Емблема «Просвіта»ПРОСВІТАЦИФРОВАЗнання · Люди · Майбутнє

Logika faktów jako broń śmiertelna w obronie narodu

Слово Просвіти, №35 за 2017 рік

Praca Dmytra Pyłypczuka „O łyżce dziegciu w beczce miodu: Statystyka ukraińskiej prasy na tle wojny hybrydowej” (Kijów: Wydawnictwo Centrum „Proświta”, 2017.—64 s.) jest unikalna. Na podstawie statystyk uzasadnia ona rzeczywiste położenie języka ukraińskiego w naszym państwie po ogłoszeniu niepodległości Ukrainy, ponieważ dla tamtego czasu charakterystyczne było „ciągłe tchórzliwe oglądanie się wczorajszych nomenklaturowców partyjnych na Moskwę” (s. 3). Nie przeszkodziła nawet nieogłoszona wojna hybrydowa Kremla przeciwko Ukrainie.Ołeh HRYNIW, profesor, m. Lwów Autor zwraca się do czytelnika, na pierwszy rzut oka, z paradoksalnym pytaniem o określenie początku tej wojny. Przywykliśmy do tego, że Moskwa rozpoczęła ją 20 lutego 2014 roku, kiedy ze swojej rezydencji uciekł jak przestępca obywatel Janukowycz, watażka okupacyjnej kompradorsko-rodzinnej bandooligarchii. Jednak w pracy postawiono także inną datę: 8 grudnia 1991 roku. Czy przypadkowo? Czy już wtedy rodzime kierownictwo państwowe troszczyło się o odrodzenie ukraińskiego narodu, który prawie 350 lat męczył się pod moskiewskim jarzmem? Czyżby nasi urzędnicy państwowi marzyli o wykonaniu ustawy o języku państwowym? Nie, ponieważ „stosunek aparatu państwowego Ukrainy do naszego języka państwowego poraża swoim cynizmem” (s. 4). Czyż może w jakimkolwiek państwie minister lekceważyć język państwowy, korzystając z języka państwa-agresora? Nadzieje pokładane w obecnej ekipie legły w gruzach. Dwa wskaźniki przyciągają uwagę: zaraz po ogłoszeniu niepodległości ukraińskojęzyczne książki i broszury stanowiły 57% ogólnej liczby, a w 2015 roku — zaledwie 30,2% (s. 4). Jak wyrok sumienia brzmi takie pytanie D. Pyłypczuka: „Czy inne sąsiednie państwa pozwalają sobie tak lekceważyć swoje języki państwowe (urzędowe), jak lekceważyły i lekceważą Ukraina oraz Białoruś?” (s. 5). Jeszcze bardziej poraża to, że rynek książki w naszym państwie, jak twierdzą eksperci, jest zrusyfikowany w 90—95%. Tylko krok — i przepaść! Czy nie ma racji amerykańska dyplomatka w naszym państwie Marie Yovanovitch, która twierdzi, że po ogłoszeniu niepodległości Ukraina stale znajdowała się w stanie wojny hybrydowej? Sytuacja w przestrzeni językowej Ukrainy szczególnie kontrastuje na tle krajów europejskich. Autor wspomina niegdyś „kraje socjalistyczne”: Litwę, Łotwę, Estonię, Mołdawię, Słowację, Węgry, Czechy, Polskę. Na przykład na Litwie w języku państwowym w 2015 roku wydano 92,9% tytułów i 96,5% ogólnego nakładu wydawnictw książkowych (s. 6). Na Łotwie, gdzie jest znaczna mniejszość rosyjska, wskaźniki te wynoszą odpowiednio 83,9 i 90,6% (s. 6). Po takiej analizie D. Pyłypczuk ubolewa, że „w Europie są tylko dwa języki zagrożone w sensie ich faktycznego statusu kulturowego — ukraiński i białoruski, i widać to przede wszystkim w przestrzeni medialnej, a zwłaszcza w wydawnictwach książkowych i prasie periodycznej” (s. 6—7). Trzeba oddać sprawiedliwość autorowi, który wykonał niemałą pracę, aby podzielić populację różnych krajów przez liczbę wydanych w ciągu roku tytułów książek i broszur. I nie chodzi tylko o wymienione wskaźniki. W pracy czytamy: „Ponieważ ani Krawczuk, ani jego następcy nie zablokowali napływu do Ukrainy książek imperialnych w duchu, to za czasów Leonida Drugiego (Kuczmy. — O. H.) względne zmniejszenie wewnętrznego rosyjskojęzycznego sumarycznego nakładu produkcji książkowej o 20,6% zostało wielokrotnie zniwelowane przez zewnętrzne strumienie wydawnicze Federacji Rosyjskiej” (s. 9—10). Proszę się zastanowić. Ukraiński rynek książki zalała książka z sąsiedniego państwa. Jakie wnioski? Po pierwsze, ukraiński nabywca faktycznie finansuje wydawnictwa w sąsiednim państwie, po drugie, poprzez swoją produkcję książkową Moskwa faktycznie prowadzi wojnę hybrydową przeciwko Ukrainie, po trzecie, rynek książki lekceważy państwowy status języka ukraińskiego. O tym jeszcze niedawno można było się przekonać na stołecznym rynku książki. Nawet na Chreszczatyku sprzedawano rosyjskojęzyczną literaturę o treści ekstremistycznej! Przykro czytać, że za prezydenta W. Juszczenki, w którym ukraińscy patrioci pokładali tyle nadziei, udział rosyjskojęzycznego sumarycznego nakładu książek i broszur wzrósł o 6,6%, a ukraińskojęzycznego zmniejszył się o 3,1% (s. 10). Może wraz z rozpoczęciem moskiewskiej agresji przeciwko Ukrainie sytuacja w rodzimym wydawnictwie książkowym uległa radykalnym zmianom? Nadzieje płonne! Zaledwie o 4,8% zmniejszył się udział sumarycznego rosyjskojęzycznego nakładu książek i broszur, czyli, jak pisze D. Pyłypczuk, „piąty prezydent Ukrainy i jego satelici jeszcze nie podeszli do takiego doktrynalnego rozumienia polityki językowej, przy którym stałoby się niemożliwe i niedopuszczalne rasistowskie traktowanie języka ukraińskiego jako niegodnego posiadania wysokiego i niepodzielnego statusu państwowego” (s. 10). Taka haniebna sytuacja języka państwowego została wzmocniona antykonstytucyjną „ustawą Kiwałowa-Kolesniczenki”, która jest sprzeczna nawet z Europejską kartą języków regionalnych lub mniejszościowych. Nigdy nie zapomnę, jak po dojściu do władzy okupacyjnej kompradorsko-rodzinnej bandooligarchii na czele z Janukowyczem próbowano tak przełożyć tę kartę, aby faktycznie status języka państwowego pozostał jedynie formalnym. W tym celu ignorowano zapis, że „ochrona i rozwój języków regionalnych lub języków mniejszości nie powinny szkodzić językom urzędowym i konieczności ich nauki”. Dochodziło do absurdu: w miejscowościach i jednostkach administracyjnych faktycznie miał panować język 10 procent populacji. Gdyby po ogłoszeniu Niepodległości władza państwowa zachowała należyte priorytety w polityce językowej, to liczba ukraińskojęzycznych wydawnictw książkowych w państwie nie byłaby 5,6 raza mniejsza od realnej. Taki wskaźnik daje podstawy do tego, aby solidaryzować się z oskarżeniem autora: „Oto taką antypaństwową i antyukraińską była i pozostaje w naszym-nienaszym państwie polityka kulturalna aparatu państwowego na czele z prezydentami, premierami i spikerami” (s. 11). Czego chcieć, kiedy nawet głowa państwa oświadcza, że większość jej obrońców rozmawia w języku agresora, choć badania socjologiczne świadczą o innej proporcji pod względem języka naszych frontowców w tak zwanej ATO, która w rzeczywistości jest wojną przeciwko najazdowi putinowskiej Moskwy? Praca D. Pyłypczuka ukazała się jeszcze zanim Ukraina wykonała decydujący krok ku pełnoprawnemu członkostwu w Unii Europejskiej, co stawia odpowiedzialne zadania przed uczelniami. Porównajmy kwieciste telewizyjne oświadczenia ministerialnej szefowej oraz gorzkie ubolewanie autora, które może być odbierane jako wyrok dla rodzimej szkoły wyższej: „Jeśli przygotowujemy w swoich uczelniach specjalistów, to jakość ich przygotowania nie może być niższa, niż jest ona w najbardziej rozwiniętych krajach świata. W przeciwnym razie nie będzie się to nazywać wyższym wykształceniem, a, powiedzmy, produkcją dyplomów” (s. 26). W rzeczywistości sytuacja jest o wiele gorsza, o czym autor tych słów mógł się przekonać, pracując na jednym ze stołecznych uniwersytetów. Nie chodzi nawet o produkcję dyplomów, a o sprzedaż dyplomów. Czyż przekształcimy się w państwo dyplomowanych ignorantów, którzy najbardziej szczycą się znajomością brutalnych ordyńskich przekleństw, panujących w państwie-agresorze? W pracy poruszono jeszcze jedno pytanie. „O rosyjskich szkołach na Ukrainie: będziemy finansować przyszłą ruinę państwa?” — zwraca się autor do czytelnika. Poruszone pytanie jest niezwykle aktualne. Czy nie za dużo wciąż jeszcze ukłonów dla języka „starszego brata”, a raczej ordyńskiego agresora! D. Pyłypczuk porównuje liczbę uczniów i odpowiednio podręczników w rodzimych szkołach z ukraińskim i rosyjskim językiem nauczania. W szkołach z ukraińskim językiem nauczania uczniów jest 10 razy więcej niż w szkołach, w których uczą po rosyjsku. Jednak proporcja (2011—2015) ukraińskojęzycznych podręczników do rosyjskojęzycznych jest zupełnie inna: 10,2 tys. egzemplarzy do 7,2 tys. egzemplarzy. Zasadne pytanie: „Przecież te proporcje absolutnie nie odpowiadają wspomnianej przed chwilą proporcji ukraińskiego i rosyjskiego kontyngentu uczniów (oczywiste jest, że rosyjskojęzyczne podręczniki świadomie drukuje się z jakimś bardzo znacznym „zapasem”). Po co?” (s. 26). Nawiasem mówiąc, w Federacji Rosyjskiej ukraińskojęzycznych podręczników dla tamtejszych szkół w tym samym czasie nie wydrukowano ani jednego! W pracy czytamy: „Charakterystyczne, że dla Rosji jako rasistowskiego imperium nie istnieją w jej państwie nie tylko językowo-kulturowe prawa Ukraińców, ale i, najwyraźniej, sami Ukraińcy, o czym świadczą przede wszystkim schizoidalne oświadczenia samego W. Putina, podporządkowane polityce asymilacyjnej jego imperium, gdzie istnienie tak zwanych „autonomii” — to nie więcej niż dekoracyjny rudyment czerwonego imperium” (s. 27). Dlaczego więc cywilizowane narody zachodnie godzą się z tak dziką polityką, a faktycznie — z putinowskim etnobójstwem? Rozbijając politykę W. Putina, autor pracy zestawia dwa fakty: pierwszy — kremlowski samowładca oświadcza, że Ukraińcy i Moskale to jeden naród, a po drugie, rozpoczął wojnę przeciwko Ukraińcom. Wychodzi na to: Putin walczy przeciwko swojemu narodowi? Jakie więc wnioski dla ukraińskiego kierownictwa w warunkach wojny rosyjsko-ukraińskiej? Przede wszystkim należy podkreślić, że przyszłość nie tylko naszego państwa, ale i ukraińskiego narodu wymaga rezygnacji z „masochistycznej polityki wewnętrznej dwujęzycznej [ukraińsko-rosyjskiej] edukacji” (s. 27). Zapis fundamentalny! Właśnie pod takim kątem warto przeanalizować projekt ustawy o szkolnictwie wyższym, do niektórych zapisów którego specjaliści mają poważne zastrzeżenia. Zwolennicy moskiewskiego samowładcy prowadzą wojnę hybrydową wszędzie — i parlament nie jest wyjątkiem! Politykę językową w szkolnictwie warto budować na parytecie cywilizowanego świata. Jeśli chodzi o stosunki ukraińsko-rosyjskie, D. Pyłypczuk konkretyzuje to tak: „jeśli strona rosyjska nie wspiera u siebie ukraińskojęzycznej edukacji, to wspieranie przez stronę ukraińską rosyjskich szkół na Ukrainie jest hołdem dla rasistowskiej „teorii” o tym, że Rosjanie na Ukrainie są ludźmi rzekomo wyższego sortu w porównaniu z Ukraińcami, bo mają, wbrew Konstytucji Ukrainy… więcej praw językowych niż Ukraińcy w Rosji” (s. 27). Nawiasem mówiąc, artykuł 19 o ochronie praw mniejszości narodowych Konstytucji Federacji Rosyjskiej w rudymencie „imperium zła i kłamstwa” nie działa. Politykę zaś ukraińskiego (z formy, a nie z istoty) kierownictwa autor recenzowanej pracy nazywa postkolonialną i wiktymną (ofiarniczą). Taką charakterystykę warto uzupełnić: jest ona jeszcze posttotalitarna, postludobójcza i quasi-sowiecka. Jak działać dalej? Posłuchajmy takiego wniosku D. Pyłypczuka: „Jak by nie patrzeć, a rezygnować z rosyjskojęzycznej edukacji szkolnej i wyższej jako z czynnika zagrażającego bezpieczeństwu narodowemu, Ukraina jednak będzie musiała, jeśli tylko kierownictwo naszego państwa nie będzie wyznawać potajemnie ideałów moskiewskiego czy jakiegokolwiek innego neokolonializmu” (s. 27). Sądzę, czego nie warto sprowadzać do potajemnego wyznawania cudzych ideałów: głoszą je otwarcie niektórzy deputowani wchodzący w skład tak zwanej „opozycji”, a w rzeczywistości antyukraińskich i antypaństwowych frakcji. Jednak wszystko im wybaczają! Nawet miliony hrywien ukradzionych państwu! Ministerstwo oświaty prowadzi politykę wiktymną nie tylko w odniesieniu do języka nauczania. Do absurdu doprowadzono politykę ulg dla kandydatów na studia z okupowanych rejonów Donbasu. Żadnej dyferencjacji! Uderzająca jest analiza polityki językowej w mediach. Przez dwa lata prezydentury P. Poroszenki udział procentowy łącznego rocznego nakładu czasopism ukraińskojęzycznych w ich ogólnej liczbie wynosił zaledwie 11,4%, co jest wynikiem o 0,5% mniejszym niż za rządów W. Janukowycza (s. 29). Nawiasem mówiąc, za prezydentury Ł. Krawczuka wynosił on 87,2%, a potem stale malał (s. 29). D. Pyłypczuk woła: „Czymże więc jest to, jeśli nie konsekwentną (nieważne, świadomie zbrodniczą czy bezmyślnie nieświadomą) antypaństwową, antyukraińską polityką i czy ta polityka nie pracowała w rzeczywistości na IDEOLOGICZNE ROZBROJENIE państwa ukraińskiego oraz narodu ukraińskiego i na ciągłe oraz długotrwałe UNIEMOŻLIWIENIE budowy ukraińskiego narodu politycznego, o którym raz po raz mówili wszyscy nasi prezydenci?” (s. 29). Wychodzi na to, że na Ukrainie tworzą naród polityczny nie na ukraińskiej, a na małorosyjskiej podstawie, aby pewnego dnia wraz z Białorusinami ogłosić swoją przynależność do Moskali! Analiza stanu wydawania czasopism w regionach Ukrainy pozwala wywnioskować, że „wśród najbardziej niebezpiecznych dla języka ukraińskiego regionów znalazły się nie tylko zaanektowany Krym i okupowany Donbas”, ale także obwody zaporoski, dniepropetrowski i odeski (s. 29). Nie ma podstaw, by na tym tle wyróżnić w pozytywnym znaczeniu nawet stolicę. Jedynie w obwodach galicyjskich sytuacja jest odwrotna. W recenzowanej pracy autor przedstawia tabelę, która daje wystarczające wyobrażenie o tej kwestii. Przy okazji zauważę, że nie wszystkie tabele mają nazwy, czego należy unikać. Nazwa przedostatniego rozdziału ma charakter ofensywny: „Język — nasza broń i bezpieczeństwo” (s. 31—34). Sama praca kończy się słowami: „Za współczesne pokolenie naszych problemów nikt nie rozwiąże: ani Szewczenko, ani Franko, ani Rylski, ani Małaniuk — musimy rozwiązać je sami” (s. 34). Trzeba podziękować Dmytrowi Pyłypczukowi za patriotyczny wyczyn, wszak jego praca została wydana kosztem autora. Zastanówmy się, w czasach Imperium Austro-Węgierskiego galicyjscy chłopi dawali na lokalne oddziały towarzystwa „Proświta” ostatni grosz. Dlaczego więc obecnie, kiedy sytuacja jest znacznie lepsza, ukraiński patriota nie tylko tworzy, ale i wydaje za swoje marne oszczędności swoją tak potrzebną pracę? Nie tylko wydaje, ale i bezpłatnie rozsyła do różnych regionów Ukrainy! Praca D. Pyłypczuka puka do sumienia każdego Ukraińca. Sądzę, że poruszone przez niego kwestie należy rozpatrzyć na nadzwyczajnym ogólnoukraińskim forum proświatowym z szerokim udziałem przedstawicieli związków twórczych.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF у Вікісховищі ↗ · Машинний переклад

Емблема «Просвіта»Просвітянин