Емблема «Просвіта»ПРОСВІТАЦИФРОВАЗнання · Люди · Майбутнє

Leczenie z wałujewskiego lingwocydu

Слово Просвіти, №39 за 2017 рік

Ołeh HRYNIW, profesor, m. Lwów Jak donosiły środki masowego przekazu, aby pracować jako konduktor (lub konduktorka) pociągu w dzisiejszym Kazachstanie, trzeba zdać egzaminy z języka kazachskiego i historii narodu kazachskiego. Teraz wyobraźmy sobie, że taki porządek wprowadzono na Ukrainie. Na reakcję nie trzeba byłoby długo czekać. Na przykład, deputowana Tetiana Bachtiejewa jako doktor nauk medycznych, zapewne żądałaby uchylenia tej normy, bo kandydaci do pracy w pociągach od języka ukraińskiego odczują bóle głowy, a jeszcze, być może, zachorują na krztusiec od wymowy niektórych dźwięków, które nie są właściwe dla „języka” Moskali. Za to dobrze wiemy: ustawa Kolesniczenki-Kiwałowa na zdrowie ukrainofobów rzekomo wpłynęła pozytywnie, dlatego donbaska deputowana ją poparła. Czyżby lekarka tak nisko oceniała poziom intelektualny naszych obywateli, że wątpi w ich zdolność do nauczenia się języka państwowego? Bachtiejewa nawet oskarża nasze władze: „Osobiście ja, jako deputowany i obywatel (kiedy już wrogów Ukrainy pozbawią ukraińskiego obywatelstwa? — O. H.), występuję kategorycznie przeciwko zaproponowanej reformie edukacji. Nowości nie niosą celu dania wysokiego poziomu edukacji, wypuszczania ze szkół wykwalifikowanych uczniów. Reforma przeciwnie, przeciąga proces nauki, pogarsza dostępność edukacji”. Jest nawet przekonana, że tę reformę wkrótce odwołają, bo, jak wiemy, dla jej współmyślicieli państwowy język ukraiński jest jak czerwona płachta przed rozwścieczonymi bykami. Nie mogę pojąć, dlaczego wyborcy dopuścili takich ukrainofobów do sali parlamentarnej. Posłuchajmy, co mówi opatentowany „opozycjonista” z obozu przefarbowanej bandooligarchii Jurij Bojko o wrześniowym wystąpieniu prezydenta przed parlamentem: „Wystąpienie prezydenta rozczarowało… my tak i nie usłyszeliśmy, w jaki sposób będzie rozwijać się kraj. U Poroszenki nie ma planu, nie ma jasnego obrazu, nie ma odpowiedzi, jak przezwyciężyć kryzys gospodarczy”. Zapewne taki plan czy taki jasny program mają zwolennicy Janukowycza. O planie regionalów dowiedzieliśmy się z tak zwanych „Porozumień Charkowskich”, które zalegalizowały na długi termin przebywanie w ukraińskim Sewastopolu floty wojennej wrogiego państwa, co dało możliwość czekistowskiej Federacji Rosyjskiej okupować Półwysep Krymski. Przy wsparciu Janukowycza i jego partii, czołowe miejsce w której zajmował Ju. Bojko, rozpoczął się obecny kryzys gospodarczy. Przypomnijmy, jakie środki wywieziono za granicę! Liczyć na to, że opozycyjny (w rzeczywistości ANTYPAŃSTWOWY) Bojko wyprowadzi Ukrainę z kryzysu, jest daremne! Jego cel jest inny: wystawić się przed światem w takim świetle, że tylko Bojko jako przyszły pretendent na stanowisko prezydenta ma optymistyczny program gospodarczy dla splądrowanego przez Moskali (sojuszników czy mentorów bandooligarchów w Radzie Najwyższej Ukrainy) naszego Donbasu i całego państwa, które niechybnie przekształci w moskiewską kolonię według białoruskiego wariantu. Wtedy będzie „rozwiązana” kwestia językowa, to znaczy zdeptane pędy języka ukraińskiego jako państwowego. Ukrainofoby buntują się dlatego, że język państwowy teraz mają uczyć gruntownie w szkołach mniejszości narodowych, a to, z jednej strony, oddala Ukraińców od Moskowii, a po drugie, sprzyja utwierdzeniu ukraińskiego narodu politycznego na ukraińskiej podstawie językowej. Tutaj stosownie jest przypomnieć słowa naszego filozofa języka Ołeksandra Potebni: „Język jest zarazem drogą uświadomienia estetycznych i moralnych ideałów, i pod tym względem odmienność języka nie jest mniej ważna, niż pod względem poznania”. Bez wątpienia, nauka języka państwowego nie przeszkadza przedstawicielom mniejszości narodowych doskonalić znajomość języka ojczystego za przykładem cywilizowanych krajów. Jednocześnie zapytajmy: czy mogą ukraińscy obywatele nie znać języka państwowego? Jak oni mogą pracować dla ukraińskiego społeczeństwa? Oderwanie Ukrainy od Moskowii ma nie tylko znaczenie polityczne i gospodarcze, bo Ukraińcy wzmocnią bezpośrednie kontakty z przodującymi narodami europejskimi i północnoamerykańskimi, ale i pomoże ostatecznie skończyć z „straconym czasem” (M. Drahomanow), który nastał po unii perejasławskiej (1654 r.). Jego skutki są opłakane! Sto lat po zniesieniu Hetmanatu liczba szkół na tę samą liczbę ludności ukraińskiej zmniejszyła się prawie dziesięciokrotnie. Trzeba zaznaczyć, że wcześniej ukraińskie szkoły wspierały Cerkiew i kozactwo siczowe. Pod koniec XVIII w. nasza Cerkiew zależała od Moskwy, a kozactwo siczowe przestało istnieć. Po tragedii połtawskiej wojna Moskowii przeciwko Ukrainie była skierowana przede wszystkim przeciwko naszemu językowi. Rodzimy badacz Ołeksandr Bordgard (1919—2002) pisał: „W tej permanentnej wojnie przeciwko Ukrainie, którą prowadziła Rosja we wszystkie czasy swojego istnienia, niemałą rolę odegrała też walka o zniszczenie języka ukraińskiego jako podstawy ukraińskiej kultury oraz mentalności narodowej. My dzisiaj, kiedy ta walka zaostrzyła się do niesłychanych rozmiarów, rozumiemy to lepiej niż kiedykolwiek”. Walkę przeciwko językowi ukraińskiemu imperialni ukrainofoby nawet „uzasadniali” powoływaniem się na domorosłych janczarów. Imperialny minister spraw wewnętrznych hrabia P. Wałujew pisał: „Sami Małorusini bardzo gruntownie dowodzą, że żadnego języka małoruskiego nie było, nie ma i być nie może i że narzecze ich, używane przez lud prosty, jest tym samym językiem rosyjskim, tylko zepsutym wpływem na niego Polski”. Jak uważają badacze, pod „Małorusinami” hrabia miał na myśli tylko renegata, donosiciela M. Juzefowycza, który pochodził z rodu kozackiego, ale zaprzedał się ciemiężycielom. Czytając te słowa, od razu czujesz ich stronniczość: wszak pierwszy klasyk nowej literatury ukraińskiej pracował w Połtawie, która była zniewolona przez Moskali i nie mogła doznać polskiego wpływu. Ciekawe, że na otwarciu pomnika Iwana Kotlarewskiego (1903 r.) władze pozwoliły występować w języku ukraińskim tylko Galicjanom, którzy przyjechali z Imperium Austro-Węgierskiego. Jednak zakaz władz złamała znana pisarka Ołena Pcziłka, matka Łesi Ukrainki. Nieubłagany czas zmuszał ciemiężycieli do odwrotu. Rok później w akademickim zbiorze „Statji po sławjanowiedieniju” w Petersburgu została wydrukowana w języku ukraińskim artykuł M. Hruszewskiego „Ogólny schemat „ruskiej” historii i sprawa racjonalnego układu historii wschodniego słowiańszczyzny”. Pod koniec ubiegłego wieku w chórze ukrainofobów zabrzmiał głos „wielkiego humanisty” A. Sołżenicyna, który wtedy osiedlił się w amerykańskim stanie Vermont: „…W oderwanej Galicji, przy austriackim podjudzaniu, zostały wyhodowane zniekształcony ukraiński nie-narodowy język, naszpikowany niemieckimi i polskimi słowami, i pokusa oduczenia Karpatorusinów (Ukraińców Zakarpacia. — O. H.) od rosyjskiej mowy, i pokusa pełnego ukraińskiego separatyzmu”. Ukrainofob, którego matka Taisija Szczerbak jest z rodu ukraińskiego, nie przejmuje się tym, że na Uniwersytecie Lwowskim wykładał historyk M. Hruszewski — i galicyjscy studenci rozumieli jego język ukraiński. W końcu, porównajmy język utworów naszych pisarzy XIX — początku XX w. Galicjan Markijana Szaszkewycza, Iwana Franki, Mychajła Jackowa i Naddnieprzan Panasa Myrnego, Iwana Neczuja-Łewyckiego oraz Mychajła Kociubynskiego — zobaczymy, że Zbrucz nie podzielił ludności ukraińskiej na dwie wspólnoty narodowe według cechy językowej. Oczywiście, próby reanimowania języka ukraińskiego w zmoskwiczonych regionach i wśród mniejszości narodowych — zadanie niełatwe. Za czasów reżimu totalitarnego władza kompartyjna kierowała swoje wysiłki na bezpardonowe niszczenie języka ukraińskiego w tych regionach, gdzie on zachowywał się w miastach. Chodzi o region Zachodni, w szczególności Lwów jako miasto z silnymi tradycjami ukraińskimi. Nawet została zatwierdzona osobna uchwała o „pracy wychowawczej” wśród ludności obwodu lwowskiego, a obwodową władzę kompartyjną objął W. Dobryk, protegowany sekretarza generalnego Breżniewa. Jednak za czas, który upłynął po wyjściu Ukrainy z sowieckiego „jarzma”, problemom reukrainizacji ludności, ściślejszym kontaktom Ukraińców wschodu i zachodu nie poświęcano należytej uwagi. Wyjątkiem były tylko święta Bożego Narodzenia, kiedy uczniowie ze wschodnich obwodów przyjeżdżali do Galicji, zapoznawali się z tradycjami narodowymi. Nie można pochwalać polityki kadrowej, kiedy na odpowiedzialne stanowiska państwowe mianowano osoby, które nie znały języka państwowego. Cudzoziemcom, przeciwko którym wszczęto sprawy karne w ojczyźnie, nadawano ukraińskie obywatelstwo z naruszeniem obowiązującego ustawodawstwa. Stąd — fenomen byłego kierownika Odesszczyzny M. Saakaszwilego, co negatywnie wpływa na wizerunek naszego państwa za granicą. Należy podkreślić, że również obecnie stanowiska państwowe zajmują obywatele, którzy przez kilka lat nie zdołali nauczyć się języka państwowego. Pomimo działań podjętych przez kierownictwo parlamentu, część parlamentarzystów występuje na posiedzeniach plenarnych w języku agresora. Zachowaniu statusu językowego w Ukrainie niemało sprzyja działalność Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego Patriarchatu Moskiewskiego, który jest podporządkowany klerykałom w państwie prowadzącym agresywną wojnę przeciwko Ukrainie, a do języka ukraińskiego odnosi się negatywnie. Istnienie takiej konfesji w naszym państwie sprzeciwia się elementarnej logice. Język agresora rozbrzmiewa w transporcie. W miejskich marszrutkach z reguły częstuje się pasażerów nagraniami „Szansonu” i „Russkogo radio”. Niewłaściwy przykład daje telewizja. Nie wspominając już o ogłoszeniach, w których roi się od „zud”, „szkodnik” i innych podobnych arcydzieł. Wyjątkiem nie jest w tym nawet „Głos Ameryki”, który jest transmitowany w Ukrainie. Działania podejmowane przez Ministerstwo Kultury nie przynoszą odczuwalnych skutków. Zrozumiałe, że nie obejdzie się bez sankcji wobec odpowiednich podmiotów prawa. Czyż nie tak działają we Francji, Polsce czy innych państwach? W wielu placówkach oświatowych również nie przestrzega się konstytucyjnej normy o języku. Na przykład podczas przerw kierownicy szkół i nauczyciele rozmawiają z uczniami czy pracownikami technicznymi w języku agresora. Przykro, że niektórzy rektorzy uczelni nawet w telewizji ignorują język państwowy. To samo trzeba powiedzieć o imprezach masowych na różnych szczeblach. Niezwykle niepokojąca jest sytuacja z czasopismami. Nawet w kioskach i urzędach pocztowych miasta Lwowa nie uda się kupić takich gazet jak „Słowo Proświty”, „Literaturna Ukrajina”, „Ukrajinśka literaturna hazeta”. Za to są one wypełnione prymitywnym rosyjskojęzycznym chłamem. Kiedy słucham języka dzisiejszej młodzieży, robi się przerażająco. Roi się od grubych wulgaryzmów, wulgarności, którą można zakwalifikować jako chuligaństwo i pociągnąć do odpowiedzialności karnej. Zastanówmy się nad pytaniem: za co giną nasi młodzieńcy w Donbasie? W świadomość społeczną przeciętnego obywatela wbiła się „mądrość”: „Gławnoje nie jazyk, a sztoby czełowiek był chorosz!”. Przypominam sobie, jak w rejonie górskim wojskowy w stopniu kapitana czy majora oświadczył: „Gławnoje, sztoby było poniatno, a nie jazyk”. Ówcześni ukrainofobowie usprawiedliwiali swoją niechęć do języka ukraińskiego „żelaznym argumentem”: „Ja gowariu jazykom Lenina!”. Oczywiście języka Marksa nie znali. Musimy uświadomić sobie, że Moskwa trzyma się zasady: „Russkij mir tam, gdie gospodstwujet russkij jazyk!”. A gdzie panuje „jazyk”, tam w każdej chwili może pojawić się „russkij sołdat”, aby bronić „russkojazycznoje nasielenije”. Nie trzeba zapominać, że proces reukrainizacji jest hamowany przez to, że wielki biznes trafił w nieukraińskie ręce. Jeszcze do dziś państwo nie stworzyło pełnej struktury społecznej narodu ukraińskiego. W takich warunkach o narodowo-duchowym odrodzeniu mówić trudno. Język agresora panuje monopolistycznie w niektórych gałęziach gospodarki narodowej. Prywatni właściciele cynicznie nie przestrzegają obowiązującego ustawodawstwa o języku. Rację mają ci analitycy, którzy proponują zwrócić szczególną uwagę na wsparcie narodowego małego i średniego biznesu. Jeszcze w czasie przedwojennym w obwodach galicyjskich kooperacja osiągnęła szeroki rozmach w różnych sferach. Obecnie najbardziej aktywni nasi obywatele wyjeżdżają pracować za granicę, gdzie są gotowi na każdą niewykwalifikowaną pracę. Jak przyciągnąć tych ludzi do pracy na ojczystej ziemi? — to pytanie, które stoi przed patriotycznymi biznesmenami. Przeprowadzenie reformy terytorialnej w naszym państwie może mieć przeciwne skutki w sprawie utrwalenia języka ukraińskiego. Wszystko zależy od tego, kto stanie na czele organów samorządu lokalnego. Nie może nie niepokoić to, że w Ukrainie nie ma potężnej partii narodowej, która broniłaby interesów ukraińskiej ludności. Utracił dawne pozycje Ludowy Ruch Ukrainy. Brak innych partii o orientacji narodowej. Nie ma frakcji parlamentarnej partii „Swoboda”, która reagowała na naruszanie przez deputowanych ludowych statusu językowego. Chronić i utrwalać język państwowy mogą organy państwowe, ale wykazują one obojętność. Zatem trzeba liczyć się z realiami. Sądzę, że warto pomyśleć nad przekształceniem Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki w narodową partię patriotyczną, wokół której zgrupują się inne siły patriotyczne. Do tego nie trzeba będzie wkładać nadmiernego wysiłku. Za program takiej partii warto przyjąć Program LRU, który obecnie wpadł pod wpływ sił oligarchicznych, a im interesy narodowe są obce. Inne siły patriotyczne muszą wystąpić jednolitym blokiem, stawiając w centrum swojej działalności nadanie Państwu Ukraińskiemu charakteru narodowego. Tragedia dzisiejszych partii polega na tym, że z reguły przekształciły się one w kluby biznesowe, które obsługują określone grupy oligarchiczne. Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” narodziło się jako organizacja kulturalno-oświatowa. Obecnie warto nadać jej charakter polityczno-oświatowy. Nowa partia musi opierać się na narodowym średnim i małym biznesie, który jest zainteresowany osłabieniem wpływu wielkiego biznesu i demontażem systemu oligarchicznego, stworzonego głównie za prezydentury L. Kuczmy. Obecnie walka międzypartyjna nie odpowiada interesom narodowym. Jeśli taka polityka będzie trwała nadal, Ukraina jako niepodległe państwo i jako naród jest skazana na zagładę. Choć to dziwne, musimy wracać do 1991 roku, kiedy Ludowy Ruch Ukrainy nie został w porę przekształcony w partię polityczną. Górę wzięły bezpodstawne ambicje, kieszonkowy „wódzizm”, dały o sobie znać waśnie. Skutki są oczywiste: ustanowiony system oligarchiczny z partii biznesowych, którym obce są interesy narodowe, zahamowane budowanie państwa narodowego, interesom narodowym przeciwstawione interesy korporacyjne, których celem jest nadmierne wzbogacenie się kosztem milionów wywłaszczonej ludności.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF у Вікісховищі ↗ · Машинний переклад

Емблема «Просвіта»Просвітянин