Емблема «Просвіта»ПРОСВІТАЦИФРОВАЗнання · Люди · Майбутнє
Сторінка · с. 16сторінка оригіналу ↗

«Redaktor znad błękitnego Prutu»

Слово Просвіти, №34 за 2012 рік

Marija WYSZNEWŚKA, m. Czerniowce O Sekretarz odpowiedzialny Iryna SZEWCZUK Oddział pracy oświatowej Nadija KYRIAN 270"55"57 Oddział kultury Mykoła CYMBALUK 279"49"47 Oddział korekty Tetiana SZCZERBAK Iryna STELMACH 278"63"69 Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK, Ołeh BESSKYJ 278"63"69 Korespondent Uljana WOLYKOWŚKA Pomnik Osypa Makoweja w Czerniowcach Redaktor dyżurny Petro ANTONENKO Księgowość 279"41"46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua Wydrukowano z gotowych fotoform w spółce z o.o. „Polihrafcentr” w środę. Nakład w sierpniu — 18 800 Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy korzystaniu z naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617 1 2 0 3 4 Osyp Makowej urodził się w Jaworowie, w pobliżu Lwowa. Ojciec Makoweja zajmował się rolnictwem i kuśnierstwem, ale widząc ciągoty syna do nauki i uświadamiając sobie wagę wykształcenia, oddał go po szkole początkowej do Lwowskiego Gimnazjum Ukraińskiego. Jesienią 1889 r. Osyp Makowej został zmobilizowany do armii cesarskiej, a następnie studiował na wydziale filozoficznym Uniwersytetu Lwowskiego i równolegle pracował jako tłumacz w Magistracie Lwowskim. Po ukończeniu uniwersytetu przez długi czas zajmował się pracą dziennikarską. Początkowo był współpracownikiem lwowskiego czasopisma „Zoria”, a potem jego redaktorem. Po raz pierwszy do Czerniowiec Osyp Makowej przyjechał w 1895 roku (był już wówczas znanym poetą, prozaikiem, publicystą), aby stanąć na czele ukraińskiej burżuazyjno-narodowej gazety „Bukowyna”, którą założył jeszcze Jurij Fedkowycz. Biorąc za wzór swojego nauczyciela I. Frankę, Makowej-redaktor troszczył się o młodych pisarzy. Jego pióru zawdzięczamy pierwsze recenzje utworów O. Kobylańskiej, jej pierwszy portret literacki. Dzięki jego wsparciu przez bukowińską prasę wszedł do literatury ukraińskiej wybitny mistrz Marko Czeremszyna. Właśnie w 1896 roku wydrukowano pierwsze opowiadanie Iwana Semaniuka „Kermanycz”, pod pseudonimem Marko Czeremszyna, który odtąd pozostał jego imieniem literackim. Właśnie „redaktor znad błękitnego Prutu” popchnął nauczyciela Iwana Bażanśkiego do pracy literackiej. Dzięki Makowejowi zadebiutował Iwan Syniuk, autor wspaniałych utworów lirycznych zbioru „Obrazki z życia i przyrody”, którymi zachwycał się czeski badacz F. Rzehorz. Z lekkiej ręki O. Makoweja rozpoczęła się publikacja utworów adwokata Andrija Czajkowśkiego. Utwory Tymofija Bordulaka również ujrzały światło dzienne dzięki Osypowi Makowejowi, który skłonił młodego księdza do pisania, nie zważając na jego nędzne życie, które zazwyczaj gubiło utalentowanych pisarzy. Właśnie gazeta „Bukowyna” stała się „orbitą literacką” dla Wasyla Stefanyka i dała podstawy Łesi Ukraince, by zaliczyć go do „bukowińskiego trójziela”. Osypa Makoweja nie bezpodstawnie nazywano „jubilerem” twórczości wielu postaci literackich, bez których dzisiaj trudno wyobrazić sobie literaturę ukraińską. „On nigdy nie odpychał od siebie tych, którzy dopiero zaczynali pisać, ale przeciwnie, starał się przyciągnąć ich do siebie i cieszył się, gdy mógł komuś z talentów podać swoją pomocną dłoń… Takim swoim kulturalnym i ludzkim postępowaniem zachęcał Ukraińców do myślenia i tworzenia”. Tak charakteryzował jego pracę na swoich łamach magazyn „Samostijna dumka”. Pod koniec 1897 r., z inicjatywy I. Franki i M. Pawłyka, O. Makoweja zaproszono na stanowisko redaktora nowo powstałego lwowskiego czasopisma „Literaturno-naukowyj wisnyk”, gdzie współpracował z I. Franką, M. Pawłykiem, W. Hnatiukiem, M. Hruszewśkim. Już w 1899 roku Osyp Makowej po raz drugi powrócił na Bukowinę, gdzie w latach 1899—1910 pracował jako nauczyciel języka ukraińskiego i literatury w Czerniowieckim Seminarium Nauczycielskim z niemieckim językiem nauczania. Równolegle wykładał na Uniwersytecie Czerniowieckim. Według danych archiwalnych, w latach 1907—1910 był lektorem języka ukraińskiego na wydziale filozoficznym, gdzie w 1901 roku obronił dysertację o twórczości P. Kulisza i uzyskał stopień naukowy doktora filozofii. Praca w seminarium zainspirowała Osypa Stepanowycza do napisania pracy „Trzy galicyjskie gramatyki” z historii filologii ukraińskiej pierwszej połowy XIX w. I już w lutym 1903 roku Towarzystwo Naukowe im. Szewczenki wysoko oceniło działalność Makoweja, wybierając go swoim „rzeczywistym członkiem sekcji filologicznej”. Nie stał Osyp Makowej również z boku życia politycznego Bukowiny, a był jego aktywnym uczestnikiem. Tutaj warto wspomnieć o jego aktywności w pracy w ukraińskich towarzystwach pedagogicznych, w szczególności w Ukraińskim Towarzystwie Pedagogicznym oraz „Ruśkiej szkole” (od 1908 r. „Ukraińska szkoła”). Towarzystwa te zajmowały się kwestiami rozwoju szkolnictwa, reformowaniem placówek oświatowych, udzielały moralnego i materialnego wsparcia nauczycielom. 23 sierpnia mija 145 lat od dnia urodzin Osypa MAKOWEJA, ukraińskiego pisarza, krytyka, dziennikarza, pedagoga. Nauczyciele stanowili „prawie całą naszą inteligencję”, która „według swoich sił wspiera sprawę ukraińską tak, jak to przystoi”. Osyp Makowej jako redaktor, publicysta opublikował na łamach prasy galicyjskiej i bukowińskiej szereg artykułów i utworów artystycznych, poświęconych wychowaniu młodzieży uczniowskiej, rozwojowi szkół ludowych, zadaniom, jakie stawiano przed ówczesnym szkolnictwem. Działalność i twórczość O. Makoweja była przesiąknięta ideą zaszczepienia świadomości narodowej ukraińskiej inteligencji. Ukształtowany pod znakiem wartości humanistycznych, Osyp Makowej swoją twórczością bronił niezależności narodowej i tożsamości Ukraińców jako pełnowartościowego, samowystarczalnego narodu europejskiego. Za swoje narodowe poglądy pisarz przebywał pod stałym nadzorem policji austro-węgierskiej, a następnie polsko-szlacheckiej. Jeszcze w latach młodzieńczych zapisał w swoim dzienniku: „Pracować, żyć dla narodu trzeba, muszę!” Temu wysokiemu zadaniu Osyp Makowej był wierny przez całe swoje życie: i jako pisarz, i jako działacz kulturalno-społeczny, i jako pedagog. Pozostawił wyraźny ślad w ukraińskim procesie literackim, w życiu społeczno-kulturalnym Bukowiny końca XIX i pierwszej ćwierci XX wieku. Jego imię było znane także rosyjskim, austriackim i niemieckim literatom, a wszystko to, co najlepsze z jego spuścizny, weszło do złotego funduszu ukraińskiej literatury klasycznej. Osyp Makowej jako działacz społeczny swoją publicystyką, działalnością społeczną skłaniał nauczycieli do udziału w życiu politycznym Bukowiny, w szczególności do udziału w partii radykalnej na Bukowinie. Uważał, że „nauczyciele-radykałowie”, którzy wchodzili w skład partii, powinni „przede wszystkim przestudiować dokładnie całą historię polityki ukraińskiej w naszym kraju”, „rozdzielić, w czym leży wina naszego politycznego zastoju — czy w złej taktyce, czy w złej woli naszych politycznych przywódców”. 24 sierpnia z okazji 21. rocznicy Niepodległości przy pomniku Tarasa Szewczenki o godzinie 11. Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki przeprowadza uroczystą akcję: złożenie kwiatów pod pomnikiem oraz wiec, w którym wezmą udział lwowianie, przedstawiciele językowych majdanów Kijowa i Charkowa. Temat: „O nowych formach i metodach oporu wobec rusyfikacji Ukrainy”. O godzinie 12. członkowie Proświty dołączą do świątecznego pochodu — parady wyszywanek — na trasie od Placu Europejskiego do Pola Śpiewaczego, gdzie odbędzie się świąteczny koncert. Pawło MOWCZAN 4 820095 780016

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF у Вікісховищі ↗ · Машинний переклад

Емблема «Просвіта»Просвітянин