Емблема «Просвіта»ПРОСВІТАЦИФРОВАЗнання · Люди · Майбутнє

Im potężniejsze kłamstwo…

Слово Просвіти, №39 за 2013 рік

Stepan WOWKANICZ, doktor nauk ekonomicznych, profesor, członek korespondent Ukraińskiej Akademii Informatyki, członek rzeczywisty Papieskiej Akademii Nauk Społecznych (Watykan), starszy pracownik naukowy Instytutu Badań Regionalnych NAN Ukrainy, m. Lwów. Zakończenie. Początek w nr 38 z 2013 r. Migracja jako zjawisko społeczno-ekonomiczne nie jest wyłącznie negatywem, zwłaszcza gdy polityka migracyjna państwa prowadzona jest w systemie swobodnej wymiany przodujących doświadczeń, działalności innowacyjnej, nowatorskiej wiedzy, technologii itp. Jednak ta refleksja nie jest adekwatna w odniesieniu do Ukrainy, ponieważ w pełnym wymiarze nie była realizowana przez długi czas jej bezpaństwowości. Pod tym względem historycznie można wyróżnić przynajmniej trzy okresy czasowe. Po pierwsze, jest to charakterystyczne dla okresu zagarnięcia przez carskie imperium, kiedy polityka migracyjna caratu stała się jednym z decydujących narzędzi „integracji” Ukrainy w skład imperium: jej pochłonięcia i rusyfikacji. Rosyjski carat za pomocą ulg ekonomicznych i przywilejów skłaniał przedstawicieli innych narodowości, przede wszystkim Niemców, Greków, Bułgarów, Serbów itp. do szczerego zasiedlania ukraińskich ziem. Najbardziej, oczywiście, Rosjan. Jednocześnie wobec rdzennych Ukraińców stosowano, zwłaszcza podczas reform stołypinowskich, chytrą politykę korzyści ekonomicznych przesiedlenia na ziemie Zielonego i Szarego Klina, Powołża, Ałtaju itp. Po drugie, dotyczy to okresu sowieckiego imperium zła, czyli panowania totalitarnej kompartyjnej władzy. Wciąż świeże w pamięci są enkawudowskie wywózki na Syberię, do Kazachstanu, kiedy zmiany struktury narodowościowej ludności dokonywały się za pomocą ludobójczych hołodomorów Ukraińców, zgody rządu Związku na zbrodniczą polską operację „Wisła”, podczas której z odwiecznie rodzinnych ziem deportowano jeden z trzech karpackich subetnosów — Łemków, a w 1950 roku wysiedlono ze swoich domów także południowych Bojków. W czasie zbrodniczych kampanii wysiedleń i przesiedleń Ukraińców niszczono jako kułaków, burżuazyjnych nacjonalistów, zagranicznych szpiegów czy po prostu jako „współczujących”. Byli oni z góry skazani na przymusową deportację, rozstrzelania, katorgę; w najlepszym przypadku — na „wychowanie nowych sowieckich ludzi” oraz „integrację” w ciało bolszewickiego imperium. Natomiast „czujni” wobec tych wychowawczo-transformacyjnych procesów momentalnie przejmowali ich budynki, przywozili swoje rodziny, zajmowali opustoszałe mieszkania, terytoria, przestrzenie, wprowadzając rzekomo socjalistyczną gospodarkę i nowe porządki. W rzeczywistości pod kamuflażem mesjanizmu nosicieli nowego ustroju ukrywali się „tymczasowi” z psychologią hordy, którzy organizowali militarną gospodarkę dla kontynuacji zaborczo-imperialnego rosyjskiego „pochodu na Zachód”. Prawdziwym ich celem była „integracja” w skład sowieckiej (czytaj — rosyjskiej) imperium nowych narodów za pomocą nowych koczowniczych grabieżczych wypraw bolszewickich komisarzy pod nowoczesno-propagandową, rzekomo humanitarną socjalistyczno-ideologiczną przykrywką — prowadzenia światowej rewolucji proletariackiej i wyzwolenia „pracujących całego świata” od nie do zniesienia wyzysku przez okrutną burżuazję. Nas, Ukraińców, w tym czasie już „wyzwolono” i na to, zdawałoby się, nie ma rady, wszak w strategicznych planach tak zwanych naszych wyzwolicieli nigdy nie było nawet cienia idei stworzenia niepodległej Ukrainy czy wolnego wyboru wektora jej integracji. Po trzecie, jakkolwiek przykro, trzeba przyznać, że syndrom nieadekwatności polityki migracyjnej daje się zauważyć, prawda, w innej formie, także w okresie Niepodległości, kiedy Ukraina cierpi z powodu nieuporządkowanej migracji intelektualnej. Chodzi przede wszystkim o straty młodych talentów studenckich, potencjału twórczego zdolnych do pracy naukowców, inżynierów, wysoko wykwalifikowanych robotników, bez których Ukrainie trudno stać się nowoczesnym rozwiniętym państwem, przejść na nowe układy gospodarki. Niestety, państwo faktycznie usunęło się od regulacji migracji wykwalifikowanych kadr, ograniczając się do uznania za człowiekiem prawa do wolności przemieszczania się w liczbie swobód ruchu kapitałów, usług, informacji. Szczególnie tragicznie brzmią zamiary podmiotów migracji intelektualnej, by nie wracać, ponieważ nie widzą oni perspektyw zwiększenia miejsc pracy, możliwości zastosowania swojej wiedzy. Przy tym młodzież nie bezpodstawnie motywuje się, orientując się na potężną modę tak zwanej narodowej elity, która dzięki partyjno-oligarchicznej klanowości chciwie wysyła swoje dzieci, a nie utalentowane dzieci, na naukę za granicę. Wydawałoby się, że one, kończąc naukę w prestiżowych drogich uczelniach, przyniosą tak potrzebne Ukrainie nową wiedzę, umiejętności, idee. Ale ich zamiary są dalekie od patriotycznych pragnień pracy na rzecz rodzinnego kraju, ochrony tradycji narodu, jego tożsamości. Co gorsza, nie identyfikują się oni jako Ukraińcy, rozmawiają po rosyjsku i traktują Ukrainę jako korzystne miejsce dla nieuczciwego biznesu. W takich okolicznościach dla zachowania ciągłości rozwoju, podniesienia odporności narodu ukraińskiego na procesy asymilacyjne wielkie znaczenie mają nie tylko materialne, ale i niematerialne (duchowo-idealne) transfery międzypokoleniowe (przodująca edukacja, wysoki poziom osiągnięć naukowych, rozwinięte struktury społeczne Proświty i samorządności), podniesienie duchowo-informacyjnej mobilności człowieka, wspólnoty i narodu w ogóle. Niepodległości Ukrainy zagrażają ryzyka nie tylko ekonomiczne (widoczne), ale i duchowo-intelektualne (informacyjne, niewidoczne). Nie ma nic niebezpieczniejszego niż niewidoczne zagrożenia, które prowadzą do nieoczekiwanych strat, zwłaszcza związanych z obroną państwowej niepodległości Ukrainy, narodowej tożsamości jej narodu, jego duchowo-kulturowych, językowych wartości. Z drugiej strony, nie ma nic straszniejszego dla budowy państwowości niż aktywny ignorant. Historia Ukrainy jest nimi przepełniona. Podczas społecznego chaosu szczególnie potrzebna jest wszechstronna państwowa wizja ruchów migracyjnych, aby na podstawie ich wizji i analiz wybrać wektor polityki migracyjnej w koordynatach idei narodowej budowy państwa i ogólnoludzkich wartości. Zarządzanie czy regulowanie polityką migracyjną, jeśli nie wychodzi z zasad idei narodowej, ukraińskich interesów, w ten czy inny sposób przyłącza się do imperialnej desoborowości Ukrainy. Aktualizacja perspektyw informacyjno-przestrzennego, innowacyjnego modelu budowy państwa narodowego, jej eurointegracyjnych zamiarów stawia na porządku dziennym potrzebę opracowania systemu jej ideologicznego zabezpieczenia, który będzie opierał się na ogólnoukraińskich interesach, akumulowanych przez takie nowoczesne składowe Wielkiej strategicznej idei narodowej — Ukraina: soborowa, ukraińska, godna człowieka i narodu. Wszak jeśli współcześni Ukraińcy wciąż szukają szczęścia na emigracji, a rodzinne państwo nic nie robi, aby zwrócić ich do domu, to mimo woli powstają pytania dotyczące innych strategicznych składowych UIN: czy ukraińską Ukrainę budujemy i czy tworzymy w niej odpowiednie warunki — godne dla rozwoju człowieka i narodu. Wybór wektora integracji Ukrainy jest koniecznością dla przetrwania narodu, jednym z priorytetowych strategicznych czynników jej bytu, rozwoju i osiągnięcia cywilizacyjnych szczytów ludzkości. Problem wyboru wektora integracji Ukrainy dla egzystencji narodu i zachowania jej tożsamości wymaga rozpatrzenia nie tylko ekonomicznych środków, ale i nieekonomicznych czynników efektywnej budowy państwa. Jedynie wykorzystanie podejścia aksjologicznego do poszukiwania szeregu nieekonomicznych zasobów dla podniesienia efektywności gospodarki i budowy państwa narodowego pomoże wyodrębnić tak ważny jednoczący naród czynnik, jak ukraińska Idea. Równie — pokazać, że nie ma czystej ekonomii — nie ma rafinowanych nieekonomicznych czynników jej efektywności, a jest system narodowych i ogólnoludzkich wartości. Tylko przez pryzmat aksjologii można należycie ocenić edukacyjną, migracyjną czy językową politykę jako decydujący mechanizm „integracji” Ukrainy, który wykorzystywały carska i sowiecka imperia dla jej rusyfikacji i pochłonięcia. Ruch do Europy — to nie geograficzny czy ekonomiczny wektor, a wybór, gdzie wartości soborowości i niepodległości występują jako jego życiowe priorytety i wskaźniki narodowej dumy. Niedopuszczenie do desoborowości Ukrainy — to niezwykle ważne zadanie w systemie realizacji idei narodowej i ostatecznego zakończenia imperialnych naruszeń ciągłości rozwoju ukraińskości, strat z powodu niekontrolowanej polityki migracyjnej i braku ideologii narodowej budowy państwa. Bycie Ukraińcem to wartość soborowo-narodowa i duma. Świętością zadań UON jest uformowanie jednolitej narodowej przestrzeni gospodarczej, językowo-informacyjnej, kulturowej, religijnej i innych, w których wszyscy Ukraińcy z różnych regionów za pomocą edukacji i oświaty mogliby uświadomić sobie, że są soborowym narodem skoncentrowanym na państwie. Jednocześnie ukraińska Ukraina nie oznacza złośliwie podrzuconego hasła: Ukraina tylko dla Ukraińców. Jesteśmy jednolitym narodem ukraińskim: rodziną dla każdego, kto pracuje na rzecz naszej idei narodowej. Integracja wymaga od Ukraińców bycia soborowymi: nie galicyjskimi i nie bukowińskimi, a za Franką dodajmy: nie donieckimi czy charkowskimi. To bardzo trudna nauka. Bycie Ukraińcem, nauczał wielki myśliciel, oznacza bycie nim „bez oficjalnych (regionalnych — mój przypis) granic. I to uczucie nie powinno być u nas pustą frazą, lecz musi pociągać za sobą praktyczne konsekwencje. Musimy — wszyscy bez wyjątku — przede wszystkim poznać tę swoją Ukrainę, całą w jej granicach etnogeograficznych, w jej obecnym stanie kulturowym, zapoznać się z jej zasobami naturalnymi oraz bolączkami społecznymi i przyswoić sobie tę wiedzę mocno, do tego stopnia, byśmy boleli każdym jej cząstkowym, lokalnym bólem i radowali się każdym, choćby najdrobniejszym i cząstkowym jej sukcesem, a głównie, byśmy rozumieli wszystkie przejawy jej życia, byśmy czuli się rzeczywiście praktycznie częścią jego”. Kiedy na flagach narodowych wiszą czarne wstęgi żałobne z powodu tragedii w Skniłowie czy ofiar w kopalni im. Zasiadki, boli nas nie regionalnie. To samo można powiedzieć, gdy agresor chce zagarnąć mierzeję morską na Tuzli czy odciąć kawałek gdzie indziej. Zrozumiałe, że potrzebna jest efektywna gospodarka, ciężka praca wspólnoty, regionów i każdego z osobna, aby zapewnić dobrobyt, godną pensję, ochronę socjalną, czystą wodę, powietrze, należytą opiekę zdrowotną itd. Koncept budowy kraju godnego człowieka i narodu jest szeroko adaptowany przez rozwinięte państwa, ale jakość naszej obecnej pracy i integracyjnej soborizacji nie pozwala „dociągnąć” do ich standardów życiowych. Jednak wybór integracyjny Ukrainy to nie tylko gospodarka, wielkość rynków i ich konsekwencje. Co więcej, kiedy państwo jest nieefektywne, zdaniem znanego ekonomisty O. Paschavera, gospodarka przeważnie zależy właśnie od czynników pozaekonomicznych. Mimo to czynniki pozaekonomiczne to nie tylko społeczne, polityczne, socjologiczne czy społeczno-psychologiczne; są one jednymi i drugimi, i jakimiś trzecimi, wreszcie wszystkimi razem. Są one społeczne, obywatelskie i wspólnotowe; narodowe i ogólnoludzkie; duchowe (informacyjne, idealne) i materialne; transgraniczne i geopolityczne; historyczne i nowoczesne, światopoglądowe i mentalne, medyczne i ekologiczne, gdzie każdy wymieniony (i niewspomniany) czynnik podanego zbioru może stać się multiplikatorem rozwoju społecznego. W tym kontekście aktualizuje się problem kompleksowości ich badania przez pryzmat aksjologii jako wartościowych i arcyważnych dla wyboru wektora integracji Ukrainy oraz jej egzystencji. Dzisiaj integracja Ukrainy to paradygmat bytu narodu ukraińskiego. I to zadanie nie tylko dla ekonomistów. Zatem wektor wyboru nie ma ceny regionalno-rynkowej, lecz wartość ogólnonarodową w szerokim wymiarze wartości ogólnoludzkich. Nielogicznie i nierozsądnie jest przywiązywać taki wybór wyłącznie do potrzeb gospodarczych poszczególnych regionów (karpackiego, podolskiego, słobożańskiego czy donieckiego) właśnie teraz, kiedy po raz kolejny proponują podzielić Ukrainę na osiem części, aby ją sfederalizować. A następnie „zdekomponować” i na prawach „starszego” brata, którego Ruś zrodziła później, znów naiwnych Małorosjan po imperialnemu „zjednoczyć w jednolitym ruskim świecie”. Jednak postępując tak, nie tylko ryzykujemy kompleksowością rozpatrywania ogólnoukraińskich czynników państwowotwórczych, ale też pozostawieniem soborowości Ukrainy — bodaj najważniejszego aksjologicznego składnika jej idei narodowej — poza kontekstem geopolitycznym, poza jej historyczną i naturalną granicą społeczno-psychologiczną. Poddając się propagandzie imperialnie pochłaniającego „świata”, ryzykujemy zgubienie całego, za Franką, człowieka, gdyż rozpatrujemy fenomen jego całości poza „ramami narodu”, poza skomplikowanym, kompleksowym i adekwatnym dla ich rozwoju środowiskiem i przestrzenią. W naszym rozumieniu istota soborowości, jak i graniczności Ukrainy, nie wyczerpują się wypełnieniem terytorialno-geograficznym. W ukraińskim dyskursie soborowość nie oznacza imperialnego „zbierania ziem”, przeprowadzania soboru upaństwowionego kościoła czy „otwartego zebrania partyjnego”. Nabiera ona innego, wartościowo-przestrzennego wymiaru, akumulując przynajmniej cztery ważne integracyjne aspekty życia ukraińskiego człowieka i narodu. Czyli ich życie „na granicy”, jednak nie na marginesie, a w płaszczyźnie identyfikacji, kulturowo-intelektualnego mediatorstwa i cywilizacyjnego postępu, gdzie człowiek i jego naród to jednolita soborowa całość. Te cechy nie powinny pozostać poza wyborem wektora zewnętrznej integracji, która koreluje się z wewnętrzną, czyli z soborizacją Ukrainy, której zawsze przeszkadzały imperialna denarodowizacja i zaborczy podział Ukraińców na denarodowizowanych oraz tych, których jeszcze trzeba zdeukrainizować. To, w zamyśle współczesnych neorewanżystów, prowadziło i ma prowadzić obecnie do rozłamu Ukrainy, jej „dekompozycji”, czyli do desoboryzacji kraju i osłabienia narodu, a w konsekwencji do zwiększenia szans na nowe zniewolenie.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF у Вікісховищі ↗ · Машинний переклад

Емблема «Просвіта»Просвітянин