Сторінка · с. 1сторінка оригіналу ↗
Próba prawem: językowy składnik edukacji Ukrainy
Слово Просвіти, №37 за 2017 рік
Długotrwałe przygotowanie Ustawy Ukrainy „O edukacji” oraz jej burzliwe rozpatrzenie 5 września 2017 roku na posiedzeniu Rady Najwyższej Ukrainy wyraźnie nakreśliły głębokie rafy na drodze odnowy naszego Państwa, uzyskania przez nie prawdziwej, nieimitowanej samodzielności. Niepozorność jakiegokolwiek państwa w znacznej mierze zapewnia i symbolizuje przed całym światem istnienie jasnej ideologii językowego bytu społeczeństwa: jest to przede wszystkim określoność w Konstytucji, istnienie ustaw, które regulują relacje językowe dzisiaj i zakładają ich stabilność oraz nienaruszalność w przyszłości. Znając zasady językowego życia w kraju, obywatel albo je przyjmuje i przestrzega, albo wybiera dla swojego zamieszkania ten kraj, który maksymalnie odpowiada jego dążeniom, pragnieniom nie tylko w sferze ekonomicznej, ale i humanitarnej. To prawo każdego obywatela. Na szczęście pojęcie „żelazna kurtyna”, które powstrzymywało wybór miejsca zamieszkania człowieka, dzisiaj stało się już markerem historycznej przeszłości. Pawło HRYCENKO, dyrektor Instytutu Języka Ukraińskiego NAN Ukrainy. Prawo człowieka jest nieodłączne od jego obowiązków, przede wszystkim w zakresie przestrzegania praw, w tym także w sferze używania języka. Jeśli ustawy regulujące relacje ekonomiczne między obywatelami a obywatelami i różnorodnymi korporacjami, państwem, przyjmowane są jako nieuchronność (nawet pomimo ich skierowania przeciwko obywatelom, ekonomicznej i politycznej niecelowości!), wywołując krótkotrwałe dyskusje, to kwestie języka pozostają w centrum uwagi na długo. I jest to naturalne z uwagi na rolę języka w życiu każdego człowieka i społeczeństwa ogółem: dla każdej osobowości język jest środkiem jej przynależności do swojego społeczeństwa; formą-powłoką myślenia i poznawania świata; nośnikiem narodowego kodu mentalnego. Jednocześnie priorytety językowe osobowości zdradzają jej polityczne orientacje, przychylność do jednych i nieakceptowanie innych idei oraz dróg budowy państwa. W Ukrainie kwestia budownictwa językowego jest obciążona długotrwałą wcześniejszą bezpaństwowością Ukraińców, koniecznością wywalczenia choćby minimalnych praw do realnego istnienia i rozpowszechniania języka ukraińskiego. Niepodzielna dominacja języka rosyjskiego w Ukrainie wykrzywiła narodowy kręgosłup Ukraińców na tyle, że wyprostowana postawa — naturalna cecha człowieka! — oceniana jest jako przejaw męstwa czy heroicznego czynu. Przezwyciężenie głębokich skutków korozji narodowej świadomości, wiekami upokarzanej i wykorzenianej, przezwyciężenie skutków tektonicznego rozłamu zmałorosyjszczonych dusz wielu naszych rodaków zabierze wiele czasu i wysiłku. Lecz ten ruch ku oczyszczeniu nie ma alternatywy: Ukraina na naszych oczach stopniowo staje się społeczeństwem nieobojętnym na swój język, historyczną przeszłość, narodową pamięć. Na tej drodze dają o sobie znać i kajdany przeszłości, i nieukraińskie interesy grup ekonomicznych, klanów z ich polityczną obsługą; zagłusza szelest wyblakłych i beztreściowych słów politycznego i „patriotycznego” leksykonu, że nierzadko trudno dobrać słowa, nieubrudzone i niezniesławione przez polittechnologów, z zachowaną prawdziwą treścią. Ten ruch jest nieodwracalny, wszak cel to budowa demokratycznej i potężnej Ukrainy! Jedna z ważnych dróg tworzenia nowego państwa to ukraińskojęzyczna i ukraińskocentryczna edukacja młodzieży, która będzie zdolna do świadomego budowania państwa w nowych warunkach geopolitycznych. Ustawa o edukacji nie tylko określa formy i techniki dydaktyczne, czas trwania nauki, oczekiwane zmiany wielkości wynagrodzenia pracy pedagogów, a przede wszystkim modeluje przyszłość Ukrainy. Od treści ustawy zależy, w szczególności, droga rozwiązania kwestii językowej w Państwie. Konstytuujemy, że młodzież demonstruje akceptację idei językowej transformacji Ukrainy, nabycia przez nasze państwo wyraźnego ukraińskojęzycznego oblicza. Warto przypomnieć, że jeszcze w 2012 roku, kiedy władza zdradziła swój naród i narzuciła prokremloską ustawę Kiwałowa-Kolesniczenki, młodzież wykazała i polityczną narodową dojrzałość, i zdolność do ofiarnej pracy na rzecz pełnoformatowego upaństwowienia języka ukraińskiego, i kreatywność oraz pomysłowość w zakresie wykorzystania efektywnych form pracy. Przyjemnie było słyszeć słowa zasłużonej wysokiej oceny czynu młodych! Dzisiaj trwa formowanie aktywnego narodowo świadomego pokolenia — nowoczesnego, technicznie i technologicznie dynamicznego, bez obciążeń ludowością, która, pomimo że odegrała w swoim czasie kluczową rolę w samozachowaniu narodu na przestrzeni wieków jego celowego wynaradawiania, nie ma w nowoczesnych warunkach witalnej siły, elastyczności i dynamizmu. Ukraińska młodzież jest otwarta na świat zewnętrzny, jednak nie jest dotknięta obojętnością na narodowe tablice, swój język i kulturę. To, na szczęście, typowa sytuacja, chociaż próbują to przemilczeć i media, i sondaże socjologiczne jednodniówki, powielając w zamian różnorodne przejawy odwrotności, smakując ich żółć… Zakończenie na str. 2. GOŚĆ „SP” OŁENA ŁODZYŃSKA. KSIĄŻKA — TO ZAWSZE PROWOKACJA. RODZINNE PRZEPISY
с. 2 · сторінка оригіналу ↗
droga do tworzenia narodowych gett, tworzenia enklaw, dalekich od interesów Państwa Ukraińskiego, a w konsekwencji — gotowych do zmiany zarówno obywatelstwa, jak i granic międzypaństwowych. W utrzymaniu i pogłębianiu takiego stanu zainteresowane są te wewnętrzne siły, które są wykonawcami ideologii separatyzacji Ukrainy (choć nazywają to federalizacją) i dążą do ułatwienia podziału naszego państwa między sąsiednie państwa, które marzą o przekraczaniu granic według wzorców wielkich: odrodzenia Wielkiej Rosji, Wielkiej Rumunii, Wielkich Węgier. Bo opłaca się kosztem obywateli Ukrainy otrzymywać przygotowaną siłę roboczą, którą można manipulować jak pozbawionym praw zasobem; opłaca się trzymać w napięciu niepokorną Ukrainę, grożąc jej nowym Donbasem, jeśli nie będzie realizować programu madziaryzacji czy rumunizacji według wskazówek i w zakresie określonym z zewnątrz, nie mówiąc już o tradycyjnej rusyfikacji; opłaca się dominować, a nie współpracować na zasadach parytetu.
Presja na Ukrainę w związku ze sformułowaniem artykułu językowego Ustawy o edukacji była przewidywalna. Odrzucenia go w takiej postaci domagali się niektórzy eksperci, deputowani, którzy nie kryli swoich nieukraińskich orientacji, a co więcej — także swojej zależności od pozaukraińskich ośrodków wpływu (nie tylko ideologicznego). W tym kontekście przewidywalna okazała się także negatywna reakcja urzędników Rumunii i Węgier, która przybrała formy nieukrywanej presji i ingerencji w wewnętrzne sprawy Ukrainy. Groźby w rodzaju „węgierscy dyplomaci nie będą popierać żadnej ukraińskiej inicjatywy w organizacjach międzynarodowych, Węgry nie będą popierać ważnych dla Ukrainy decyzji” mają na celu utrzymanie izolacji Ukrainy, fragmentację spójnego kraju, który ma przygotować rewizję granic państwowych Ukrainy.
W tych dalece niesprzyjających warunkach Ukraina powinna zachowywać wyznaczony kurs — budować swoje niezależne państwo, wykorzystując doświadczenie innych narodów, opierając się na tolerancji i zrozumieniu naszych dążeń ze strony najbliższych sąsiadów. Kiedy zaś dialog z sąsiadami nabiera nienależytego tonu, kiedy przebijają się inne plany, dalekie od wspólnego budowania przestrzeni stabilności i dobrobytu, kiedy ambicje utraconej dawnej wielkości ważą więcej niż ludzkie życie, wtedy trzeba szczególnie dbać o precyzję i jasność naszego stanowiska. Tymczasem stanowisko Ukrainy w kwestii językowej od dawna jest jasno określone: zostało ono zapisane w Konstytucji Ukrainy, uzgodnione z międzynarodowymi paktami i rekomendacjami: na Ukrainie jedynym językiem państwowym jest język ukraiński; obowiązany jest go znać i stosować każdy obywatel Ukrainy; jednocześnie państwo wspiera naukę i zachowanie języków mniejszości narodowych, toleruje działalność narodowych towarzystw kulturalnych, które również mają na celu zachowanie narodowej tożsamości.
Wyjaśnienie do Konstytucji, udzielone przez Trybunał Konstytucyjny Ukrainy, określa językiem edukacji język ukraiński. Takie stanowisko znajduje wyraz także w ustawie o oświacie. Ta ustawa ma stać się dla społeczeństwa ukraińskiego nie deklaracją zamiarów, lecz skutecznym imperatywem.
Dziś „Ustawa o oświacie”,
a zwłaszcza jej składnik językowy, jest lakmusem, pozwalającym ocenić dojrzałość i mądrość naszego społeczeństwa oraz jego przywódców w prowadzeniu konsekwentnej polityki budowania silnej niezależnej Ukrainy na podstawach zachowania wartości narodowych, demokratycznych i humanistycznych.
Paweł HRYCENKO
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF у Вікісховищі ↗ · Машинний переклад
