Емблема «Просвіта»ПРОСВІТАЦИФРОВАЗнання · Люди · Майбутнє
Сторінка · с. 13сторінка оригіналу ↗

FRANCUZ I UKRAINIEC PRZEZ DZIESIĘCIOLECIA SZUKALI „WICHRA”

Слово Просвіти, №34 за 2011 рік

Jewhen CYMBALIUK, obwód rówieński. Chodzi o 28-letniego Fabiena Jouesa z Francji i 64-letniego Dmytra Hoduna ze wsi Nowomykołajiwka w obwodzie chersońskim. Do niedawna nie wiedzieli o sobie nawzajem nic, tak jak nie wiedzieli o tym, że Roman Karłowycz Kerntopf, sotnik UPA „Wicher”, który zginął w 1947 roku i któremu we wsi Hołowyn w rejonie kostopolskim na Rówieńszczyźnie wzniesiono pomnik, jest ich wspólnym przodkiem. Obecnie los rodzinny połączył Jouesów z Hodunami, a pierwszą jaskółką w tym nieoczekiwanym i całkowicie przypadkowym spowinowaceniu stała się wspólna podróż na te rówieńskie tereny, gdzie niemiecki żołnierz świadomie wykonał desperacki krok — przeszedł na stronę UPA. A spowinowacić się Francuzom i Ukraińcom, znaleźć rodowodową wspólnotę pomógł Internet. Właśnie w Internecie Fabien Joues, leśnik z zawodu i historyk z powołania, nieoczekiwanie natrafił na publikację o „nieślubnym”, czyli o Dmytro Hodunie, któremu mama, była łączniczka partyzancka, tuż przed śmiercią wyjawiła tajemnicę: jego ojcem jest sotnik „Wicher” o niemieckim nazwisku Kerntopf. Fabienowi Jouesowi nazwisko Kerntopf było dobrze znane, gdyż jego babcia Lidia pochodzi z Kerntopfów i miała brata Romana, urodzonego w 1913 roku, który podczas II wojny światowej poszedł na front i zaginął bez wieści. Wtedy zrodziło się przypuszczenie — czy to nie ten sam Kerntopf? Dalsze „dotarcie” do Hodunów, korespondencja z nimi, a później przyjazd Fabiena na Ukrainę ostatecznie potwierdziły fakt, że dla Francuza sotnik UPA „Wicher” to dziadek (jako brat babci), dla Ukraińca — ojciec, a między sobą Dmytro Hodun i Fabien Joues są wujem i siostrzeńcem. — Moja babcia Lidia, która wyjechała z Ukrainy razem z całą rodziną Kerntopfów za granicę w 1939 roku, nauczyła mnie języka ukraińskiego — opowiada Francuz. — Ona, dzięki Bogu, wciąż żyje, często wspomina Ukrainę, wieś Berestoweć na Rówieńszczyźnie, gdzie mieszkała, a odwiedzić rodzinne strony już, niestety, nie może — zdrowie nie pozwala. Wiem: kiedy przywiozę z Berestowca garść rodzinnej ziemi, którą kazała koniecznie wziąć, będzie babcia nad nią i płakać, i cieszyć się. A jeszcze ucieszy się jej serce z tego, że odnalazł się ślad Romana, że pamięć o bracie szanują na Ukrainie i że postawiono mu nawet pomnik. Jeszcze bardziej przejmująca jest opowieść Dmytra Hoduna, który na podstawie przeżytego i doświadczonego napisał powieść historyczną „Nieślubny”. — W dzieciństwie często męczyłem matkę jednym i tym samym pytaniem — kto jest moim ojcem, dlaczego go z nami nie ma, dlaczego chłopcy nazywają mnie bękartem? — wyznaje Dmytro Hodun. — A ona, płacząc, za każdym razem odpowiadała: „Podrośniesz, opowiem. A teraz o to nie pytaj. Wiedz tylko: twój ojciec zginął na wojnie. Zmienią się czasy — kiedyś, być może, dowiesz się o nim więcej…”. Życie toczyło się dalej — ukończyłem ośmioklasową szkołę we wsi Hubkiw w rejonie bereźniańskim, dokąd mama przeprowadziła się, wychodząc za mąż. Po służbie wojskowej los rzucił mnie na Chersońszczyznę. Tam, w Skadowskim technikum rolniczym, opanowałem specjalność „agronomia”. Obecnie mieszkam we wsi Mykołajiwka w obwodzie chersońskim. Więc gdziekolwiek byłem, zawsze chciałem poznać prawdę o ojcu, i oto, kiedy mama poczuła, że choroba wzięła ją w mocne kleszcze, dla niej, w istocie, nadszedł moment prawdy. Sama zdecydowała się wyjawić tajemnicę. Co wieczór przez prawie tydzień opowiadała mi o czasie wojennym i powojennym: jak była łączniczką UPA pod pseudonimem „Nina”, jak wykonywała zadania, jak korygowała działania powstańcze, jak wielokrotnie ratowała się przed śmiercią, jak zimą, będąc już w ostatnim miesiącu ciąży, dostarczała gryps do kryjówki i pośrodku lasu zaczęły się u niej bóle porodowe, jak na krzyk o pomoc odpowiedzieli ludzie, którzy przypadkowo znaleźli się w lesie, przyjęli poród… Wszystko opowiedziane tak bardzo mnie poruszyło, że „na gorąco” zacząłem notować wspomnienia mamy. Wkrótce przelały się one w powieść wspomnieniową, którą nazwałem „Nieślubny”. Nazwałem tym słowem, którym często „kłuto” mnie w dzieciństwie. W tej powieści nie zacząłem niczego wymyślać, wszystko jest tak, jak opowiedziała mama. O ojcu faktów okazało się nie tak znowu wiele. Mama, w której się zakochał, nie znała nawet jego prawdziwego imienia. Dla niej był sotnikiem „Wichrem”. Poznali się u ciotki mamy na chutorze, gdzie było „miejsce kontaktowe”. Potem dziesięć razy przecinały się ich drogi podczas działań powstańczych. Ostatni raz — w kryjówce, dokąd łączniczka przyniosła gryps i gdzie przyznała się „Wichrowi”, że będą mieli dziecko. Wtedy powstaniec bardzo się ucieszył, miał nadzieję wysłać ukochaną w bezpieczne miejsce… Jego ostatnimi słowami były: „Dbaj o siebie i dbaj o nasze dziecko!”. Dlaczego ostatnimi — bo „Wicher” poszedł na zadanie i nie wrócił, zginął w walce. Dowiedziawszy się od matki o ojcu, Dmytro Hodun podjął aktywne poszukiwania jego życiowych śladów. Ale od razu natrafił na trudność. Okazało się, że tylko na terenach rówieńsko-wołyńskich powstańców pod pseudonimem „Wicher” było prawie dwudziestu. — Gdziekolwiek pisałem, do jakichkolwiek archiwów się zwracałem — wyznaje Dmytro Hodun — ale nijak nie znajdowałem „powiązania” z mamą. Szczególnie wiele takich odzewów otrzymałem po kilku publikacjach w prasie pod tytułem „Mój ojciec nazywał się Wicher”. Otrzymałem też fotografie „wichrów”, ale za każdym razem, gdy pokazywałem zdjęcie mamie, ona tylko wzruszała ramionami: „Nie, to nie on”. I nagle (tutaj jestem wdzięczny rówieńskiemu badaczowi historii Rostysławowi Jahnyczowi) w moje ręce trafiła fotografia, zobaczywszy którą mama o mało nie zemdlała. Tak — ona od pierwszego wejrzenia rozpoznała swojego „Wichra”. Od tego czasu dokładnie wiedziałem, kogo mam szukać. W tych poszukiwaniach bardzo pomógł mi Mychajło Kołodij z rejonu kostopolskiego, który, co więcej, stał się inicjatorem wzniesienia pomnika na grobie sotnika „Wichra”. Oto tak dowiedziałem się o własnym ojcu. Zatem teraz nie ma wątpliwości — był nim Roman Karłowycz Kerntopf (Zawirucha). Dlaczego Zawirucha? Bo choć miał niemieckie nazwisko, to z narodowości nie był Niemcem. Jego ojciec — Ukrainiec, oficer armii petlurowskiej Zawirucha. Kiedy Zawirucha zginął, matka „Wichra” Anna, moja babcia, wyszła za mąż za niemieckiego kolonistę, a ten adoptował Romana. Przed II wojną światową rodzina wyjechała do Niemiec. Tam Roman przeszedł szkolenie i wrócił na Ukrainę jako niemiecki oficer z armią najeźdźczą. Ale, trafiwszy w rodzinne od dzieciństwa strony, wykonał desperacki krok: zdezerterował z obcej mu armii i wstąpił w szeregi UPA. Wtedy też powstaniec poznał dziewczynę-łączniczkę, którą pokochał i z którą spodziewał się syna. Ale nie doczekał się… Naoczni świadkowie opowiadają, że „Wicher” był nieustraszonym żołnierzem. Brał udział w walkach zarówno przeciwko faszystom, jak i przeciwko enkawudzistom. Z jego udziałem odbyło się wyzwolenie kamieniołomu w Berestowcu, zniszczenie kolumny samochodów z niemieckimi żołnierzami na drodze z Hlatowej do Berestowca oraz odzyskanie zrabowanego przez Niemców mienia we wsi Iwanyczi… A zginął „Wicher” w walce z „jastrzębkami” (członkami grup operacyjnych NKWD). Enkawudziści już martwe jego ciało wywieźli do wsi Hołowyn, chcieli zakopać bez pogrzebu, bez krzyża. Ale przyjaciołom powstańca udało się wykraść ciało i pochować go z chrześcijańską czcią. Później z honorami pochowano „Wichra” w Hołowynie. Na grobie sotnika, a także na miejscu walki, postawiono pomnik bojownikom o wolność Ukrainy. To miejsce dla mnie jest święte. A obecnie stało się święte także dla Fabiena Jouesa, który przyjechał tutaj, aby pokłonić się jasnej pamięci swojego przodka. Znamienne jest również to, że krewna miłość do Ukrainy przejawiła się także u Fabiena. Ukraińskie tereny tak bardzo przyciągnęły go historią, przyrodą, pięknem, że Francuz chce się do nas przeprowadzić. A odnalazłszy jego ślad, odkryli dla siebie nie tylko więzi rodzinne (dla jednego sotnik UPA „Wychor” to dziadek, dla drugiego – ojciec), ale także niezwykłe i zarazem pełne zaangażowania uczestnictwo niemieckiego oficera bojowego Romana Karłowicza Kerntopfa w narodowowyzwoleńczej walce o wolność Ukrainy. Fabien Jouez i Dmytro Hodun odwiedzili także sławną Peresopnicę, gdzie powstawała Ewangelia Peresopnicka, ukraińska Księga Pierwsza. Dmytro Hodun (z lewej) wraz z rodziną oraz rówieński badacz historii Rostysław Jahnycz przy pomniku wzniesionym w miejscu, gdzie zginął sotnik „Wychor”.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF у Вікісховищі ↗ · Машинний переклад

Емблема «Просвіта»Просвітянин