Сторінка · с. 14сторінка оригіналу ↗
Rodzimy głos z dawnych czasów
Слово Просвіти, №39 за 2011 рік
Głos brzmiał z ust młodego chłopaka, a jakby z siwej dawności, bo wchłonął sposób śpiewu wielu pokoleń. Gdy się go słucha, odnosi się wrażenie wielogłosu, wydaje się, że śpiewa cały zespół, że słyszymy głosy przodków.
W tym roku Ołeksij Zajec otwierał „Krainę marzeń”. Tymczasem trenerzy „Głosu kraju”, konkursu, w którym zadebiutował, byli zakłopotani: jego talent nie mieścił się w ramach tego projektu.
Ołeksij ZAJEC, konkursant, któremu odmówiono, ponieważ ukraińska pieśń ludowa w autentycznym wykonaniu „nie mieści się w ramach”, był zdziwiony taką reakcją. Według niego nie rosyjska popkultura, lecz rodzima pieśń ukraińska mają określać miarę talentu śpiewaków, którzy ubiegają się o tytuł „Głosu kraju”.
Fot. Ołes Dmytrenko
w lnianej koszuli, a pewnego razu zobaczyły mnie w niej baby i zaczęły mówić: „Ojej, teraz jest taka odzież, takie wszystko ładne. A to lniane tak nabrzmiewa i chodzi, no po co to komu! Nam to lniane już się sprzykrzyło, bo my te konopie tłukłyśmy i przędłyśmy”. A mnie w lnianym jest dobrze.
— Skąd Pan ma taki ubiór?
— Sam uszyłem. A płótno albo baba jakaś da, albo kupię.
— Od dzieciństwa chodzi Pan do cerkwi, śpiewa Pan, a nawet czyta Psałterz nad zmarłymi. A wiele obrzędów, które Pan odtwarza, jest tak dawnych, jeszcze z pogaństwa.
— Tymi obrzędami przecież nie wracamy do pogaństwa, nie kłaniamy się bogom pogańskim. Odtwarzamy dawną kulturę taką, jaka była. A ta kultura, która zginęła na czarnobylskim Polesiu, jest może najdawniejsza. Istnieje opinia, że ikona ukraińska, najbarwniejsza, najbardziej niepowtarzalna, też stamtąd pochodzi.
— Jakie obrzędowe święta Pan obchodzi?
— Roczny cykl zaczyna się od kolędowania. Kolędować chodziły stare baby trzeciego dnia Bożego Narodzenia, składały życzenia sąsiadom. U czarnobylskich dziewczętom kolędowania zabraniano. A przed Nowym Rokiem z kozą chodzili tylko sami chłopcy. Chłopak wywraca kożuch, zakłada maskę, kozie rogi. Najważniejsze postacie to Dziad i Koza. Dziad ma podartą czapkę, podarty kożuch — i Koza. Dalej — wiosenne pieśni, zaklęcia, którymi małe dzieci przywołują wiosnę. Potem Rusalie, Kupała, zażynki. Obrzęd zażynek zachował się bardzo słabo. Pieśni żniwnych nie ma, są tylko związane z żniwami. Jesienią — wesele. Potem młodzieżowe święto — Andrzeja.
— Którzy wykładowcy Uniwersytetu Kultury Pana rozumieją?
— Najbardziej lubiani wykładowcy to Hanna Mykołajiwna Koropniczenko, Raisa Dmytriwna Husak, Iwan Hryhorowycz Synelnikow.
— Czy nauczyciele śpiewu nie próbowali Pana przekwalifikować, żeby zmienił Pan sposób śpiewania?
— Nie. Moja nauczycielka Hanna Koropniczenko podziela takie samo zdanie, jak i ja. Ja od ludności przejąłem kulturę, która tam była, autentyczny śpiew, autentyczny język. Hanna Mykołajiwna, tak jak ja, śpiewa w zespole „Drzewo” (założonym w 1979 roku), który jako pierwszy na Ukrainie zaczął jeździć na wyprawy folklorystyczne i odtwarzać tę manierę śpiewu. Potem pojawiły się „Bożyczi”, „Kralicia”, „Wołodar”, „Buttia”.
— Czy wśród młodzieży przybyło teraz więcej podobnie myślących, którzy chcą jeździć po wsiach i zapisywać folklor?
— Tak, chętnych jest wielu. To moi towarzysze z uniwersytetów kijowskiego i rówieńskiego.
— Czy ma Pan własny zespół folklorystyczny?
— W tym roku zebraliśmy zespół „Gornostaj”, w którego skład wchodzą nasi studenci i absolwenci. Nazwa pochodzi od mitycznego ptaka. Mówi się, że jego piórko wtykano w wianek. Nawet teraz istnieje zwyczaj, że dziewczęta wplatają w wianki piękne kogucie pióra. Wzmianki o ptaku gornostaju na Polesiu są rozpowszechnione w pieśniach.
Leciał gornostaj przez sad,
Upuścił piórko na cały sad.
A dziewczęta, zbierajcie piórko…
— Czy była pieśń, która wzruszyła Pana do łez?
— Chyba to lament. Zapamiętałem, gdy miałem jakieś dziewięć lat, w jednej rodzinie umarła matka, dzieci zostały sierotami. Przytoczę przykład:
Ach, mamo moja, o gołąbko moja,
Ach, dokąd ty się wybierasz?
Na kogo ty nas zostawiasz?
Ach, matko nasza, kto nas pożali?
Ach, kto nas przytuli?
Ach, u wszystkich dzieci jest matka, a u nas jej nie ma.
Ach, matko nasza, o gołąbko nasza.
Ach, gdzie cię spotkamy, gdzie będziemy na ciebie czekać?
— A wesołe pieśni, obrzędy?
— Śmialiśmy się pewnie na weselu. Kiedy dorośli się bawili, przebierali się. Chodziłem tam zawsze z rodzicami. Moja matka była pomysłodawczynią psot, przebierała się za kawalera i tak dalej. To była zabawa dla dorosłych, młodzieży tam nie wpuszczano. Były tam i pieśni, i różne śmieszne figle.
— Którą pieśń mógłby Pan nazwać: „To jest moja”?
— Wszystkie są moje. Ale najlepsza, pewnie, ta, którą śpiewałem w „Głosie kraju”. Bo tylko w pieśniach żniwnych i obrzędowych ujawnia się piękno głosu i sposób wykonania. Kiedy idę drogą, cały czas śpiewam to, co mi przyjdzie do głowy.
— Które pieśni podobają się Panu bardziej: liryczne czy z humorem?
— Różne. Trzeba przecież i popłakać, i pośmiać się, i potańczyć, nie będzie się człowiek cały czas smucić.
— Uczył się Pan pieśni od starych kobiet. One mają charakterystyczne głosy. — Nie wydaje się Panu, że Pan, młody mężczyzna, pełen emocji, odtwarza śpiew tych „jesiennych” kobiet?
— Śpiewałem z babciami, gdy one były jeszcze znacznie młodsze. Wtedy kształtował się i głos, i wymowa. Właśnie wtedy, kiedy się uczyłem. — Czy nie ma Pan wrażenia, że urodził się Pan kimś innym niż większość ludzi Pana pokolenia? Jak Panu żyje się wśród tego pokolenia? Jak postrzega Pan swój dar? Jak powołanie, jak misję, jak karę? — Chyba człowiek ma przeznaczone, jaki ma być. Tak to odbieram. — Czy zagląda Pan w przyszłość? — Po co? Trzeba żyć dniem dzisiejszym. — Jak Pan myśli, czy Pan się zmieni? — Nie. Po co się zmieniać. Teraz i tak nasz naród idzie, jak mówią, ku końcowi świata. Proszę rozejrzeć się dookoła: rozpusta, pijaństwo, wszystko takie nieczyste. Za to musi przyjść kara, jak kiedyś potop. Zasłużyliśmy na nią. Na ziemi napsuliśmy, teraz wdrapaliśmy się na niebo, by i tam brudzić. Tak dalej trwać nie może. — Jaka powinna być dziewczyna, z którą chciałby Pan się ożenić? — Kto wie. Jak jest ładna, to nie potrafi śpiewać. A jak śpiewa, to leniwa. Nie wiadomo, którą wybrać. — Interesuje się Pan polityką? — Nie. Choć raz mi się zdarzyło. Jeszcze chodziłem do szkoły, nie pamiętam, do której klasy. A w klubie kandydaci na deputowanych różnych szczebli zebrali zebranie. Ludzi był pełno. Pierwszy występuje główny lekarz: „Oto u nas w szpitalu porządek, taka dyscyplina, taka piękność”. Wszyscy milczą. A ja mówię: „Jaka tam u Państwa dyscyplina? Otóż wieźliśmy babcię do szpitala. Dopóki nie daliśmy waszej pielęgniarce pudełka cukierków, nawet nie chciała na nią spojrzeć”. On „kaha-kaha” — nie wie, co powiedzieć. Występuje drugi, także jakiś naczelnik rejonowy. Zaczął wszystko obiecywać. Ja mówię: „Mogę zadać pytanie? Za co Panu płacą takie pieniądze? Za to, że przesiaduje Pan w fotelu? Oto mój ojciec młóci zboże. Od trzech miesięcy nie wypłacają mu pensji. Z niego jest pożytek — to przecież chleb. Wymłócą, a my jemy chleb. A z Pana jaki pożytek?” On nic nie odpowiedział. A ludzie się śmieją. Potem, już na końcu spotkania, dodałem: „Prawdę mówią, że jedno koryto, ale nie jedni bandyci. Ci się najedzą, to przyjdą tamci. Ci się najedzą, przyjdą inni”. — Co Pana za to spotkało? — Nic. Byłem jeszcze dzieckiem. A i dziś nikogo się nie boję — taki się urodziłem. Teraz oto postawiono pomnik ofiar Hołodomoru, a na cmentarzu, gdzie są mogiłki ludzi pochowanych w czasie głodu, zrobiono wysypisko śmieci. Kto bogatszy, ten chociaż krzyżyk postawił. A reszta mogiłek zarasta chwastami. Moja prababka też tam jest pochowana. Chodzimy, sprzątamy i wycinamy akację nie tylko przy swoich, ale i przy cudzych grobach. Lecz i miejscowe władze powinny coś robić. — Czy zapraszają Pana do radia, telewizji? — Czasami. Byłem w programie na „Radiu Maria”, jeszcze kilka razy. — Czy pójdzie Pan na jakieś inne show po „Głosie kraju”? — A po co? Chodziłem też na X-Factor. Ale tam robią z człowieka klauna. Przeszedłem pierwszy casting i drugi. Zaczęli mnie uczyć: trzeba, żebyś się uśmiechał, żebyś poruszał się tak, jak im trzeba — tu nogą tak, tam ręką. Mnie to nie odpowiada. Piosenka powinna być naturalna, wykonanie też. Piosenkę trzeba pokazywać taką, jaka jest, w całej swej urodzie. — Chwalił Pana Miładze, czy spotkał się Pan z nim? — Nie. Słyszałem, że obiecywał: nagramy, wydamy płyty. Ale na razie to tylko słowa. — A czy poprze Pan naszą propozycję? Żeby rozwijać młodzieżowe autentyczne zespoły, organizować takie festiwale? — Byłoby dobrze. Będziemy pracować, a co wyjdzie — zobaczymy.
Zapisała Nadija KYR'JAN
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF у Вікісховищі ↗ · Машинний переклад
