Емблема «Просвіта»ПРОСВІТАЦИФРОВАЗнання · Люди · Майбутнє

Текст пошкоджено під час розпізнавання — читайте сторінку оригіналу

Pavło Mowczan: „Próby skłaniają do czynu”

Слово Просвіти, №34 за 2012 рік

— Pawle Mychajłowyczu, podróżując wiele po świecie, miał Pan okazję dowiedzieć się, jakie w tych czy innych krajach jest nastawienie do święta — Dnia Niepodległości. A jak jest u nas w Ukrainie: na ile w te świąteczne dni w społeczeństwie odczuwa się, że to główne święto państwa? — Kiedy mówimy o takim święcie, jak Dzień Niepodległości, to pamiętajmy: jakieś siły polityczne formowały tę ideologię, dążyły do tego, realizowały. Proponuję zrobić niewielki ekskurs w historię. Czy mogło być to święto bez udziału ukraińskiej inteligencji, bez obecności ruchu dysydenckiego w Ukrainie, bez potężnego ruchu intelektualistów, których nazywano ruchowcami? I do dnia dzisiejszego nazywają takich ludzi narodowo zatroskanymi. Jasna rzecz, takiego święta nie mogło być bez nich. Czy mogło być to święto bez ideologii, którą zakładał swego czasu Taras Hryhorowycz? I wszystkie wyzwoleńcze zmagania są do niego przychylne, choć my jeszcze mało o tym mówimy. My, ci, którzy są do tego przychylni, uświadamialiśmy sobie, że bycie odrębnym Ukraińcem jest bardzo trudne. Czy łatwo dzisiaj być Ukraińcem? Tak samo niełatwo. Bo mamy po dwóch dekadach takie państwo, które dzisiaj wywołuje wątpliwości co do istoty jego niepodległości. — Ależ mamy wszystkie atrybuty państwowości. Wychodzi na to, że tylko formalnie? — A dlaczego tak się stało? Bo i do dzisiaj rozkonsolidowana jest znaczna część społeczeństwa, którą nazywają narodowo świadomą, która rozumie, jak ważne jest bycie sobą w swoim państwie. Niezbędne jest bycie samym sobą. Cały czas Ukraińców przekształcano w pachołków, dostosowując ich do czasów piotrowskich, do katarzyńskich czy mikołajowskich. Na początku XX w. jeden brat był w wojsku wodnym, a drugi po stronie niepodległościowców, jak o tym napisał Janowski w swoim przepięknym utworze „Cztery szable”. To były cztery fronty i wszystkie — przeciwko Ukrainie. Ktoś zapewniał, że on jest za narodową niepodległością Ukrainy, ktoś — za socjalną niepodległością, a jeszcze jeden brat był przeciwko wszystkim. Naprawdę my wiemy, że to była dobrze zaplanowana żywiołowość, żywiołowość walki przeciwko samej Ukrainie. — A co jest dzisiaj? — To samo. Rozpisali nas w takim pasjansie. Jest konsolidująca ideologia, ale nie ma ani konsolidujących liderów, ani planu działań. Wszystko to, co nazywa się władzą czy opozycją, jest, niestety, przedłużeniem czynnika przeważania własnych interesów nad ogólnymi. Ogólne interesy jeszcze nie stały się przewalającymi. Była „komanda Juli”, była „komanda Witi”, ale nie było skonsolidowanej jedynej narodowo-politycznej siły. Przypominam, jak mnie w 2009 roku ze sztabu BJuT chcieli wysłać na Tarnopolszczyznę prowadzić pracę wyjaśniającą, jaki nikczemny Juszczenko… Dlaczego czynnik niepodległości nie stał się znaczącym, który naprawdę wieńczy cały historyczny cykl walki o tę niepodległość? Dlatego, że my jej nie mamy. Ona gdzieś rozlana wszędzie i jej nie ma. Dlatego tak łatwo łamać wszystko: Konstytucję, historię, kulturę, system oświaty, uchwalać antykonstytucyjną ustawę o mowie, o informacji. Ilu jest tych, którzy gotowi położyć swoje życie za tę niepodległość, jak to robili nasi poprzednicy w nadzwyczaj ciężkich warunkach? Ja o to i siebie pytam. — Gdzie robiliśmy poważne błędy? — Wtedy, kiedy można było rozwiać rozgubioną komunistyczną marę, a to w głównej mierze byli przystosowańcy, czy przyjezdni, czy tutejsi. Trzeba było zrobić wszystko, żeby z tego pokolenia w życiu żaden pęd nie wyrósł. Ani symonenkowski, ani kiwałowski. Jedyny lider, który naprawdę mógł stać się liderem, a to uświadomienie przychodzi z biegiem czasu, — był Czornowił. Mówię nie dlatego, że idealizuję go, a dlatego, że Czornowił nie był powiązany z żadnym politycznym ugrupowaniem, chyba że dawał pierwszeństwo dysydentom, z którymi przeszedł szkołę wypróbowania. Wrogowie Ukrainy go się bali, dlatego oni go zabili. Głęboko przekonany, że za prezydenta Czornowiła Ukraina byłaby inną, nieobrabowaną, nierozbrojoną, niezdemoralizowaną… — Co robić nam w takich warunkach? — Jasna rzecz, że cała walka o niepodległość zaczyna się od nowa. Bo jeśli nie zaczynać jej dzisiaj, to formalne znamiona państwowości mogą być szybko zniwelowane. Przecież podpisanie przez Janukowycza ustawy Kolesniczenki—Kiwałowa jest antykonstytucyjnym, zapoczątkowuje zmiany w Ukrainie państwowego głodu. Okazało się, że bez obecności niezbędnej według Konstytucji większości 300 głosów można zmieniać Ustawę Zasadniczą. Mechanizm został uruchomiony. Kto go zatrzyma? My jeszcze nie uświadamiamy sobie, że to początki demontażu Ukrainy jako niepodległego państwa. Nieprzypadkowo pojawił się na naszym politycznym polu moskiewski gracz Medwedczuk, który wzywa społeczeństwo do przeprowadzenia referendów, żeby kontrolowaną promoskiewską władzą przez procedurę referendów zlikwidować niepodległość Ukrainy oraz integrować ją w odnowiony sojusz… W tym schemacie wyznacza się należne miejsce „ukraińskim oligarchom”, którzy już dzisiaj sprzedają banki, obiekty przemysłowe podstawionym osobom z Rosji. Dlatego niezbędne jest wykorzystać nieuchronne napięcie społeczne, kiedy czynniki socjalne nie będą sprzyjać władzy, antypaństwowej, antykonstytucyjnej, podkreślam, bo tak, jak oni rozprawili się z konstytucyjnym artykułem 10, oni mogą rozprawić się z każdym innym artykułem Ustawy Zasadniczej. Jak to dzisiaj oni rozwalają system oświaty, kiedy już przygotowali ogromną liczbę podręczników w języku rosyjskim. U nas takiej liczby rosyjskich szkół nie ma! Środki znajdują, schematy realizują, a pod nie już uchwalają decyzje o regionalnych językach. — I tyle podręczników w dzień nie wydrukujesz, wychodzi na to, przygotowywali zawczasu? — Pod 1 września. Dla mnie 24 sierpnia i 1 września stoją bardzo blisko. Niepodległość dla mnie — to przede wszystkim stan ukraińskiej edukacji szkolnej. Ona była pozytywną, obiecującą, dzisiaj ona jest depresyjna, antyukraińska. I obecność „wnuka Trockiego”, w pince-nez i z bródką, w „ukraińskiej władzy” jest drwiną nad naszą niepodległością. Pewne ukrainofobskie kom- kompleksy, założone w takich “internacjonalistów” od czasów imperium rosyjskiego, kiedy tworzyły się strefy osiedlenia Żydów na Ukrainie. Te ukrainofobiczne kompleksy wszczepiano w warunkach nienawiści do tych, którzy byli takimi samymi bezprawnymi, ale na swojej ziemi. Teraz nam mówią: “Was tu nie było. Was wymyślili Austriacy”. I tym samym prowokują nas na społeczno-narodową podejrzliwość, na ksenofobię… prowokują na regionalny separatyzm. Ale Ukraińcy już są nauczeni historią, oni są mądrzy i machnowszczyzny nie dopuszczą. Jest wiele świadectw tego, że dzisiejsi możnowładcy chcą zastosować stare bolszewickie schematy, nałożyć je na współczesny proces polityczny. Przecież wiadomo, że w globalizacyjnym świecie narodowe niwelowanie jest zjawiskiem ogólnym. Sama osoba wybiera, jakie ubranie jej nosić, z jakiej kuchni korzystać, jaką muzykę słuchać. Ale żeby ją narodowo poniżali, przekreślali, odbierali jej kulturę, zwyczaje, jej przeszłość i przyszłość, jak to robi się w niepodległej Ukrainie — to już za wiele. Chociaż jest paradoksalny pozytyw w tym procesie. Im większy nacisk, tym więcej narodowej skonsolidowania. Zatem, my przed drugim decydującym etapem walki o Ukrainę. Ale dla tego trzeba pracować, bardzo i bardzo poważnie. Niestety, nasi liderzy nie dorośli do takiego uświadomienia. Jest mały własny patriotyzm, czy to połtawski, czy sumski, żytomierski, winnicki, ale on jest obwodowy. Wszystko to trzeba przenosić w płaszczyznę walki o istnienie narodu w trzecim tysiącleciu jako faktora niepodległego państwa. — Jak skłonić do tego? — Żadnych prób nie bywa po prostu tak. Zwyciężyli Kolesniczenko z Kiwałowem i Janukowyczem? To nasze próby. My byliśmy tacy rozproszeni i samopewni i dostaliśmy gorzką lekcję. To wielkie lekcje. My jeszcze nie wiemy, czym zakończy się pochód na wybory Wiktora Andrijowycza. Najpewniej, on będzie jeszcze raz poniżony. Zdjęcie Ołeksandra Łytwynenki Ale to jest próba narodowych sił, i my tak samo mamy przejść ten okres próby, żeby zrozumieć: nie ma wyłącznie dobrych liderów, jest program, jest konieczność czynu, działania. A dla tego trzeba kochać nie osobnego człowieka, który nam bliski tym, że nas chwali, powinien być taki pryncyp: ja będę z najsurowszym, ale z tym, który mówi prawdę, i ja tę prawdę przyjmuję. Jeśli będzie to uświadomienie, nam nie potrzebni ci, którzy nazywają siebie wybranymi osobami. Najwyższa fala — narodowa, a w niej jest jeden lider na wszystkie potomne czasy — Taras Hryhorowycz Szewczenko. — Będzie wreszcie takie przejrzenie? Czy optymistycznie patrzycie na to? — Nieodmiennie będzie! Gospodarz Bóg daje próby i konsoliduje. Gdyby nie było prób u wczesnych chrześcijan, czy odbyłaby się ta światowa religia, czy zmieniłby się świat? Nigdy. Byłoby pogaństwo. Ale przyszedł Prawdziwy, z absolutnie niespodziewaną paradygmatą. Nie rzemieślniczyć, a pracować. Po prostu wszystko trzeba było robić wczas. — A my stale traciliśmy czas? — Dlaczego ten sam językowy aspekt nie był zrealizowany wczas? Dlaczego w 2008 roku, powracam do swojej ustawodawczej inicjatywy, nie był uchwalony językowy projekt ustawy? Zamiast tego proponowali “moratorium na językowe pytania”. Ale jeśli my nie rozwiązujemy swoje problemy, to za nas rozwiążą przebiegli wrogowie. — Zatem, błędy były? — Nie po prostu błędy, katastrofy. Przypomnijmy Charkowski cerkiewny Sobór. Gdyby on nie odbył się, u nas by była swoja jedyna pomiejska cerkiew. Nie wystarczyło woli Krawczuka, przestraszył się. Ten chciał być prezydentem, tamta chciała być prezydentem. Dlatego i otrzymaliśmy tego, kto przyszedł i powiedział: “To nie wasza Ukraina, nie wasza mowa. To nasza kraina, ze wszystkimi jej zasobami, z naszą mową, przecież my przy władzy, my zwyciężyli”. Oni już mówią: “Rosyjska wspólnota, ukraińska wspólnota, rosyjska wspólnota zwyciężyła”. W ich dzisiejszych rozmowach, analityce nie ma miejsca ukraińskiej nacji, zniknęła taka kategoria. Jak dzisiaj w wymaganiach Derżteleradiokompanii zniknęła mowa transmisji, ją wykreślili. — Walczyli o kwoty, a teraz, wychodzi, mów po rosyjsku, ile chcesz? — Ten nowy językowy projekt ustawy uniwersalnie rozjada wszystkie sfery naszego narodowego bytowania. Rosyjskie analityczne centra popracowały nad nim bardzo poważnie. Tylko językowa i państwowa odporność społeczeństwa może pokonać tę próbę. — To co robić nam, aby pełnowartościowo poczuć, że święto Niepodległości — nasze główne święto? — Walczyć o Ukrainę, pełnowartościową, perspektywiczną, ukraińską, a nie zadowalać się jej fikcją. Rozmawiał Petro ANTONENKO Jak formuje się społeczeństwem główne państwowe święto? Czy łatwo dzisiaj być Ukraińcem? Czym odwróciło się moratorium na językowe problemy? — tymi nieprostymi pytaniami przejmuje się w naszej rozmowie głowa Ogólnoukraińskiego towarzystwa “Proświta” im. T. Szewczenki, poseł ludowy Pawło MOWCZAN.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF у Вікісховищі ↗ · Машинний переклад

Емблема «Просвіта»Просвітянин