Сторінка · с. 15сторінка оригіналу ↗
ORŁOWSKIE BEREHYNIE
Слово Просвіти, №36 за 2011 рік
Halyna TARASIUK Zdjęcia Nadiji RESZETNYK Tegoroczny, jubileuszowy Dzień Niepodległości Ukrainy po raz pierwszy udało mi się świętować z rodziną w rodzinnej wsi Orłówka, w rejonie tepliczyńskim w obwodzie winnickim, łącząc święto państwowe ze „świętem kopania ziemniaków”. Mimo to, pomimo entuzjazmu do pracy, nie omieszkałam zajrzeć na ogólnonarodową zabawę, która odbywała się z rozmachem w parku kultury w centrum rejonowym Teplik, gdzie każda wiejska wspólnota prezentowała swoją „zagrodę”, a wraz z nią swoje talenty. Ciekawie było popatrzeć na ziomków, powspominać swoją dziennikarską młodość, trudy pracy na stanowisku pracownika literackiego lokalnej gazety „Zirka”, a przy okazji wesprzeć swoich współmieszkańców — znany na całą Ukrainę Ludowy amatorski zespół folklorystyczny „Berehynia”, który podczas uroczystego otwarcia obchodów został wpisany na rejonową Tablicę zasług za szczególne zasługi — zachowanie i odrodzenie ukraińskich zwyczajów, obrzędów i pieśni ludowych. Miło było, że moja Orłówka do dziś nie wypada z pięknej i dawnej tradycji nazywania się najbardziej śpiewającą wsią nie tylko w rejonie. Mimo niełatwego swojego chłopsko-kołchozowego losu, zawsze dziękowałam i dziękuję Bogu, że urodziłam się nie na sterylnym asfalcie, nie w światowych stolicach, a w małej wsi o tak dumnej nazwie — Orłówka, która od jeszcze pradawnych czasów zakorzeniła się w samym sercu ukraińskiego lasostepu i na samym wierzchołku owego czarnoziemnego grzbietu, który marzył wywieźć do swojego Vaterlandu ostatni zdobywca Adolf Hitler. Bo czyż nie taka sama odległość od cywilizacyjnych magistrali zachowała w mojej wsi w różne i groźne czasy denacjonalizacji nienaruszonymi pradawne zwyczaje i obrzędy, przebogate złoża twórczości ludowej, złote rozsypiska folkloru, ukraińską pieśń ludową, zwyczajową i obrzędową taką, jaką była w czasach nie tylko Kozaczyzny i Hajdamaczyzny, ale i Rusi Kijowskiej. Echa prasłowiańskiej kultury pozostały w samych nazwach świąt kalendarzowych i obrzędów. A my, wiejskie dzieci, każdej wiosny śpiewając na stepie „Lelu — Polelu”, czy w środku lata „kupałeczki” — nawet nie domyślaliśmy się, że wysławiamy jeszcze słowiańskie bóstwa — patronów młodości, miłości i małżeństwa, a w kolędach i szczedriwkach, przyśpiewując „Oj Daj Boże!”, wspominamy przodkowskiego Dażboga. Zakonserwowane zachowały się w pamięci genetycznej moich współmieszkańców także pieśni żniwne i dożynkowe sprzed tysiąca lat. Nie mówiąc już o obrzędzie weselnym — z młodymi księciem i księżną, bojarami, druhnami, świetlikami… Także pieśni ludowych zachowało się niemało takich, których nie ma w żadnym zbiorze folklorystyczno-etnograficznym. Te pieśni śpiewali moi wujowie i ciotki w naszej chacie, zebrawszy się na uroczyste święta, śpiewał je w domu kultury chór, którym kierował mój tata, a później – mój kuzyn Wasyl Mosiondz. Całe życie marzyłam zapisać te pieśni w wykonaniu moich najbliższych ludzi, ale, niestety, zgiełk życia okazywał się silniejszy od duchowych porywów. A ludzie odchodzili i wraz z nimi odchodziły pieśni i dziwne teatralizowane obrzędowe widowiska. Oto już nie ma taty, wujów, nie ma Wasyla i mojej ciotki Hanny, która umiała brać takiego „orzeszka” czwartej oktawy, że pozazdrościłoby jej niejedno światowe sopran. Odeszła wcześnie z życia także towarzyszka moich dziecięcych lat Marusia Pidskalniuk, po mężu — Kocycha, którą natura obdarzyła fenomenalnym słuchem muzycznym i pamięcią do pieśni ludowej… Ale, dzięki Bogu, moja Orłówka, hojna na samorodnych talentów, strzeże tradycji. I to, czego nie zdążyłam zrobić ja, zrobili moi współmieszkańcy, już wspomniany Ludowy zespół folklorystyczny „Berehynia”, któremu w tym roku mija ćwierć wieku. Mówią dziewczyny, zorganizował się spontanicznie, z lekkiej ręki mojej kuzynki — nauczycielki krajoznawstwa, niestety, już świętej pamięci, Maryny Płasun-Majstrenko. Przecież właśnie Maryna Wołodymyriwna pierwsza zabrała się za pisanie historii rodzinnej wsi: wypytywała starszych ludzi o dawne czasy i wydarzenia, zbierała legendy i podania, a przy okazji — notowała z ust miejscowych „słowików” starodawne pieśni: obyczajowe, historyczne, żniwne, kupałowe, weselne. A z czasem zapaliła się ideą odtworzyć starodawne, ale przyzapomniane święto dożynek, aby włączyć do skarbca twórczości ludowej swoich wychowanków. Inicjatywę młodej nauczycielki wsparły wtedy słynne na całą wieś śpiewaczki, uczestniczki jeszcze tego chóru, którym kierował mój tata — Tymofij Omelianowycz w latach 50. ubiegłego wieku: Halyna Bratuszczak, Ksenija Pasieka, Natalija Czerneha, Lubow Hajduk… Niestety, te założycielki „Berehyni” już odeszły za wieczne horyzonty, pozostając młodymi na grupowym zdjęciu „taty chóru”, które zachowało się w naszej rodzinie, oraz dobrą pamięcią współmieszkańców. Przecież te pierwsze dożynki z ich udziałem wyszły na chwałę, stały się początkiem odrodzenia tradycji ludowych we wsi i dniem narodzin obecnie znanego na całą Ukrainę Ludowego amatorskiego zespołu folklorystycznego „Berehynia”. Wiele zrobiła dla ustanowienia i rozwoju zespołu także kierowniczka klubu, niestety, już świętej pamięci Wira Nawytaniuk… Po Wirze już nie jeden rok kieruje „Berehynią” córka Kseniji Pasieki — Nina Bratuszczak, również kierowniczka wiejskiego klubu.
Dzisiaj w zespole jest prawie dwadzieścia uczestniczek: Kyłyna Nawytaniuk, Ołena Dyszłenko, Ołena Pociłujko, Marija Dyszłenko, Nadija Nawytaniuk, Hałyna Mełnyk, Ołena Olijnyk, Zina Poliszczenko, Ołha Tkaczuk, Natalja Wałowśka… Główną śpiewaczką jest weteranka grupy, posiadaczka potężnego „ludowego głosu” — Zinaida Horkowenko, która, nawiasem mówiąc, przyprowadziła do zespołu także swoją córkę Hałynę Bratuszczak, a głosami wspomagającymi są Nina Szkwyrenko i Oksana Czerneha. Scenariusze koncertów i inscenizowanych widowisk pisze moja rodzona siostra Nadija Reszetnyk — wiejska bibliotekarka. Właściwie to na tych kobietach, wiecznie zajętych pracą przy ziemi, na tych opiekunkach wiejskich rodzin i ludowych tradycji, opiera się kultura mojej Orliwki. Na ich koncerty zbiera się cała wieś, bez nich nie ma żadnej uroczystości ani święta. Prawdę mówiąc, mnie, osobie już miejskiej, trudno sobie wyobrazić, skąd biorą siły, by pośród niekończącej się codzienności tworzyć święto ducha — prawdziwą sztukę. Przez ćwierć wieku swojego istnienia zespół „Berehynia”, oprócz słynnych dożynek, odtworzył ze wszystkimi elementami lokalnej autentyczności święto Kupały, „Koladki” i „Szczedriwki”, jak u nas nazywają świąteczny czas Bożego Narodzenia, zachował w najdrobniejszych szczegółach niezwykły spektakl swatów i trzydniowego orliwskiego wesela. Z tym repertuarem bierze aktywny udział w tradycyjnym festiwalu folklorystycznym imienia Jewheniji Tondij we wsi Soboliwka, konkursie pieśni o nagrodę Hnata Tanciury, który co roku organizowany jest w Hajsynie, obowiązkowo we wszystkich sprawozdaniach twórczych rejonu teplickiego i obwodu winnickiego oraz innych imprezach kulturalno-artystycznych. O popularności orliwskiej „Berehyni” świadczy choćby to, że chętnie zapraszają ją nawet na uroczystości rodzinne. Niedawno dziewczyny pojechały świętować jubileusz swojego byłego przewodniczącego kołchozu, który był dla Orliwki dobrym gospodarzem, Jakiwa Osakiwśkiego, mieszkającego obecnie w sąsiedniej Zawadiwce. Kierowniczka grupy Nina Hryhoriwna opowiada, że wzruszony jubilat aż się rozpłakał, widząc je, długo nie wypuszczał z gościny i wciąż prosił dziewczyny, by zaśpiewały mu „naszej — orliwskiej”… A w tym roku „Berehynię” spotkało kolejne uznanie. Za niepowtarzalne wykonanie dawnych ukraińskich pieśni w zapisach Hnata Tanciury oraz święto Kupały zespół zdobył drugie miejsce na Ogólnoukraińskim festiwalu folklorystycznym imienia Hnata Tanciury, który odbywał się w Winnicy. Dzięki telewizji obwodowej i popularnej ogólnoukraińskiej audycji telewizyjnej „Folk-music”, Ludowy zespół z mojej wsi znają i w stolicy, i na całej Ukrainie. Warto wspomnieć, że takich zespołów folklorystycznych jak „Berehynia” w rejonie teplickim jest jeszcze 15 i, co szczególnie miłe, dwa z nich to zespoły dziecięce. Ale, według słów kierownika wydziału kultury Teplickiej Rejonowej Administracji Państwowej Wiktora Prokopenki, orliwską „Berehynię” spośród innych wyróżnia nie tylko przebogaty repertuar, w którym jest wiele mało znanych lub wręcz nieznanych pieśni ludowych, a także stworzonych w samym zespole, ale również oryginalne stroje, które noszono od wieków w mo-
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF у Вікісховищі ↗ · Машинний переклад
