Емблема «Просвіта»ПРОСВІТАЦИФРОВАЗнання · Люди · Майбутнє

Budziciel Rusi: Ukrainy na Pokuciu

Слово Просвіти, №39 за 2011 рік

Wasyl Selezinka, zasłużony działacz sztuki Ukrainy, członek zarządu obwodowego zrzeszenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki, miasto Czerniowce Z twórczością Markijana Szaszkewycza zapoznałem się już w dzieciństwie. Rozkładam książkę, czytam: Podlisiecka góro Biała, Jak cię nie widzę, Tak mi smutno na serduszku, Że prawie nie płaczę. Tak pisał Markijan Szaszkewycz. Almanach „Rusałka Dniestrowa” przeczytałem wtedy uważnie od pierwszej do ostatniej strony. Dlatego, kiedy w latach pięćdziesiątych do auditorium Kijowskiego Instytutu Sztuki Teatralnej im. Karpenki-Karego, gdzie studiowałem, wszedł wykładowca literatury ukraińskiej i powiedział: „Dziś będziemy studiować twórczość Antona Mohylnyćkiego”, odezwałem się: „I słyszeliśmy, i czytaliśmy”. — Patrz ty! No to podaj tytuły utworów! — Na przykład „Na śmierć kozaka” (pod wpływem tego utworu sam nawet zacząłem wtedy pisać wiersze), „Skit Manawski”, „Ruski wojownik”... Anton Mohylnyćkyj był rówieśnikiem Szaszkewycza. W rodzinie jego rodziców było 11 dzieci. U Szaszkewyczów było nieco mniej. Anton i Markijan uczyli się w seminarium duchownym, pisali wiersze, zapisywali ukraińskie pieśni ludowe, układali zbiory rękopiśmienne, ale wydrukować ich we Lwowie nie mogli z powodu zakazu. Trzeci zbiór „Rusałka Dniestrowa” wydrukowano dopiero w dalekich Węgrzech. …Kiedy jeszcze jako mały uczniak szedłem obok wystrojonej wiejskiej kapliczki, zbudowanej jeszcze w 1848 roku ku czci zniesienia w Austrii pańszczyzny, czytałem na małej, białej, bardzo ładnie napisanej tabliczce: „Ulica Szaszkewycza”. Później, zapoznawszy się z biografią Szaszkewycza, dowiedziałem się, że w 1911 roku szeroko obchodzono 100-lecie urodzin poety. Najwyraźniej wtedy właśnie główną ulicę wsi nazwano jego imieniem. Tą drogą, być może, szedł lub jechał Szaszkewycz do swojego przyjaciela Jakowa Hołowackiego, który we wsi Mykytynci był kapłanem (i do dziś stoi i działa cerkiew, w której odprawiał nabożeństwa). Potem Hołowacki był dziekanem, a nawet rektorem Uniwersytetu Lwowskiego, ale uwierzył w wymysł moskiewskiego profesora Pogodina, jakoby nad Dnieprem kiedyś żyli Moskale, a podczas najazdu Tatarów zebrali się i wszyscy uciekli w Zaleśle, czyli tam, gdzie Tatarzy byli dwa lata wcześniej niż na Ukrainie. Hołowacki uwierzył w ten absurdalny wymysł, przeszedł do moskwofilów i nawet przeniósł się do Moskwy, spodziewając się, że tam da mu się katedrę. Ale katedry mu nie dano, dzieci rzuciły się w rewolucję, a Hołowacki zmarł i pochowany jest gdzieś na Białorusi lub na Litwie. ...Na początku lat 90. mój przyjaciel Josyf Żyhaluk powiedział, że w naszej rodzinnej wsi Spas w rejonie kołomyjskim chcą postawić pomnik Tarasa Szewczenki. Zaproponowałem, by we wsi postawić pomnik zemglaka Markijana Szaszkewycza, skoro w sąsiednich wsiach Mykytyncach i Wierbiżu pomniki Szewczenki już są. Po pewnym czasie otrzymałem zaproszenie na odsłonięcie pomnika Markijana Szaszkewycza. Był słoneczny niedzielny dzień. Zebrało się wielu ludzi, nie tylko z naszej dużej wsi, ale i z sąsiednich. W centrum wsi Spas ten pomnik stoi już prawie dwadzieścia lat. W 1911 roku z okazji 100-lecia Szaszkewycza w ukraińskiej greckokatolickiej cerkwi w Czerniowcach odsłonięto tablicę pamiątkową. Lecz sowiecka władza, przekształcając cerkiew w magazyn, zniszczyła zabytek historyczny. Obecnie z okazji 200-lecia urodzin M. Szaszkewycza istnieje okazja i potrzeba, by ją odtworzyć. Jestem dumny z tego, że przyczyniłem się do popularyzacji M. Szaszkewycza, tego celowego, świadomego patrioty, bez którego, jak powiedział Ołeś Honczar, nie byłoby trzech tomów W. Stefanyka ani stu tomów I. Franki.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF у Вікісховищі ↗ · Машинний переклад

Емблема «Просвіта»Просвітянин