelom Ukrainy (niezależnie od ich pochodzenia narodowego, języka, wyznania czy przynależności konfesyjnej) istotę procesów, które zachodzą w naszym życiu międzywyznaniowym, ponieważ są one zbyt ściśle powiązane zarówno z problemami umacniania niepodległości i budowy Państwa, jak i z problemami samoświadomości narodu oraz z agresją Rosji na Krymie i w Donbasie, aby można było je pomijać milczeniem. Na czym polega istota konfliktu między konfesjami prawosławnymi Patriarchatu Moskiewskiego i Patriarchatu Kijowskiego na Ukrainie? W 1991 roku, kiedy została proklamowana i uznana przez światową wspólnotę Suwerenna Ukraińska Państwowość, Cerkiew Ukraińska, założona jeszcze w X wieku (988 r.) przez Włodzimierza Wielkiego, podjęła soborową decyzję o oddzieleniu się od Patriarchatu Moskiewskiego, tak jak robiły to prawie wszystkie Cerkwie krajów, które uzyskiwały niepodległość od centrów imperialnych. Patriarchat Moskiewski, ignorując prawo kanoniczne, ogłosił oddzieloną od niego Cerkiew „niekanoniczną” i obłożył ją anatemą, to znaczy przeklął i wyłączył z Cerkwi prawie 14 milionów (dziś liczba ta sięga ponad 16 milionów!) ukraińskich chrześcijan rzekomo za „rozłam” i „naruszenie kanonów”, a sam w tym czasie, zastraszając ukraińskich biskupów i kapłanów, przeprowadził na ukraińskim terytorium jeszcze jeden Sobór, na którym stworzył jeszcze jedną, niby „ukraińską” i niby „niezależną” od Moskwy Cerkiew Patriarchatu Moskiewskiego. O jej podporządkowaniu Moskiewskiemu centrum religijnemu nigdzie nie wspominano, wiernych witano z utworzeniem samodzielnej Cerkwi Ukraińskiej, na szyldach świątynnych szybko napisano: „Świątynia taka a taka. Ukraińskiej Cerkwi Prawosławnej” — bez wskazania na przynależność do Patriarchatu Moskiewskiego. Nawet ja, powróciwszy w 1994 roku do Odessy, po prawie 30-letnim faktycznym „zesłaniu”, zaczęłam chodzić, jak w dniach młodości, do Soboru Uspieńskiego jako świątyni Cerkwi Ukraińskiej, dopóki nie usłyszałam w kazaniach zajadłej agitacji przeciwko Patriarchatowi Kijowskiemu jako „sekcie antychrystów”, „sług diabła”, „raskolników” i „odstępców od wiary Chrystusowej”. Dopiero po tym zrozumiałam całą głębię moskiewskiego oszustwa i z wielkimi trudnościami znalazłam ruiny dawno zawalonej świątyni przy szpitalu zakaźnym, „hojną” ręką „ukraińskich” władz miejskich przydzielone do użytkowania wspólnocie religijnej Patriarchatu Kijowskiego. Przed tymi ruinami nasza maleńka wspólnota w niedziele odprawiała nabożeństwa (często pod groźnymi krzykami „kozaczków”, podesłanych z cerkwi Patriarchatu Moskiewskiego: „Precz, antychryści, z Odessy!”, „Śmierć banderowcom!”), a w dni powszednie, staraniami kościelnego starosty Moruziuka (Królestwo mu Niebieskie!) oraz ówczesnego księdza o. Hennadija, odbudowywała przedsionek, w którym wkrótce urządziliśmy i poświęciliśmy maleńką cerkiewkę Narodzenia Chrystusowego. O odbudowie samej zrujnowanej świątyni, ba, nawet o oczyszczeniu jej z latami sprasowanych ton zawalonych konstrukcji i ścian, w tamtych latach nie było co myśleć! Byliśmy przecież ogłoszeni przez „kanoniczną”, „prawdziwie prawosławną” Cerkiew Moskiewską „sługami diabła”, „antychrystami”, „łamaczami kanonów” i innymi. Nam bały się pomagać i władze — w Odessie w większości prokomunistyczne lub prorosyjskie, i mniej lub bardziej zamożni ludzie, którzy nie chcieli ściągać na siebie gniewu władzy. Nikt przecież wtedy nie mógł dopuścić myśli, że duchowieństwo Patriarchatu Moskiewskiego, wykonując polecenia Kremla, bezczelnie oszukuje zarówno ukraińską, jak i światową opinię publiczną rozmowami o kanonach i „czystości prawdziwego prawosławia”, a w rzeczywistości dbając o realizację „projektu Wielkiej Rosji”, czyli o odnowienie imperium. W rzeczywistości żadnego naruszenia kanonów ze strony Cerkwi Patriarchatu Kijowskiego nie było, ponieważ jeszcze w czasach apostolskich (54 rok n.e.) na Soborze w Jerozolimie kanoniczną podstawą do stworzenia oddzielnej samodzielnej Cerkwi uznano czynnik narodowy: każdy oddzielny naród może mieć oddzielną Cerkiew z własnym hierarchą na czele (34. zasada Apostolska). Szósta zasada I Soboru Powszechnego (Nicea, 325 rok) i siedemnasta zasada IV Soboru Powszechnego (Chalcedon, 451 rok) jako kanoniczną podstawę do uniezależnienia Cerkwi określają czynnik administracyjno-terytorialny: „Ustrój spraw cerkiewnych — mówi 17. zasada Soboru Chalcedońskiego — powinien odpowiadać formom politycznym i społecznym”, a to oznacza, że każde oddzielne państwo ma prawo do swojej oddzielnej Cerkwi, a każdy oddzielny obwód — do swojej eparchii. W znacznie późniejszej Apofegmie (krótkim wykładzie zasad kanonicznych) patriarchy Focjusza wskazano, że „prawa, które dotyczą spraw cerkiewnych, powinny odpowiadać zmianom politycznym i administracyjnym” — czyli: zmieniły się granice lub status polityczny kraju — zmieniają się granice terytoriów kanonicznych oraz status Cerkwi. Zatem oddzielenie naszej Cerkwi od Patriarchatu Moskiewskiego i stworzenie w niepodległym państwie niepodległej Cerkwi jest uwarunkowane całym szeregiem podstaw kanonicznych, lekceważąc które, Patriarchat Moskiewski sam staje się łamaczem kanonów! Z manipulacji kanonami przez Patriarchat Moskiewski można by się tylko głośno śmiać, gdyby nie prowadziły one do niezgody, a czasem i do rozlewu krwi, jak było w Odessie 2 maja 2014 r., a obecnie w Donbasie. Tak na przykład, kiedy rozpadło się Imperium Rosyjskie, Gruzja, podobnie zresztą jak Ukraina, ogłosiła się niepodległym państwem. W ślad za tym w 1918 roku również Cerkiew Gruzińska oddziela się od Patriarchatu Moskiewskiego. Co robi Patriarchat Moskiewski? Jasna sprawa, rzuca na Cerkiew Gruzińską anatemę za „rozłam” oraz „naruszenie kanonów”. Dumni Gruzini tym się nie przejmują, uważając, że jakiekolwiek decyzje Cerkwi obcego państwa ich nie dotyczą, i spokojnie pracują, rozbudowując swoją Cerkiew. Rozstrzelać gruzińskie „niepodległościowe” duchowieństwo czy powysyłać je do łagrów, tak jak zrobiła to Moskwa na Ukrainie z duchowieństwem Ukraińskiej Autokefalicznej Cerkwi, nie odważono się. Cerkiew Gruzińska spokojnie modliła się do Boga, choć pozostawała pod moskiewską anatemą. Kiedy zaś w 1943 roku Moskwie w walce z faszystami potrzebne było wsparcie innych państw, ona, bezbożna i wojująco ateistyczna, nagle zaczyna robić „reweranse” w stronę religii. Jednym z takich „reweransów” stało się nagłe uznanie autonomii Cerkwi Gruzińskiej. W dokumencie wydanym przez Patriarchat Moskiewski zaznaczono, że „według zasad cerkiewnych… granice cerkiewne powinny podążać za państwowymi”. Przy tym Patriarchat Moskiewski powołuje się na te same zasady Soborów Powszechnych… które wam właśnie przytaczałam (17. zasada IV Soboru Powszechnego w Chalcedonie i inne). Wychodzi na to, że anatemując Cerkiew Gruzińską w 1918 roku, w Patriarchacie Moskiewskim tych zasad nie znali? I żeby je „nauczyć się”, moskiewskim hierarchom z wykształceniem akademickim potrzeba było aż 35 lat?! A obecnie co? Znowu zapomnieli? To czemu nie trzymają pod ręką tak cennej „grubej” książki, która nazywa się „Dzieje Świętych Soborów Powszechnych”? Czyżby nie mieli takiej? To ja mogę pożyczyć — mam! Bo nieładnie jakoś — tak otwarcie swoją kanoniczną niepiśmienność demonstrować, a jeszcze anatemami na prawo i lewo rzucać… Przy okazji, jest w tej książce nieco także o anatemach, wykluczeniu z Cerkwi i zakazach w sprawowaniu posługi. Ale zanim zacytuję tę wielce interesującą zasadę, jeszcze raz przypominam, że wyjście naszej Cerkwi spod jurysdykcji Moskiewskiej jest uzasadnione nie mniej niż czterema podstawami kanonicznymi i żadnych podstaw, które leżałyby w płaszczyźnie religijnej czy kanoniczno-prawnej, ani dla anatemowania, ani dla wykluczenia z jedności ze światowym prawosławiem, ani dla zakazu w sprawowaniu posługi naszego duchowieństwa nie było. „Poszukujący miast ziemskich” moskiewscy hierarchowie zrobili to tylko po to, by trzymać ukraiński naród w duchowej niewoli, bo po pierwsze, takie zadanie postawił Kreml, a po drugie (któż mógłby o tym pomyśleć?!), na Ukrainie Patriarchat Moskiewski ma o pół tysiąca parafii więcej niż w swojej „wysokoduchowej”, „prawdziwie prawosławnej” bezkresnej Rosji! Jeśli policzyć w stosunku terytorialnym, to na Ukrainie 1 parafia Patriarchatu Moskiewskiego przypada na każde 50,5 km2, a w Rosji, która rwie się u nas „wysokoduchowy ruski mir” budować, 1 parafia – na 1495 km2! Tu nie tylko „anatema!” Tu „ratunku!” zakrzykniesz… Ale hierarchom „ratunku” krzyczeć byłoby znacznie lepiej, niż wykluczać z cerkiewnej jedności, zakazywać sprawowania posługi czy anatemować kogoś bez kanonicznych ku temu podstaw, bo w tej sprawie również istnieje dość surowa zasada, przyjęta w 431 r. w Efezie na III Soborze Powszechnym. Brzmi ona tak: „Jeśli zostanie wykryte, że ktokolwiek zakazał komuś sprawowania posługi lub wykluczył z Cerkwi przez stronniczość (czyli nie na podstawach kanonicznych — H. M.), to powinien być poddany tej samej karze, której poddał innego, i obróci się ból jego na głowę jego, jako na przestępcę przykazania Bożego i apostolskich pouczeń” (4. III Powszech.). Osobiście bardzo nie chciałabym, aby Cerkiew Moskiewska była kiedykolwiek poddana tej samej anatemie, którą anatemowała naszą, i żeby „ból nasz spadł na głowę jej”, bo zadała ona nam tego bólu aż nadto wiele. A mimo to radziłabym jej hierarchom i zwykłym księżom pouczyć się wreszcie wszystkich tych kanonów, żeby i samym nie grzeszyć, i nie wprowadzać w grzech swojej owczarni, bo choć powiedziano, że Pan jest DŁUGOcierpliwy, to nigdzie nie powiedziano, że WIECZNIEcierpliwy… Wydaje się, że i powiedzianego w zupełności wystarczy, by zrozumieć, że kanony łamie nie Patriarchat Kijowski, a właśnie Cerkiew Moskiewska, która wbrew nauce ewangelicznej (Mt 6,24) zawsze służyła i dziś próbuje służyć dwóm panom: Bogu i władzy kremlowskiej, ale jak zawsze przewagę oddaje służeniu władzy i swojemu wyrachowaniu. Bo Bogu nieprawdą nie służą! A wszystkie rozmowy o „rozłamowości” czy „niekanoniczności”, „odstępstwie od wiary chrystusowej” są kłamstwem i obłudą. Ale i to jeszcze nie wszystko, i nie najważniejsze. Wszystkie przytoczone przeze mnie kanony miałyby istotne znaczenie, gdyby Cerkiew Ukraińska (Metropolia Kijowska) była choć kiedykolwiek kanonicznie podporządkowana Patriarchatowi Moskiewskiemu. Ale tak nie było i nie jest! Kiedy okoliczności zmusiły Bohdana Chmielnickiego do zawarcia sojuszu z Moskwą, Kościół Ukraiński odmówił udziału w radzie perejasławskiej i składania przysięgi carowi, ponieważ sojusze polityczne państw nie oznaczały sojuszu Kościołów i nie wpływały na ich status czy podporządkowanie. Kościół Ukraiński, choć korzystał z prawa faktycznej autonomii, prawnie był kanoniczną częścią Patriarchatu Carogrodzkiego (Konstantynopolitańskiego) i, dobrze znając „moskiewskie przyzwyczajenia”, nie tylko nie dopuszczał myśli o zerwaniu niemal 800-letniej jedności z Konstantynopolem, ale w ogóle do sojuszu Bohdana z Moskwą odnosił się negatywnie. Po śmierci Bohdana Moskwa zaczęła aktywnie niszczyć wszelkie oznaki państwowości na Ukrainie. W 1659 roku oszukany, zastraszony i udręczony Jurko Chmielniczenko zmuszony był podpisać sfałszowane artykuły perejasławskie. Ukrainę zalało rosyjskie wojsko i rosyjska administracja. Wybieranie pułkowników, którzy tradycyjnie kierowali organami administracyjnymi w terenie, zostało zabronione: zamiast nich Moskwa wyznaczała rosyjskich. Wielokrotnie naruszając kanony, w szczególności drugą zasadę Drugiego Soboru Powszechnego oraz ósmą zasadę Trzeciego Soboru Powszechnego, które zabraniają jakichkolwiek działań jakiegokolwiek Kościoła na cudzym terytorium kanonicznym, patriarchowie moskiewscy bez zgody Konstantynopola wyświęcają w ukraińskich obwodach biskupów i wyznaczają namiestników kijowskiej katedry metropolitalnej przy żyjącym metropolicie, ustanowionym przez Patriarchę Konstantynopolitańskiego. Po wyznaczeniu na „namiestnika” niejakiego protopopa nieżyńskiego Filimonowicza, wyświęconego przez Moskwę na biskupa Metodego, patriarcha konstantynopolitański nakłada anatemę na protopopa-zdrajcę. Ukraińskie duchowieństwo i kozactwo żąda usunięcia obłożonego anatemą Filimonowicza, który był do tego moskiewskim szpiegiem i donosicielem na Ukrainie. Ponieważ Moskwie potrzebny był właśnie Filimonowicz, do Carogrodu wysyłana jest carska gramota z prośbą o zdjęcie anatemy z niekanonicznie wyświęconego protopopa oraz ze „szczerym” kajaniem się za „naruszenie świętych kanonów, które zabraniają kogokolwiek wyświęcać nie w swojej obwodzie”. Aby usprawiedliwić swoje niekanoniczne działania, Moskwa, mówiąc brutalnie, oczernia kijowskiego metropolitę Dionizego Balabana, jakoby miał on zamiar i już „przekonał kozaków do połączenia się z papistami. A że oni – wyjaśniają moskiewscy władcy – już gotowi byli odpaść, to my, żeby nie zginęli oni swoimi duszami, […] upatrzyliśmy tego męża Metodego (Filimonowicza – G. M.), który może naprowadzić ich na prawdę, i nakazaliśmy wyświęcić go, żeby nie zaplątali się oni w sieci diabelskie. My rozsądziliśmy, że lepiej naruszyć kanon, który zabrania wyświęcać w cudzym obwodzie, ale uratować mnogie dusze. Gdybyśmy nie pospieszyli, a wysłali naprzód zapytać was, to bardzo łatwo mogliby oni odpaść” (Metropolita Makary „Historia Kościoła Ruskiego”, t. XII, s. 572-574). Zacytowana carska gramota datowana jest na 1663 rok. Okazuje się, że już wtedy Kościół Moskiewski troszczył się wyłącznie o „czystość prawosławia” oraz o ukraińskie dusze, żeby nie stały się katolikami. Dokładnie tak samo jest teraz: Patriarcha Cyryl i jemu podobni „ruski mir” pragną

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF у Вікісховищі ↗ · Машинний переклад

Емблема «Просвіта»Просвітянин