Сторінка · с. 11сторінка оригіналу ↗
JASNA I POETYCKA DUSZA
Слово Просвіти, №39 за 2011 рік
Natalia JERŻYKIEWSKA 1 października mija czterdzieści dni, odkąd Niebo zabrało od nas niezapomnianą Nilę Zborowską. Pogodzić się z tym jest niemożliwe. Tym bardziej, że 27 września, w święto Podwyższenia Krzyża Pańskiego, przypada dzień jej urodzin. Znowu powraca w pamięci zeszłoroczna jesień, przytulne mieszkanie w Czabanach: kwiaty, książki, obrazy, świąteczny stół, wokół którego zebrała się rodzina, przyjaciele, najbliżsi sąsiedzi. Nila, otrzymawszy w prezencie sari o delikatnie zielonym kolorze, znika w sąsiednim pokoju, a po kilku minutach pojawia się przed gośćmi w tradycyjnym indyjskim stroju. Jest jak zawsze piękna, tajemnicza… Ten ubiór symbolicznie przemawia do niej i do mamy, Haliny Petriwny, wspomnieniami o mężu i ojcu, Wiktorze Stepanowyczu, który wcześnie odszedł z życia. Niejednokrotnie wspomina się jego zawodową pracę kinooperatora w antypowieści Nili „Ukraińska Rekonkista” (2003), dedykowanej: „Mojej kochanej rodzinie — dedykuję…”. Tekst, według świadectwa autorki, „oprócz samoanalizy zawiera kod mojej rodziny”. Tak samo, ze szczególną serdecznością i zrozumieniem problemów, przedstawieni są w niej mieszkańcy, w szczególności wsi Rubanyj Mist, gdzie urodziła się w 1962 roku, gdzie mijało jej dzieciństwo, lata nauki w szkole i dokąd zawsze z radością wracała z bliskich i dalekich dróg — do domu rodzinnego, sadu z gruszkami i rajskimi jabłkami… A jeszcze tutaj mowa o dniu urodzin… Główna bohaterka Dzwinka, pierwowzór pisarki, opowiada: „Na swoje urodziny zamawiałam u taty — indyjskie kino. Ale żeby to kino było tylko dla mnie. I oto my z tatą jechaliśmy rano na moje urodziny do wiejskiego domu kultury. To był dwupiętrowy budynek, kabina projekcyjna mieściła się na drugim piętrze. Dlatego tata był na górze, w kabinie, a ja siedziałam na sali — na dole… I zafascynowana oglądałam indyjskie kino — mój prezent na urodziny… Tata przybiegał do mnie, ale wkrótce był zmuszony biec na górę, żeby załadować nową taśmę filmową. <…> Lubił oglądać ze mną razem i dlatego za każdym razem przybiegał do mnie. Kiedy znowu z troską biegł na górę, nie mogłam oglądać kina — ze śmiechu. A jeszcze tutaj, w samej sali, tańczyłam razem z aktorkami… I czułam się królową…” (s. 179). Ostatnimi dniami, czytając ponownie powieść „Ukraińska Rekonkista”, złapałam się na tym, że przedstawione w niej wydarzenia teraz poruszają ostrzej niż wcześniej, uderzają głębiej… Wszystko, co działo się z Dzwinką, wizualizowało się tak, jakby w świadomości kręcił się kinematograf. Z palącym napięciem emocjonalnym odbierane są i na nowo uderzają treścią cytowane przez nią poezje Jurka Hudzia i Wiktora Korduna, tych, których „Niebo nie zapomniało wcześnie zabrać” do siebie, z którymi i ja byłam zaznajomiona osobiście. Czytanie określam jako przenikanie w kanwę tekstu. Poddaje się ono porównaniu z odczuciem, które bywa podczas oglądania obrazu: patrzysz i nie możesz się napatrzeć; zupełnie nie możesz oderwać od niego oczu, w myślach przenikasz w utalentowanie przedstawioną przez mistrza przestrzeń pejzażową czy fabularną, przeżywając zarówno drżącą radość, jak i przejmujący ból. Kontrastowa topografia miasta i wsi, geograficzny i etnograficzny ukraiński wschód i zachód (Czerkaszczyzna i Przedkarpacie), gdzie równiny i góry, a środek — Kijów — serce Ukrainy — taki jest krajobraz „Ukraińskiej Rekonkisty”. Tekst jest otwarty, pulsujący — ciągły obnażony nerw. Namiętnie, ze szczerą sympatią lub antypatią wypisane są charaktery krewnych i bliskich osób oraz współmieszkańców wsi: mowa o rodowych korzeniach, rodzinnych dramatach i traumach, babcinym znachorstwie. Ostatnie — to oś swoistego kalejdoskopu wydarzeń, które intensywnie rozwijają się w tekście, dzięki czemu odkrywają się charaktery, przejawiają się zachowania, dążenia i pragnienia „znanych i nieznanych” Ukraińców. Mowa o pojęciu Ducha (niebieskiego i wewnętrznego), woli życia, Wielkiej Granicy. Właśnie z nią związane są etapy wzrostu i dojrzałości, sytuacje graniczne, codzienność i świętowanie, miłość i przyjaźń między mężczyzną i kobietą — wszystko, co wpisuje się w ziemski byt z jego marnością nad marnościami, wysokimi ideałami, obecnością i nieobecnością w nieskończonej przestrzeni między Niebem a Ziemią. W mitologiczną kanwę opowieści wplatają się realne fakty, i odwrotnie — rzeczywistość zlewa się z mitopoetyką. Proza Nili Zborowskiej buduje się na pragnieniu poznania świata i siebie w nim, poznania ciągłości pokoleń, ich życiowego doświadczenia, kulturowych horyzontów narodu. Idąc do swojej pierwszej Wielkiej Granicy i drugiego jubileuszowego Pogranicza, które przypada na przyszły rok, Nila Zborowska — krytyk, literaturoznawca, pisarka, zawsze miała wiele zamysłów i planów. Pierwszy etap twórczości naukowej i pisarskiej — to lata nauki na Kijowskim Narodowym Uniwersytecie im. Tarasa Szewczenki (1981—1986), obrona pracy doktorskiej przy Instytucie Literatury w Ałmaty (1991). Od tego samego roku — pracownik naukowy Instytutu Literatury im. T. H. Szewczenki NAN Ukrainy, a od 2010 roku — wiodący pracownik naukowy oddziału literatury ukraińskiej XX wieku. Dorobek zarówno wczesnego, jak i późniejszego okresu wyróżnia się nowatorskim podejściem w badaniu i odczytywaniu utworów ukraińskich klasyków i współczesnych autorów. Wśród nich wymienię znane prace naukowe, Wołodymyr PYŁYPĘKO, przewodniczący Berdiańskiego oddziału Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki W tym roku Ukraina obchodzi 150 lat od dnia urodzin znanego pisarza, językoznawcy, folklorysty, działacza społecznego Trochima Zińkiwskiego. 17 września w jego rodzinnym Berdiańsku, w Dniu Miasta, uroczyście odsłonięto tablicę pamiątkową ku czci wybitnego rodaka. Umieszczono ją na budynku szkoły ogólnokształcącej nr 9, która znajduje się w mikrorejonie Lisky — właśnie tutaj urodził się i spędził swoje ostatnie dni pisarz. To wydarzenie stało się jednym z przejawów powrotu pamięci historycznej społeczeństwa ukraińskiego, jego pragnieniem zgłębienia wyjątkowo bogatego dziedzictwa.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF у Вікісховищі ↗ · Машинний переклад
