Сторінка · с. 1сторінка оригіналу ↗
Wykształcenie młodzieży — nasz czynnik budzący nadzieję
Слово Просвіти, №36 за 2018 рік
Kulturocentryzm, tożsamość i obywatelskość — te fundamentalne zasady edukacji muszą stać się kamieniem węgielnym ukraińskiej edukacji. Wraz z początkiem nowego roku szkolnego społeczeństwo szczególnie dotkliwie stoi przed odwiecznymi problemami przygotowania i wychowania naszej młodzieży — przyszłości naprawdę suwerennego i niepodległego państwa.
Daleko nie te decyzje określą powodzenie sprawy oświatowej. Nie takie wskaźniki umożliwią, zgodnie ze Strategią zrównoważonego rozwoju „Ukraina-2020”, konkurencyjność i sukces, na przykład, wśród 50 (?) najlepszych w międzynarodowym programie edukacyjnym PISA. Los edukacji i nauki zawsze musi znajdować się w płaszczyźnie głównej strategii woli politycznej państwa. Na Ukrainie nie ma ani konstytucyjnego, ani moralnego prawa rzucać edukacji, nauki i kultury narodowej na pastwę żywiołu „rynku”, ponieważ właśnie w tych sferach kształtuje się bezcenne bogactwo — kapitał ludzki, przyszłość narodu, wykuwają się zwycięstwa w bitwach o suwerenność Państwa. Pedagodzy wychowują, uczą i tworzą Naród, dlatego ich status społeczny powinien być bardzo wysoki. Europejski mąż stanu i wódz wojskowy Bismarck, walcząc o jedność narodu niemieckiego, tak mówił o Nauczycielu: „Stosunek państwa do nauczyciela to polityka państwowa, która świadczy albo o sile państwa, albo o jego słabości… Bitwy wygrywają nie generałowie, lecz pedagodzy i proboszczowie parafialni”. Jednak nic z niczego się nie rodzi. Potrzebna jest nieustanna inwestycja w Człowieka, która zawsze jest bezstratna.
Jakość edukacji Oczywiście należy zrezygnować z deklaratywnych frazesów o tak zwanych „reformach”, człowieczeństwie w centrum czy europeizmie. Iwan Franko w „Otwartym liście do galicyjskiej młodzieży” przestrzegał nas przed gadulstwem, pustosłowiem, obojętnością i gruboskórnością, gdy dochodzi do „paradowania europejskimi formami przy podstawowym braku wykształcenia i kultury”. Czyż gadanina nie uniemożliwia rzetelnej oceny stanu najbardziej oczywistych rzeczy? Kilka faktów z naszej działalności lub bezczynności, by uświadomić sobie poziom „ukraińskiej” europejskości. A chodzi o nierówność, narastający spadek poziomu wiedzy, zwłaszcza w szkole wiejskiej, która znacząco dalej pozostaje w tyle za miejską, co zasadniczo odróżnia ukraińską szkołę od europejskich narodowych systemów edukacji, polskiego, fińskiego czy estońskiego. Tak więc według wyników ZNO z 2017 roku z trzech podstawowych przedmiotów (język ukraiński, język obcy angielski, matematyka) 170 punktów zdobyło w 3–4 razy więcej absolwentów szkół w miastach liczących ponad 500 tys. mieszkańców niż absolwentów szkół wiejskich. Dla każdego siódmego kandydata na studia w 2018 roku obecna kampania rekrutacyjna zakończyła się już na początku, pokazując skrajnie niezadowalające wyniki. Niepocieszające wyniki ZNO-2017, gdy tylko 5 uczniów na Ukrainie napisało język i literaturę ukraińską na 200 punktów, powtórzyły się także w tym roku. Ten egzamin bowiem nie został zdany przez 14,5 %, czyli prawie 47 tysięcy osób. Progu z historii Ukrainy nie przekroczyło 23 tysiące kandydatów. Odsetek uczestników ZNO, którzy nie zdali egzaminów: fizyka — 16,82 %; matematyka — 18,57 %; język niemiecki — 18 %; język angielski — 19 %...
Zakończenie na str. 2–3
POŁTAWSKA „PROŚWIATA” W DOBIE UNR
10-11
KRYWORIŻANIE WSPOMNĄ KUZMĘ
с. 2 · сторінка оригіналу ↗
Ciąg dalszy. Początek na str. 1
Jakość edukacji zależy od równych lub nierównych możliwości i społeczno-pedagogicznych warunków, poziomu dostępności do niej, kapitału społecznego, przede wszystkim od poziomu wykształcenia rodziców i ich stanu majątkowego, od motywacji społecznej i osobistej, od świadomości rządów i parlamentów, społeczeństwa obywatelskiego co do znaczenia roli edukacji dla rozwoju człowieka i państwa. Trzy najważniejsze priorytety jako zadania strategiczne powinny leżeć u podstaw modernizacji współczesnej ukraińskiej szkoły: jakościowe nauczanie, jakościowe narzędzia, jakościowe środowisko sociokulturowe. Co do edukacji wiejskiej, musimy przyznać, że wieś bez szkoły — to jak kościół bez krzyża. A szkoła bez biblioteki — to półszkoła. Gdy zostają zakłócone powiązania edukacji i nauki z polityką gospodarczą i społeczną lub są one niewystarczająco skuteczne, postęp narodu i państwa zostaje zahamowany. W Ukrainie, na przykład, wspomniane czynniki zauważalnie wpływają na efektywność struktur gospodarczych, poziom układu gospodarczego, udział towarów ukraińskich o wysokiej naukochłonności i usług w światowym systemie handlu, który obecnie wynosi zaledwie 0,1 %. Stosunek do nauki narodowej w hierarchii priorytetów państwowych należy określać nie deklaracjami, lecz najbardziej zintegrowanym i realnym wskaźnikiem — pozycją budżetową. Na przykład w 2018 roku wydatki na naukę „sięgnęły” aż ośmiokrotnie mniej niż norma ustawowa. Co należy czynić, jak działać, aby stosunek do edukacji, nauki, nauczyciela, wykładowcy uniwersytetu odpowiadał duchowi i potrzebom czasu? Oczywiście, im bardziej będą cenić edukację, tym więcej szans na postęp społeczny. „Historia narodu, — pisał A. Dysterweg, — jest historią jego spraw szkolnych…”. Jeszcze jedną niezwykle silną stroną edukacji narodowej ma stać się jej model kulturowy, który najbardziej istotnie będzie wpływał na rzeczywisty proces nauczania i wychowania. Kiedyś znany ukraiński uczony-pedagog K. Uszynski, badając praktyki edukacyjne w krajach Europy, twierdził, że zasadnicza różnica ich edukacji narodowej polega na silnym, szczególnym stosunku do swojej Ojczyzny, do rodzimych wartości kulturowych. Dla Ukrainy dziś zasada zgodności z kulturą zawiera wzmocnioną aktualizację. Po pierwsze, agresja wojskowa Rosji oraz wewnętrzna kolaboracja warunkują konieczność udoskonalenia całej polityki edukacyjnej — najskuteczniejszego i najpewniejszego narzędzia patriotycznego, obywatelskiego wychowania młodzieży. Tam, gdzie choćby częściowo, na poziomie lokalnym, dochodzi do uświadomienia i podejmowane są adekwatne wysiłki na rzecz wprowadzenia do treści wychowania i nauczania kulturowo-historycznych wartości narodowych, a proces edukacyjny opiera się na gruncie narodowym, następuje jakościowa transformacja przede wszystkim cech mentalnych osobowości. Warto w tym kontekście jeszcze raz przypomnieć o fakcie, który miał miejsce na Krymie w 2014 roku, dokładniej w Symferopolskim Gimnazjum nr 5 (ukraińskojęzycznym!), na uroczystym apelu, poświęconym zakończeniu roku szkolnego. Wówczas absolwenci gimnazjum, na już okupowanym przez Rosję Krymie, zaśpiewali Hymn Ukrainy, wykazując obywatelską odwagę, patriotyzm, wysoką świadomość narodową. Wierzę, że niedługo minie czas i ta pouczająca lekcja stanie się wzorcowym przykładem w narodowej pedagogice Ukrainy, w koncepcjach wychowawczych dla XXI wieku. Ponieważ właśnie podobne czyny, jak choćby obywatelska postawa młodych kursantów w Sewastopolu, a szczególnie młodych ochotników-żołnierzy, którzy bronią Ukrainy na wschodzie, powinny leżeć u podstaw narodowo-patriotycznego wychowania młodzieży ukraińskiej. To — strategiczne zadanie edukacji.
Wojna jako skutek wychowania
Cała tragedia, która się wydarzyła i dzieje się obecnie, śmierć Ukraińców, utrata naszych suwerennych terytoriów po raz kolejny przekonuje, jak bardzo problem narodowo-patriotycznego wychowania jest strategiczny dla perspektywy państwowości. Ignorowanie, bojkotowanie, obojętność wobec sprawy ukraińskiej w każdym segmencie życia z czasem wraca do narodu jak bumerang zła. Nietrudno przewidzieć w kontekście bezpieczeństwa narodowego kryzysowe zjawiska związane z utratą własnej kulturowości, tożsamości. Wśród pewnej części środowiska naukowego i politycznego ukształtowało się podejście, gdy proponuje się, w imię jedności i spokoju społecznego, nie stawiać na porządku dziennym kwestii języka, pamięci historycznej, kultury, Cerkwi. Zatem proponuje się zamiast pracochłonnej, systemowej i przemyślanej pracy konserwację i przedłużanie sytuacji postradzieckiego stanu z jego charakterystycznymi cechami denacjonalizacji, deukrainizacji i rusyfikacji całej przestrzeni życiowej. Lecz historia uczy, że w krytycznych okresach państwo, którego naród nie jest zjednoczony ideą narodową, a nauczony czci obcych bohaterów i modli się do obcych bogów, odcinając się od ojczystego języka, żyjąc podwójną tożsamością, staje się bardziej kuszącym celem dla agresji obcych, ponieważ ma osłabioną odporność na obronę i obstawanie przy narodowych interesach. Rodzimi politycy-mankurci, zaprzedani państwowcy, nowobogaccy oligarchowie najbardziej niszczą (czyniąc to bezkarnie!) ducha i jedność narodu.
Pamiętajmy o złu, które wyrządzano wobec Ukrainy na „siewierodonieckim zjeździe” czy podczas antyukraińskich pochodów językowych w 15 obwodach. I trzeba stawiać taki opór społeczny, aby podobni ukrainofobi nigdy nie mieli możliwości uczestniczyć w wychowaniu społeczeństwa. Dlatego, broniąc Wolności, Suwerenności, Państwowości Ukrainy, wchodząc do ogólnoludzkiej rodziny, integrując się z Europą, musimy przede wszystkim nauczyć się, począwszy od przedszkola aż po uniwersytety i akademie, być godnymi synami i córkami swego Rodu i Narodu. Pamiętajmy o przestrodze Tarasa Szewczenki: „I Kollára czytacie / Z całych sił, / I Szafarzyka, i Hanki, / I w słowianofile / Tak się pchacie… I wszystkie języki / Słowiańskiego ludu — / Wszystkie znacie. A swojej / Das{т}ьbі…”.
Orientiry edukacyjne. Przede wszystkim pedagodzy, zwłaszcza ich kierownictwo, są zobowiązani budować filozofię nowej szkoły ukraińskiej na wartościach kultury narodowej, pamięci historycznej, na ideałach życia i walki wielkich Budziciel narodu. Po drugie, edukacja powinna orientować się na wysokie standardy międzynarodowe. Trzeba przyznać, że według większości rankingów światowych, począwszy od szkoły podstawowej i średniej, a skończywszy na uniwersytetach, Ukraina jest dość skromna lub wcale nie uczestniczy w przeprowadzaniu wielu autorytatywnych badań międzynarodowych. Pozostajemy w tyle za osiągnięciami tych krajów, które wyznają ideologię zachodniej tradycji intelektualnej, a także za tymi, które kształtują własną politykę edukacyjną zgodnie z eastową tradycją kulturowo-edukacyjną (chińską, japońską, południowokoreańską, singapurską), które ostatecznie budują globalny system edukacji. Pozytywnie, że w tym roku ukraińscy uczniowie zdobyli trzy medale w Teheranie na Międzynarodowej Olimpiadzie Biologicznej dla uczniów, a także cztery złote, dwa srebrne (czwarte miejsce w klasyfikacji ogólnej) na międzynarodowej olimpiadzie matematycznej w Rumunii, gdzie rywalizowali uczestnicy ze stu krajów świata. Cieszymy się z naszych studentów na międzynarodowych konkursach z technologii informacyjnych. Jednak, niestety, nie można twierdzić o ogólnym wysokim wykształceniu młodzieży. Istnieją próby niedostrzegania katastrofalnego odpływu za granicę (na studia, pracę, zamieszkanie) ogromnej liczby ukraińskiej młodzieży, co stawia pod znakiem zapytania ich powrót do Ojczyzny. Jeśli chodzi o aspekty społeczne i najważniejsze zasady polityki edukacyjnej, to na pierwszy plan należy postawić takie fundamenty, jak dostępność, równość, bezpłatność, indywidualność, praktyczność i, szczególnie, światopoglądowość. W zależności od stopnia rozwiązywalności zadań w tym segmencie kształtuje się, nie przesadzając, nie tylko poziom zaufania społecznego do istniejących instytucji edukacji, władzy, a także jakość polityki demograficznej. Warto przyznać, że ludność Ukrainy katastrofalnie maleje, podobnie jak liczba dzieci, nauczycieli, szkół, placówek pozaszkolnych, zawodowo-technicznych i przedszkolnych. Tak więc na początku niepodległości na Ukrainie funkcjonowało 21,9 tys. szkół, a w roku szkolnym 2017–2018 ich liczba zmniejszyła się o 5 tys. — (do 16,9 tys.), a władze oficjalnie tłumaczyły to przyczyną „optymalizacji”. W tym okresie liczba uczniów zmniejszyła się z 7 mln 102 tys. do 3 mln 846 tys. Liczba ogromnej straty wynoszącej 3 mln 256 tys. uczniów powinna stać się głównym tematem bezpieczeństwa narodowego. Bardzo niebezpieczna jest sytuacja z zachowaniem kapitału ludzkiego. Przykładowo, jeśli w 1990 roku na Ukrainie zatrudnionych było do 350 tys. inżynierów i naukowców, to dziś – około 50 tys. Dopóki społeczeństwo milczy wraz z władzą, która nie udziela odpowiedzi na te palące pytania, będzie współwinne tej tragedii. Wszystkie „sukcesy”, w tym reformy децентралізacji, nigdy nie staną się naprawdę skuteczne, jeśli u podstaw nie zostanie położona najwyższa wartość społeczeństwa i państwa – Człowiek (zgodnie z Konstytucją Ukrainy, artykuł 3). Przykro, gdy problem przetrwania Narodu zastępowany jest ciągłymi próbami zmieniania (a nie wykonywania!) Ustawy Zasadniczej. Jakość życia, poziom wykształcenia, stan zdrowia fizycznego i duchowego narodu – to właśnie te cechy dadzą jasne odpowiedzi na pytania naszych czasów: „Kim jesteśmy?.. Czyimi synami?”, kto i za co przemienia Naród w uległych „gречкосіїв”? Moim zdaniem odpowiedź leży na powierzchni. Dopóki społeczeństwo obywatelskie nie złamie kręgosłupa „ukraińskiej” polityczno-finansowej oligarchii, dotąd żadna ze sfer ukierunkowanych na człowieka, w tym edukacja, nauka, kultura, nie będzie miała szans na rozwój. Obecnie proponowany paternalistyczno-subsydiarny model ochrony socjalnej jest pozbawiony perspektyw. Zasada polityki ukierunkowanej na człowieka zastępowana jest jałmużną, a jakość kapitału ludzkiego jest wymieniana przez oligarchat polityczny na fetysz nadmiernego wzbogacenia się. Dlatego nie dziwi, że udział inwestycji w edukację na Ukrainie, którą praktycznie sprywatyzowano (ponad 90 %), jest jednym z najbardziej nędznych w Europie. Przyczyną takiej bezczelnej obojętności wielkiego biznesu wobec edukacji jest sama natura oligarchatu, który wypycha edukację i naukę poza granice narodowych priorytetów. Nie wolno zapominać, że Państwo, Naród, które tracą wykształcenie, gubią własną sakralność, historyczność, tożsamość, narodowo-kulturową odrębność, pozbawiają się narodowej odporności, stając się obiektami i konsumentami obcych wpływów, ekspansji, „wartości”. Ale musimy uznać prawdę, którą pozostawili nam nasi wybitni oświeceniowcy, że naród, który pragnie wejść do europejskiej rodziny jako pełnoprawny członek, ale bez własnego dorobku narodowego, zawsze będzie chorym jej członkiem.
Tromby społeczeństwa. Edukacja jest najskuteczniejszym narzędziem wychowania narodu, ale bynajmniej nie jedynym. Niezwykle złożonym dziś jest środowisko informacyjne i socjokulturowe. Ogromny wolumen informacji — różnorodnej, wielojęzycznej i sprzecznej. W naszym gadżecie dziś mieści się biblioteka liczących ponad 600 tysięcy książek. Należy jednak wyodrębnić jeszcze jeden istotny aspekt. Aby budować taką filozofię bytu narodu, która zdolna jest być podmiotem w konkurencyjnym świecie, potrzebna mu jest patriotyczna elita, „góra”, zdolna naprawdę postrzegać Ukrainę jako najwyższą wartość polityczną i duchową. Dla młodzieży szkolnej i studenckiej zawsze będzie poszukiwany przykład do naśladowania, wzór, punkt orientacji dla samoafirmacji. Tym czynnikiem musi być „przednia linia”. W. Lipiński zauważał, że nie może cały naród być świadomy narodowo, lecz „przednie szeregi” są do tego zobowiązane. Dlatego trzeba jak najszybciej w Ukrainie pozbywać się dominacji intelektualnego i moralnego ubóstwa, a także znacznej części kosmopolitycznej, a nawet otwarcie ukrainofobicznej „wierchuszki” na wszystkich szczeblach władzy, w organach samorządu lokalnego i na innych odpowiedzialnych stanowiskach. Są one bowiem tromby, które uniemożliwiają kształtowanie społecznych priorytetów oświecenia, kulturalności i ukrainocentryczności narodu. Idealnym stanem społecznym dla takich władców jest milczenie, „spokój”, zubożenie, półwykształcenie. Jak pokonać tę społeczną wrzód? Bezsprzecznie najlepszym sposobem jest odejść naturalną drogą (z własnej woli) od władzy, która cię przerasta. To jest wieczny problem cywilizacyjny. Już Seneka w swoich „Dialogach” opisywał tę sytuację, przytaczając słowa Demokryta: „Kto chce spokojnie żyć, niech nie zajmuje się zbytnio sprawami publicznymi ani prywatnymi, bo i w życiu prywatnym, i publicznym nie to, że wiele — bardzo wiele trzeba robić. Lecz gdy nas nie wzywa żaden zaszczytny obowiązek, wtedy od działalności należy się wycofać”.
Optymalny model edukacji. Na poziomie politycznym, legislacyjnym i obywatelskim powinien on opierać się na społecznej odpowiedzialności i partnerstwie państwa, biznesu, instytucji pozarządowych, na ich umotywowanej współpracy na rzecz wspierania edukacji, kształcenia i przekwalifikowania wysokowykwalifikowanych kadr. Jego główne przesłanie: najbardziej humanistyczną, rzetelną, społecznie i ekonomicznie uzasadnioną polityką jest inwestowanie w Człowieka. W warunkach nieogłoszonej wojny z Rosją ta potrzeba jest szczególnie odczuwalna. Wymaga ona moralno-etycznego, państwowo odpowiedzialnego zachowania tych urzędników i instytucji władzy, które dysponują środkami publicznymi (budżetowymi). Tymczasem w Ukrainie obserwuje się korporacyjne zmówienie „polityków” różnych maści co do podziału budżetowego tortu. Wadą obecnej władzy jest to, że przy katastrofalnym niedoborze środków
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF у Вікісховищі ↗ · Машинний переклад
