Сторінка · с. 1сторінка оригіналу ↗
CZAS UCZYĆ SIĘ TAK, JAK TRZEBA!
Слово Просвіти, №40 за 2010 рік
powołany do jednoczenia światowego prawosławia i bronienia praw prawosławnych, gdziekolwiek by oni byli. Zwolennicy tej teorii deklarują: gdzie ja, tam i Rosja. Ksiądz Gundiajew mówi nam, że najwyższą ideą jest „stworzenie ruskiego miru”. To imperialna koncepcja, która wywodzi się z dawnych czasów i którą dzisiaj próbuje się odrodzić. „Ruski mir”, który miałby zjednoczyć Słowian, jest z jakiegoś powodu dziwny: okazuje się, że Słowianie to Ukraińcy, Białorusini i Rosjanie, a Polacy, Czesi, Słowacy, Bułgarzy itd. to nie Słowianie? W Związku Radzieckim wychowywano nas tak: w procesie rozwoju uformowała się nowa historyczna wspólnota ludzi — naród radziecki, narody i języki mają się asymilować i zlewać. Dzisiaj akcenty są nieco inne. Ale stworzenie Ukrainy jako suwerennego państwa zobowiązywało do budowania naszego życia według zupełnie innych zasad. Miała zostać opracowana nowa koncepcja strategicznego perspektywicznego rozwoju Ukrainy jako suwerennego państwa. Pojawił się projekt „Ukraina XXI wieku”. Były tam ciekawe idee, ale nie był on całościowy i nie odzwierciedlał tego, że jest to dokument suwerennego niepodległego państwa. W tym zakresie miały zostać opracowane także koncepcje rozwoju języka, kultury, nauki, sztuki, wszystkich sfer życia społecznego, gospodarczego i politycznego. Wołodymyr Wynnyczenko kiedyś bardzo słusznie nalegał, że prawdziwa ogólnonarodowa rewolucja jest zarówno społeczna, jak i narodowa. W tamtych planach część, w której Ukraina ma być narodowa, znikała. Pojawiły się tezy: „Wszystko rozstrzyga ekonomia, barter, system handlu” itd. Zakończenie na str. 4
с. 4 · сторінка оригіналу ↗
Zakończenie. Początek na str. 1. I obecnie rozwijamy się, jak mówił prezydent Ł. Kuczma, nie wiedząc, dokąd zmierzamy, jak iść, czyli nie mając programu perspektywicznego rozwoju strategicznego. Jedną z głównych przyczyn takiego stanu jest to, że przez tragiczne wydarzenia XX wieku została wyniszczona ukraińska elita. Nami kierują ludzie, którzy nie znają swojej historii, kultury, którzy pracują na interesy sąsiedniego państwa. Dzisiaj nie rozgrywa się kwestia językowa, filologiczna, lecz chodzi o los narodu, wszak los języka to los narodu. Ukraiński etnos jest charyzmatyczny, przetrwał tysiące lat strasznych burz, przetrwa i teraz. — Czy można uniknąć tak rażących błędów, które popełniliśmy przez lata niepodległości? — Aby powtórzyć osiągnięcia przeszłości i nie powtórzyć błędów, musimy dobrze przyswoić naszą historię. Ukrainy nie można już rozpatrywać w izolacji od doświadczeń historycznych w całej czasoprzestrzeni oraz od tego, że ukraiński etnos to fenomen światowy. Od Australii po Japonię nalicza się około 30 milionów Ukraińców. A to świat całościowy. Swego czasu z powodów historycznych Ukraińcy zmuszeni byli wyjeżdżać poza granice swojej ziemi. Ale jako kto wyjeżdżali? Do Oceanu Spokojnego jako małorosjanie, do Europy, na Zachód i do Ameryki jechali małopolacy, małomadziarzy, małorumuni, małoaustriacy — nie Ukraińcy. Przyjechawszy tam, nie znali miejscowych języków, przyjeżdżali jako siła robocza. Ale przez pierwsze dziesięciolecia, kiedy inni dbali o ropę, złoto, o zyski, Ukraińcy zbudowali ponad 14 tysięcy szkół, bibliotek, klubów, księgarni, cerkwi. I świat się zdziwił, bo przyszła wielka siła kulturowa. I dlatego pod koniec XIX — na początku XX wieku Ukraińcy zasiedlają region Zachodni, a w latach 20. XX wieku, po klęsce naszej rewolucji, Ukraińcy jadą i do Japonii, i do Chin i tam rozwijają własną edukację, działalność naukową, wydawniczą, organizacje społeczne i polityczne, aż dopóki stalinowska ręka nie sięga i tych przestrzeni. Wtedy dochodzi do wyparcia ukraińskich instytucji z życia społeczno-politycznego i socjokulturowego tych narodów. Czy można więc stworzyć program edukacji, nie biorąc pod uwagę tego, że świat ukraiński jest i suwerenny, i całościowy? Kto mógłby stworzyć taki program? W propozycjach, które składałem i pierwszemu prezydentowi, i drugiemu, i trzeciemu, pisałem, że planu strategicznego rozwoju Ukrainy nie mogą stworzyć przedstawiciele partii, wyznań, frakcji parlamentarnych, bo będą dbać tylko o swoje interesy. Musi zostać stworzona Rada Narodowa przy prezydencie, która składałaby się z profesjonalistów we wszystkich dziedzinach, w tym także w edukacji. Niestety, proces ten nie został rozwinięty do dziś. Powstają projekty różnych grup, które reprezentują interesy określonej sfery naszego życia. Choć to przykre, Ukrainę do dziś dzieli się na Wschód i Zachód. Historycznie udowodniono, że ponosiliśmy klęski, gdy nie było jedności. Od „Księgi Welesa” po kroniki halicko-wołyńskie i kijowskie słyszymy wezwania do zjednoczenia, ponieważ nierzadko w walce brat niszczył brata, krewnych, co przeszkadzało w stworzeniu silnego państwa. W walce narodowowyzwoleńczej elementem jednoczącym wystąpiło kozactwo, które składało się z przedstawicieli i wsi, i miasta, i rolników, i rzemieślników, i wojskowej elity politycznej. Kiedy zaczął się rozkład między górnymi warstwami państwa kozackiego, straciło ono siłę. Był silny książę — było i silne państwo kijowskie. Był silny hetman — była i silna kozacka Ukraina. Kiedy z areny historycznej zeszła elita, państwo, jak każdy organizm, przestawało być silne.
Petro Kononenko potężną, zdolną do działania. Ten problem pozostał aż do dzisiaj. W latach 90., niestety, znów w walce o władzę, o majątki doszło do rozczłonkowania Ukrainy. Nieprzyjaciele dyskredytowali jasne karty naszej historii, najwybitniejszych ludzi naszego narodu. Na bohaterów narzucano nam, z reguły, przedstawicieli innych narodów, innych państw. Nas i dzisiaj czasem to prześladuje. Możemy w każdej wsi widzieć pomnik czy ulicę Lenina, chociaż wiadomo, że to uznany terrorysta nr 1 XX wieku, pierwszy, który zastosował obozy koncentracyjne i wysunął zasadę klasową jako główną, kiedy nikt za nic nie odpowiada, ani dzieci za rodziców, ani rodzice za dzieci. Wtedy mówiono “ród rozpada się, a klasa stoi”. Zasada klasowa i dzisiaj jest jedną z wiodących tez. To jaka klasa? Chłopstwu obiecywano ziemię — zabrali, robotnikom zakłady i fabryki — zabrali, inteligencji kulturę i pokój — wszystko zabrali. I zniszczyli chłopstwo, i robotników, i inteligencję. Przyszliśmy w lata 90. bez swojej elity, choć mieliśmy wybitnych rolników, rzemieślników, naukowców, edukatorów, artystów, dowódców, działaczy cerkiewnych-patriotów. Australijczycy, Kanadyjczycy, Europejczycy powiedzą, że Ukraińcy przynieśli im światowy poziom kultury pracy. To powinni powiedzieć i Rosjanie. Ale wtedy trzeba uznać, że Ukraińcy — to dawny naród, że mieli własne terytorium, państwo, język, kulturę, politykę wewnętrzną i zewnętrzną. Mieliśmy już zbiór praw “Ruską Prawdę”, kiedy naszych wschodnich sąsiadów jeszcze nie było w przyrodzie. Jeśli to uznać, to wszystkie projekty ustaw, które dzisiaj są wnoszone, nie będą obowiązywać, bo w podstawie — są niezgodne z prawdą i ideałami. Przemilczają i przekręcają naszą historię, znane fakty historyczne. Na przykład, jeszcze w 860 roku, Askold i Dir (na czele sześćdziesięciotysięcznej armii i ponad 400 okrętów) poszli na Konstantynopol, pokonali go i zawarli bardzo korzystną dla państwa kijowskiego umowę. Wtedy też konstantynopolczycy zdołali przekonać ich do przyjęcia chrześcijaństwa. Askold ochrzcił się w dzisiejszym Sewastopolu, na swojej ziemi. Konstantynopol przysłał do Kijowa swojego biskupa. Od 860 roku jesteśmy uznawani przez świat jako państwo religijne. My obchodziliśmy 1500-lecie Kijowa, a Moskwa 800-lecie. Ale to “starszy” brat, a my — “młodsi”. Jak bracia mogli mieścić się w jednej kołysce, kiedy jeden ma 1500 lat, a drugi 800? Półtorej setki lat Europa i świat nie uznawały moskiewskiej cerkwi. A teraz — tam, powiadają, autokefalia. Jakiż to jeden naród? Jaka jedna wiara? Jakie jedno państwo? Tak, były okresy, kiedy wchodziliśmy w jeden system państwowy. Ale my przecież wchodziliśmy nie tylko w państwo rosyjskie, ale i w Wielkie Księstwo Litewskie, Królestwo Polskie, Cesarstwo Austriackie. Było państwo rusko-polsko-litewskie. Od XIII do XVII wieku między państwem moskiewskim a kijowskim nie było żadnych stosunków. Jak świadczą historycy, jednolitego plemienia wschodniosłowiańskiego nigdy nie istniało. Nigdy nie istniała “kołyska trzech braci”. Naszą ziemię autochtoni nigdy nie opuszczali. — Jakie są podstawowe zasady współczesnej edukacji, jak wychować prawdziwą elitę, która będzie bronić praw swojego narodu, uczyni go konkurencyjnym na świecie w tym niełatwym czasie? Nasza edukacja potrzebuje głębokiej w jakim momencie, skoro tam już leży złożony przez regionalistę Kisielowa projekt ustawy o odpowiedniej treści. I w parlamencie rzekomo już jest dla tego niezbędna liczba głosów, po prostu deputowani, powiadają, na razie nie robią tego “z powodów taktycznych”. Ale inna “taktyka” może skłonić proregionalną większość parlamentu także do działań. Motywując swoje oświadczenie, Sołdatenko nie zapomniał przejść się po autorach uchwalonej przez parlament ustawy o Hołodomorze, zaznaczając, że dla określenia go mianem ludobójstwa nie było “wystarczających podstaw dla naukowej i prawnej kwalifikacji”. Co tu powiedzieć, poza tym, że to nieszczęście, kiedy za obecnej władzy właśnie w rękach spadkobierców totalitarnego reżimu — komunistów — znalazły się tak ważne struktury, jak archiwa państwowe oraz Instytut Pamięci Narodowej. A Sołdatenko i Tabacznyk tylko wtórują Janukowyczowi, który oświadczył podobne rzeczy jeszcze w pierwszych tygodniach kadencji. I motywacja jest jedna i ta sama, skostniała: powiadają, głód był i w Rosji, i w niektórych inreformy. Rozmowy o pięciostopniowym czy dwunastostopniowym ocenianiu, czy ma być dziesięć, jedenaście czy dwanaście klas, to tak jakbyśmy mówili, czy burzyć dom od tego kąta czy od tamtego. Bo chodzi o burzenie, a powinno chodzić o fundamentalne naukowe przemyślenie. Stoi problem reformy z uwzględnieniem doświadczeń krajowych i zagranicznych, interesów Ukrainy jako suwerennego niezależnego państwa, formowania ukraińskich pokoleń zarówno profesjonalnymi, jak i patriotycznymi. Nasza edukacja nie jest zorientowana na wpajanie mądrości, prawdziwego humanizmu, patriotyzmu. Na treść i poziom edukacji. Panują arytmetyczne wymiary. Mamy setki pedagogów światowego poziomu, ale szanujemy nie ich. Ludzkość doszła do uświadomienia, że generującą ideą, dominującą siłą jest naród. Różne sojusze — są tymczasowe, a naród — to wspólnota wieczna. Język — to dusza narodu. W języku potwierdzone jest rozumienie przez człowieka, plemię, etnos, naród tego, czym jest przyroda i jakie jest jego miejsce w tej przyrodzie. Bohdan Chmielnicki władał sześcioma językami, Iwan Mazepa także, a Pyłyp Orłyk — dwunastoma. I komunikowali się oni z władcami różnych krajów Europy bez tłumacza. A z kim komunikuje się nasza, w szczególności polityczna inteligencja, nie znając nawet swojego języka? Na Ukrainie długi czas wszystko robiono po to, aby to, co ukraińskie poza Ukrainą, zostało ogłoszone wrogim, a w samej Ukrainie, aby nie studiowano prawdziwej historii. Przez to uczniom trudno jest przemyśleć współczesne problemy i procesy. Trzeba dać im taką edukację, aby uformowali się przede wszystkim jako ludzie — z cechami szacunku do rodziców, do swojej ziemi. Dowżenko chciał napisać epopeję Ukraińska Chata, gdzie Chata jest pisana wielką literą. W naszych podręcznikach niczego podobnego nie ma. Tam mówi się o światowych wartościach, internacjonalizmie (teraz interglobalizmie), a swoje, krajowe, do tej pory traktujemy jak wrogi nacjonalizm. Edukacja powinna odpowiedzieć na najważniejsze pytania: po co przychodzą ludzie, narody i nacje na świat? Na czym polega sens ich bytu, jakie jest przeznaczenie? Czym jest życie i śmierć, dobro i zło? Prawda i krzywda? Piękno i brzydota? Czym jest szczęście? I czym jest wolność? Nasi dalecy przodkowie stawiali główne pytanie, skąd wzięła się Ruska ziemia, kto w niej pierwszym republikach Związku. Chociaż ten nędzny argument już dawno został obalony przez badania historyczne. Właśnie one rodzą szereg bardzo niewygodnych pytań dla tych, którzy zaprzeczają ludobójstwu. Oto choćby kilka. Jak stało się, że między spisami z 1926 i 1937 roku populacja części ZSRR, bez Ukraińców i Kazachów, wzrosła o 19,4 procent, a liczebność Ukraińców zmniejszyła się o 15,3 procent? Dlaczego w okresie głodu operacje zaporowe z użyciem armii, aby chłopi nie mogli trafić do miast, ratując się przed śmiercią, stosowano tylko na Ukrainie i jeszcze na Kubaniu, gdzie w tamtym czasie dominowała ludność ukraińska? Dlaczego tylko wobec Ukrainy władza wydała postanowienie, zgodnie z którym chłopom odbierano nie tylko chleb, ale i wszystkie produkty spożywcze? Dlaczego w okresie najstraszniejszego głodu właśnie z Ukrainy wywieziono na sprzedaż za granicę miliony ton zboża? Na wszystkie te pytania już jest zaczął panować. Dzisiaj mówią, że tego nie trzeba. Trzeba nasze podręczniki dopasować do podręczników sąsiedniego państwa. Ale przecież to państwo ma swoje interesy! Program literacki powinien orientować na to, aby przemyśleć literaturę jako zjawisko, jako fenomen, artystyczny wyraz światopoglądu i widzenia człowieka, pokazać, że literatura — to sztuka słowa. Gdybyśmy nie mieli sztuki słowa, czy w ogóle byśmy przetrwali. Świadomość narodowa w słowie odzwierciedlała byt od tego momentu, kiedy na Światowym Drzewie pojawiały się ptaki i myślały, jak świat tworzyć, do stworzenia bajki o latającym okręcie. Literatura powinna podnosić człowieka, pokolenia do duchowych wyżyn. Dzisiaj robią to tylko poszczególni autorzy, którzy kontynuują wielkie tradycje, rozwijają je. Na jednej z konferencji, którą przeprowadzaliśmy, byli przedstawiciele z 26 krajów. Analizowali stan pracy wychowawczej, pracy uczelni wyższych. Doszli do wniosku, że ukraińska edukacja na Ukrainie i za granicą jest w stanie kryzysu systemowego. Te wnioski wyciągnęliśmy na podstawie 40 tysięcy ankiet, które rozsyłaliśmy po całym świecie do dzieci, rodziców, wychowawców, nauczycieli, studentów, polityków itp. Na pytanie, gdzie chcecie pracować po ukończeniu nauki, ponad 70% naszych dzieci odpowiedziało: we Włoszech, we Francji itp. My mieliśmy na myśli sferę działalności, a one nazwały kraje. Na pytanie do nauczycieli: na podstawie jakich ideałów wychowujecie uczniów, 48% odpowiedziało: nie mam ideałów. Jeśli połowa nauczycieli nie ma ideałów, jakież będą ideały u dzieci? Kogo wychowujemy, na jakim materiale? Te dokumenty przekazaliśmy i prezydentowi, i rządowi, i Radzie Najwyższej. Czy ktoś z ich urzędników to oglądał i czytał? Pytanie retoryczne. Jeśli człowiek nie przemyślał swojego przeznaczenia, nie może osiągnąć celu, w pełni się samorealizować. Tak samo naród, który siebie nie poznał historycznie, nie może ułożyć programu swojego strategicznego rozwoju. Następna międzynarodowa konferencja naukowo-praktyczna będzie poświęcona rozwiązaniu tych pilnych pytań, w szczególności — roli wyższych uczelni w przygotowaniu elity — prawdziwej patriotycznej, profesjonalnej, humanistycznej inteligencji.
Rozmawiała Nadija KYRIAN jednoznaczna odpowiedź: to był nie tylko zaplanowany głód, ale prawdziwe ludobójstwo, skierowane na zniszczenie narodu. Wszakże obecna władza wolałaby nie tylko znów, według komunistycznych recept, przemilczać to wszystko, ale i samą pamięć historyczną schować jak najdalej. Z klauzulą „Ściśle tajne”. Dlatego też przydzielono do naszej pamięci ukrainożerców. Dlatego w najlepszych totalitarnych tradycjach trwa polowanie na uczciwych badaczy naszej historii: przykładem jest sprawa karna przeciwko dyrektorowi Narodowego Muzeum-Memoriału Ofiar Reżimów Okupacyjnych „Więzienie na Łąckiego” we Lwowie, historykowi Rusłanowi Zabiłemu. Dlatego skrócono i przywrócono na stronę internetową głowy państwa rozdział o Hołodomorze. I ten temat, według słów jednego z ideologów regionalnych, trzeba jak najmniej badać. Dlatego w pośpiechu przepisywane są podręczniki szkolne, z których usuwane są najbardziej tragiczne strony naszej historii, aby przypadkiem „nie urazić” moskiewskich „opiekunów”. Słowem, historię, pamięć — do głębokiego archiwum!
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF у Вікісховищі ↗ · Машинний переклад
