Сторінка · с. 4сторінка оригіналу ↗
«PROŚWITA»
Слово Просвіти, №40 за 2008 рік
Ciąg dalszy. Początek na s. 1. Po minionych wyborach na podstawie wspólnej ideologii sformowaliśmy narodowo-demokratyczną większość. Jeśli ktoś kładzie nacisk na demokratyczność, to chcę powiedzieć: na pierwszym miejscu jest narodowość, czyli priorytety narodowe. Nie można ich naruszać. Jeśli nie weźmiemy tego pod uwagę, następne wybory mogą stać się ogólną ukraińską porażką. I ten temat również chcę poruszyć przy „okrągłym stole”. Już samo to, że urzędnik państwowy jest zobowiązany do władania językiem ukraińskim i rosyjskim, wzburza społeczeństwo. Dziś już niektórzy twierdzą, że będziemy odrzucać pierwszą (o urzędniku państwowym) i drugą (o referendum) ustawę. Ale czy poprze nas teraz 226 deputowanych, aby je odrzucić? Zapewne tego nie wie nikt. Odbywają się manipulacje. Ale nie wiadomo jak, na czyje polecenie, z jakich powodów. Aby przypodobać się Rosji? Tworzyliśmy Ukraińskie niepodległe państwo nie dla jednej siły politycznej. Robiliśmy je dla potrzeb społecznych, dla narodu, dlatego jednogłośnie ostrzegamy tych graczy politycznych, którzy się zagalopowali. Dotyczy to obu ekip. Nie można w imię 2010 roku — roku wyborów prezydenckich — poświęcać Ukrainy. Faktycznie naszymi rękami i przy wsparciu Bankowej na kolejnych przedterminowych wyborach można doprowadzić do władzy partię Janukowycza. Ukraiński elektorat narodowy, który dwukrotnie się mobilizował, powiedział, że popieramy tylko wybór europejski, ukraińskie priorytety narodowe, wszystko to, co dotyczy ukraińskich wartości, o których mówili zarówno liderzy BJuT, jak i lider „Naszej Ukrainy”. I nagle to się rozsypuje, rozpada i jest rewidowane. To niedopuszczalne. Tracimy perspektywę. Mamy wybór, wybór ukraińskiego narodu. Był on jasny w 1991 roku, kiedy przeprowadziliśmy referendum, i we wszystkich późniejszych przejawach opinii publicznej ukraińskiej wspólnoty. A zwłaszcza w 2005 roku. Chcemy, aby język ukraiński był w takim statusie, jaki ustala Konstytucja. Dlaczego do tej pory nie przyjęto ustaw o języku i o statusie języka ukraińskiego jako państwowego, której jestem autorem? A złożono ją jeszcze na początku narodzin naszej narodowo-demokratycznej koalicji. Zdawałem sobie sprawę, że to priorytetowe zadanie, że to ustawy pierwszoplanowe. Ale nie skupiali na nich uwagi ani premier, ani Prezydent. Niedawno przygotowałem ustawę o koncepcji polityki językowej na Ukrainie. To koncepcja rozwoju i funkcjonowania języka ukraińskiego. Z projektem zapoznała się „Proświta”, dyskutowano o nim na łamach „Słowa Proświty”, na Światowym Forum Ukraińców, w Sekretariacie Prezydenta, Ministerstwie Sprawiedliwości, Ministerstwie Kultury. Kierowałem grupą roboczą ds. przygotowania tej koncepcji w Ministerstwie Kultury. Dziś ją odrzucono, bo wszyscy żyją wyborami 2010 roku. A nam potrzeba, aby dziś Ukraina była zabezpieczona przed kolejnymi spekulacjami, aby po raz kolejny nie rozgrywano ukraińskiej karty językowej. Podobne ustawy są w Stanach Zjednoczonych Ameryki — w zeszłym roku przyjęto tam ustawę o języku angielskim jako ogólnopaństwowym, w Federacji Rosyjskiej — o języku rosyjskim jako „ogólnopaństwowym języku”. Dlaczego tego nie zrobić nam? Dlaczego obie siły polityczne myślą tylko o tym, co będzie w 2010 roku, a nie o tym, co będzie dzisiaj, jutro, pojutrze? Temat, wydawałoby się, peryferyjny dla nich — językowy — staje się magistralnym. Naszym zadaniem dzisiaj jest stworzenie takiej przeciwnej fali wobec procesów niwelacji wartości narodowych i zasad konstytucyjnych, które mogą zostać wykastrowane w wyniku rewizji Konstytucji, aby zatrzymać antyukraińską ofensywę. Mówiłem swoim kolegom z frakcji, że nie można referendum zastępować Konstytucji. To bardzo niebezpieczne mechanizmy, które bez wątpienia (ma rację urzędnik z Bankowej) uruchomiła Moskwa. Osłabiają Ukraińskie państwo, niszczą Konstytucję, niwelują pole konstytucyjne. Odradzamy nawet nie Ukraińską SRR, a tworzymy coś znacznie gorszego. Ukraina może stać się terytorium interesów tylko wielkiego Imperium Rosyjskiego.
с. 5 · сторінка оригіналу ↗
Popieram ideę niezależnych testów. Wreszcie zwrócono uwagę na zagrażającą sytuację ze znajomością języka ukraińskiego na południu i wschodzie Ukrainy. Już nawet rodzice narzekają, gdzie znaleźć ukraińską szkołę, przecież dzieci będą musiały zdawać egzaminy wstępne. Tutaj należy działać jeszcze ostrzej, aby bez języka ukraińskiego można było pracować tylko w Rosji. Wyjadą trzy-cztery tysiące, inni nauczą się języka. Młodzież krymskotatarska zna język państwowy o wiele lepiej niż miejscowi Ukraińcy czy Rosjanie. System edukacji to fundament, na którym trzyma się ukraińska państwowość. Jeśli wreszcie nie rozwiążemy problemu ukraińskich szkół na południu i wschodzie, nie będzie tam języka ukraińskiego. Jurij HANDZIUK, zasłużony pracownik nauki i techniki Ukrainy, profesor. — Jesteśmy z wami świadkami niszczenia wszystkiego, co ukraińskie, od niejednej dekady. Jednym z elementów tego procesu jest niszczenie języka. Państwo zapewne wiedzą, że jeszcze przed wojną obwody charkowski, dniepropetrowski, połtawski były ukraińskojęzyczne. A teraz? Byłem na Forum Wydawców we Lwowie, mieszkałem w hotelu. Telewizor — 48 kanałów, z nich tylko osiem ukraińskich. I to Lwów — „ostatni bastion”. Winnica, Chmielnicki — rosyjskojęzyczne, zachód ulega rusyfikacji. Zajmuję się sprzedażą płyt kompaktowych, wiadomo, co gdzie się sprzedaje. Chciałbym przytoczyć liczby: na Ukrainie kopiuje się tylko 8% płyt kompaktowych z ukraińską muzyką, z nich 2% — „Okean Elzy” i jeszcze kilka popularnych zespołów. Sześć procent — cała muzyka akademicka, popularna, rockowa i ludowa. Jeśli jeszcze 10 lat temu we lwowskich sklepach było 50% produkcji ukraińskojęzycznej, to teraz 14%. W ciągu 10 lat straciliśmy 36%! Dlaczego tak się dzieje? Bo młodzież chce słuchać „sowka”, nie ma zainteresowania ukraińskim, nie komunikuje się w języku ukraińskim. Środowisko językowe tracimy już w wieku dziecięcym. Dzieci, nawet jeśli urodziły się w ukraińskojęzycznych rodzinach i od małego posługują się ukraińskim, jako pięciolatki siadają przed komputerem, a tam nie ma nic ukraińskiego. To, co robi „Proświta”, to ziarenka piasku w porównaniu z tym, co już od 17 lat powinno robić państwo. Dziesięcioletnie dziecko średnio spędza przy komputerze 1,5—2 godziny na dobę, czyli dwie godziny codziennie w rosyjskojęzycznym środowisku. Przyzwyczaja się do tego języka. Więc powstaje problem: młodzież słucha i czyta rosyjskie. I tak będzie dopóty, dopóki pozostawać będą takie prawa. Myślę, że teraz trzeba dołożyć wszelkich starań, aby przyjąć ustawy, które będą chronić ukraiński język państwowy. Obecnie brutalnie zawłaszczana jest ukraińska przestrzeń informacyjna i gospodarcza. Za trzy, pięć lub więcej lat ostatecznie stracimy wszystkie oznaki narodu. Kilka lat temu przeanalizowaliśmy, że na naszych kanałach telewizyjnych od 5 do 9 procent to produkt ukraińskojęzyczny. W Szwecji prawo deklaruje: 50% produkcji — w języku szwedzkim. 50% programów telewizyjnych, książek, gazet, płyt kompaktowych. Za naruszenie — grzywna i odebranie licencji. Dlaczego nie zrobić tak u nas? Na Ukrainie sprzedaje się 5—6% produktu ukraińskojęzycznego. Przeanalizujmy liczbę holdingów medialnych, które otworzyły się w ciągu czterech lat — co roku różnica trzykrotna. Trzy razy więcej rosyjskojęzycznych niż ukraińskojęzycznych. Czyli za kilka lat będzie sytuacja patowa. Dlaczego u nas przyjmuje się takie prawa? Dlatego, że obecni urzędnicy po prostu nie znają języka ukraińskiego. A po co urzędnikowi go uczyć? Całe życie komunikuje się po rosyjsku, telewizja — rosyjska, radio, gazety — wszędzie język rosyjski. Oczywiście, poprze taką ustawę, która daje mu możliwość swobodnego wyboru rosyjskiego do oficjalnej komunikacji. Codziennie tracimy użytkowników języka ukraińskiego. Nawet we Lwowie wśród młodzieży można usłyszeć rosyjski. Wcześniej na zachodzie Ukrainy tego nie było. Trzeba dołożyć starań, aby chronić język, przecież to rdzeń, na którym trzyma się wszystko, co ukraińskie. Bez języka stracimy wszystko. Materiały przygotowali Nadija KYRIAN, Jewhen BUKET Zdjęcia Olesia DMYTRENKA
с. 7 · сторінка оригіналу ↗
Modlitwa za poległych za wolność Ukrainy przy pomniku Iwana Sirki. Przygotowywano jeszcze 10—12 odcinków z innymi tytułami, w szczególności o ludobójcach i ich metodach. Ale u farmera Kaszyrnego spłonęły zbiory i na paliwo nie wystarczyło środków, a mojej emerytury ledwo starcza na opłacenie mieszkania i dwa razy w miesiącu pójście na bazar. Dlatego pracę odłożono na przyszłość. Pod koniec października 2007 roku odbyły się dwie prezentacje filmu „Spowiedź dzieci Hołodomoru”. Pierwszymi, którzy zaczęli prosić o kopie wideo, byli nauczyciele szkół i wykładowcy uczelni. Mer Ordżonikidze Iwan Cu prow oraz jego zastępca Wołodymyr Szczoka zgłosili się do powielenia tysiąca płyt, które szybko się rozeszły. Znaczną część zawiozłem na konferencję z okazji 15-lecia Stowarzyszenia Badaczy Hołodomorów na Ukrainie. Po dekrecie Prezydenta Juszczenki w sprawie uczczenia pamięci ofiar Hołodomoru fragmenty filmu pokazywano w wielu kanałach telewizyjnych, w tym w Pierwszym Narodowym. Przewodniczący Dniepropetrowskiej Obwodowej Administracji Państwowej Wiktor Bondar za film „Spowiedź dzieci Hołodomoru” nagrodził mnie odznaką „Za rozwój regionu”, a Prezydent Wiktor Juszczenko w Dniu Jedności — medalem „Za pracę i męstwo”. Dmytro Pawłyczko, obejrzawszy dokumentalny obraz „Spowiedź dzieci Hołodomoru”, zadzwonił do mnie i pochwalił, mówiąc, że należy go zgłosić do Nagrody Szewczenkowskiej. Z czasem zadzwonił ponownie, mówiąc, że Askold Łozynśkyj zawiezie tę płytę do Ameryki. Podarowałem Pawłyczce jeszcze trzy. Od Ihora Juchnowśkiego przyjeżdżała delegacja dziennikarzy z Niemiec. Dziwili się, oglądając film: jak ludzie ludzi mogli jeść? Teraz czekam w gości na dziennikarzy z Francji i Szwecji. Za podniesienie pierwszej ukraińskiej flagi narodowej 7 listopada 1988 roku przewodniczący Dniepropetrowskiej Obwodowej Administracji Państwowej W. Bondar oraz D. Pawłyczko złożyli Prezydentowi W. Juszczence moją kandydaturę jako organizatora akcji do odznaczenia orderem „Wolności” na Dzień Niepodległości Ukrainy. Ale Komisja ds. Odznaczeń przy Prezydencie Ukrainy odmówiła, motywując to tym, że w styczniu Nosenko otrzymał medal. Kiedy o odmowie dowiedziała się opinia publiczna, ludzie byli oburzeni. Uważają, że Kijów bez należytej uwagi traktuje pamięć zmarłych i żyjących bojowników o wolność Ukrainy oraz ich wyczyn, którego dokonano 20 lat temu — jeszcze w kolonialnych czasach radzieckich. A deputowanych i urzędników państwowych zdziwiło niedocenienie przez komisję autorytetu W. Bondara i D. Pawłyczki, którzy inicjowali wniosek. Tutaj, w zdenacjonalizowanej Wschodniej Ukrainie, każdy ze zmarłych i żyjących bojowników o Państwo Ukraińskie zasługuje na tytuł Bohatera Ukrainy. Takie decyzje komisji wobec nas, wschodniaków, pomagają Moskwie i piątej kolumnie, przeciwstawiają Prezydenta jego zwolennikom. Jedynie Prezydent Ukrainy powinien mieć prawo za każdy heroiczny czyn odznaczać Ukraińców. Komisje nie przyjeżdżają na wybory z Kijowa do obwodu dniepropetrowskiego agitować za W. Juszczenką, a znosić upokorzenia od ukrainofobów muszą dzieci, wnuki i krewni zmarłych i żyjących ukraińskich patriotów. Z okazji 20-lecia podniesienia pierwszej ukraińskiej niebiesko-żółtej flagi my, proświcianie, pójdziemy do grobów naszych dzielnych bohaterów, by uczcić ich pamięć. Byłoby dobrze, gdyby Prezydent W. Juszczenko w imieniu Ukrainy do 7 listopada 2008 roku własnoręcznie podarował mi, a przeze mnie żyjącym i zmarłym moim towarzyszom broni, flagę państwową. Uważam, że na to zasłużyliśmy.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF у Вікісховищі ↗ · Машинний переклад
