Емблема «Просвіта»ПРОСВІТАЦИФРОВАЗнання · Люди · Майбутнє
Сторінка · с. 10сторінка оригіналу ↗

Czysty sercem Pamięci Bohdana Stupki

Слово Просвіти, №39 за 2012 рік

Wołodymyr MELNYCZENKO, Dyrektor Generalny Narodowego Centrum Kultury Ukrainy w Moskwie, doktor nauk historycznych, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy im. T. H. Szewczenki Kontynuacja. Początek w nr 35, 36, 37, 38 za 2012 r. 2012: laska i skrzydła Pod koniec 2011 roku, kiedy poprosiłem Bohdana Sylwestrowycza o przeczytanie „Skrzydeł” Iwana Dracza, zapoznał mnie z nagraniem wideo swojego czytania poezji „Skrzydła”… Liny Kostenko, zrobionym wiosną, już po skomplikowanej operacji: A to prawda, skrzydlatym gruntu nie trzeba. Ziemi nie ma, to będzie niebo. Nie ma pola, to będzie wola. Nie ma pary, to będą chmury… …………………….. Człowiek niby nie lata… A skrzydła ma. A skrzydła ma! Pozostało niezapomniane wrażenie: zbliżenia Stupki z oczami, w których, zdaje się, można przeczytać każdy wers zdumiewającej poetki nawet bez udźwiękowienia. Lecz wielkie słowo w ustach wielkiego artysty na naszych oczach zawsze rodzi cud — widzimy, czujemy, jak dusza Stupki, mówiąc słowami Szewczenki, „ognisto przemówiła”, jak „słowo płomieniem się stało” i roztopiło ludzkie serce. Właśnie kiedy słuchałem „Skrzydeł” Liny Kostenko i Iwana Dracza w wykonaniu Stupki, który chodził wtedy z niezwykle potrzebną, lecz mimo wszystko piękną, wykwintną laską, narodziła się nazwa rozdziału książki-biografii — „Laska i skrzydła”. Bohdan Sylwestrowycz nie zaprzeczał… Pierwszego stycznia 2012 roku Stupka zadzwonił dopiero po obiedzie, powiedział, że Nowy Rok witał z całą rodziną w domu. Było to zwyczajne i przyjemnie było to słyszeć. Na pytanie, co mu podarowali, odpowiedział: „Skarpetki zimowe czarne i białe, spinki do mankietów…” — „Co z wnukami robiliście?” — „Wygłupialiśmy się”. Stupka zawsze świętuje Nowy Rok w domu: — Teraz czuję się jak don Corleone, kiedy zbiera się cała rodzina. Najmłodszy wnuk Bohdanczyk biega po domu (ma zawsze dużo spraw), wnuczka Ustia podśpiewuje, starszy Dmytro coś ciekawego (już dorosły chłopak) opowiada, a ja siedzę, patrzę na żonę, synową i syna — uśmiecham się i milczę. Tak mi przyjemnie być razem z najbliższymi ludźmi. Małe dzieci, co chcą, to wyczyniają, niech nawet i po głowie chodzą, a ja, jako głowa klanu Stupków, tylko się uśmiecham… Podoba mi się, kiedy w domu stoi żywa choinka czy sosna, żeby igliwiem pachniało… Od 3 stycznia Bohdan Sylwestrowycz nie wychodził z domu — chorował. Chyba się przeziębił. 5-go nawet zrobili kroplówkę. 6 stycznia Bohdan Sylwestrowycz jeździł do przychodni na ulicę Wierzchnią, gdzie zrobiono mu niezbędne badania. Wieczorem zadzwonił: „Jutro przyjdź. Zobacz spektakl „Ożenek” Mikołaja Gogola. W tłumaczeniu Ostapa Wyszni. Będą u nas swoje kolędy…” 7 stycznia rano przez telefon: „Chrystus się rodzi!” — „Wysławiajmy Go!” — „Rok minął. Wzeszła Gwiazda. Znów przychodzi Kolęda. Niech mały Jezus codziennie was wszystkich ochrania! Niech miłością i zdrowiem otula na dobro wam!” Wieczorem — spektakl „Ożenek” w reżyserii i scenografii Walentyna Koźmenki-Delinde z udziałem Dmytra Stupki. Obecna na spektaklu Łarysa Stupka mówiła mi, że Dmytryk jest bardzo podobny do dziadka z czasów „Białego ptaka z czarnym znamieniem”… Sam Bohdan Sylwestrowycz przed spektaklem i po nim wnuka nie chwalił, ale poczuwszy i usłyszawszy mój szczery zachwyt, ciepło się uśmiechnął. I w jego twarzy zobaczyłem szczęśliwego Dmytryka. Przypomniały się dawne słowa Stupki, kiedy wnuk nie miał jeszcze dziesięciu lat: „Jesteśmy do siebie tak podobni…” Pod koniec spektaklu sala wstała w jednym porywie, artyści kilka razy wychodzili do ukłonów, a potem… zaśpiewali kolędy. Widzowie byli zachwyceni! Kiedy później weszliśmy do gabinetu dyrektora artystycznego, w telewizji pokazywali „Tarasa Bulbę”… W dniu mojego wyjazdu do Moskwy — 9 stycznia — Stupka zaprosił mnie do restauracji „Fellini”. Zamówił carpaccio z cielęciny, rybę doradę, potem — szarlotkę z lodami i zieloną herbatę. Poważnie się obraził, gdy spróbowałem zapłacić za nasz obiad. Kiedy wychodziliśmy, Stupka zwyczajowo i hojnie rozdawał napiwki: kelnerowi, szatniarzowi, szwajcarowi. Zresztą, nawet bez tego w „Fellinim” cały personel go uwielbia. Nie sądzę, by wszyscy oni byli zagorzałymi teatralnymi widzami, po prostu przypadł im do gustu ten nie tylko słynny, ale i życzliwy, uśmiechnięty człowiek. Spędziliśmy przy rozmowie dwie wspaniałe godziny. Najbardziej ucieszyło mnie, że Bohdan Sylwestrowycz wybierał się do Moskwy pod koniec stycznia: jego szkolny przyjaciel Wsewołod Okpysz kończył 70 lat. Pamiętam, że w styczniu 2002 roku Stupka przyjeżdżał też na 60-lecie Okpysza. Bohdan Sylwestrowycz poprosił, abym zrobił ich wspólny portret. „Ten, który jest w książce „Bohdan Stupka”?” — „Zdaje się… Spójrz, tam Assol (współautorka książki „Bohdan Stupka”, wydanej w Moskwie w 2011 roku, Assol Owsiannikowa. — W. M.) robiła zdjęcia na Arbacie we wrześniu… Chcę podarować Wsewołodowi na pamiątkę…” Bohdan Sylwestrowycz przekazał mi unikalną fotografię sprzed ponad pół wieku (została po raz pierwszy zamieszczona w jego biografii): licealiści Bohdan i Wsewołod w spektaklu kółka dramatycznego lwowskiej szkoły nr 28 według sztuki „W dobry czas” Wiktora Rozowa. Stupka już nie pamięta jej treści, powiedział tylko, że grał młodzieńca, który przyjechał z Syberii, a Okpysz — miejskiego chłopaka. Za to przypomniał sobie imię kierowniczki szkolnego kółka dramatycznego — Hanna Mychajliwna, która uczyła literatury rosyjskiej, prawda, w innych klasach. W tle zdjęcia uwagę zwraca obraz ze Spasską Wieżą Kremla i Mauzoleum W. I. Lenina. Zapytałem Stupkę, czy był on specjalnym elementem „dekoracji” do spektaklu. Odpowiedział: „Nie, on zawsze tam wisiał”. I rzeczywiście: to wszystko było radziecką oficjalną dekoracją. Jeśli się zastanowić, ta poruszająca fotografia jest najwcześniejszym wizualnym świadectwem aktorskiej biografii Bohdana Stupki! Na niej przyszły Mistrz ma 17 lat! A Wsewołod Okpysz do dziś żartuje, że „z koryfeuszem ukraińskiego teatru grał na jednej scenie, w jednym spektaklu”. Po moim powrocie do Moskwy rozmawiałem z Bohdanem Sylwestrowyczem trzy dni z rzędu przynajmniej dwa razy dziennie, ale 13 stycznia w pierwszej połowie dnia (według czasu moskiewskiego) nie mogłem się do niego dodzwonić. Mój telefon po obiedzie zastał go w drodze: Bohdana Sylwestrowycza wieziono karetką z domu do Teofanii, dokładniej, już przywieziono. Zdołał wtedy tylko powiedzieć: „Zdaje się, że miałem zawał… Teraz już wychodzę… Kładą mnie na reanimację… Potem porozmawiamy…” Właśnie tak — „wychodzę” i „porozmawiamy”. Spokojnie, jakby nic się nie stało… Już godzinę później Andrij Serdiuk zadzwonił i potwierdził — rozległy zawał, a jeszcze po kilku godzinach Andrij poinformował, że aktor znajduje się na stole operacyjnym — robią mu stentowanie. O 18.15 (według czasu moskiewskiego) operacja zakończyła się sukcesem. Okazało się, że zawał Stupka przeszedł 5—7 dni wcześniej, czyli 6—8 stycznia. Bohdan Sylwestrowycz nie chciał wzywać „Pogotowia”, kiedy poczuł się źle, ale nalegała na to Łarysa. I przypomniałem sobie, jak wiele lat temu na moje pytanie, czy często zwraca się do lekarzy, Stupka odpowiedział: „Odkładam wizytę, jak tylko mogę”. Tak było i tym razem. Dzięki Bogu, że obok, jak zawsze, była żona Łarysa. Po raz pierwszy udało się porozmawiać z Bohdanem Sylwestrowyczem wieczorem 15 stycznia. Jego głos był przytłumiony, ale spokojny: „Zawał mięśnia sercowego”. — „Wiem. Wszystko już idzie ku poprawie”. — „Idzie ku poprawie, ale przyczepiło się i nijak nie chce odczepić…” — „Pracuję nad książką, tak jak się umówiliśmy… Powiedziano mi, żebym długo z Panem nie rozmawiał. Dobranoc”. — „Dobranoc. Daj Boże! Daj Boże!” Następnego dnia rano, sądząc po głosie, Bohdanowi Sylwestrowyczowi było znacznie lepiej. Rzeczywiście, powiedział, że już siada w łóżku… I jeszcze: „Gdybym nie trafił tutaj na czas, byłby finał…” Przekazałem Stupce pozdrowienia od Okpysza, a on znów poprosił mnie, abym mimo wszystko zrobił duże zdjęcie z kolegą z klasy i przekazał mu na urodziny, bo przyjechać, niestety, nie będzie mógł… Głos Bohdana Sylwestrowy- Kółko teatralne lwowskiej szkoły nr 28. Spektakl według sztuki W. Rozowa „W dobry czas”. B. Stupka (po lewej) i W. Okpysz Zdjęcie z archiwum rodziny B. Stupki

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF у Вікісховищі ↗ · Машинний переклад

Емблема «Просвіта»Просвітянин