Сторінка · с. 14сторінка оригіналу ↗
Na odpust ku czci Bogurodzicy
Слово Просвіти, №40 за 2012 рік
Druga Bogurodzica to odwieczny wiejski odpust w moich Nahorianach. W 1938 roku poświęcono tu kamienną, o cudownej architekturze cerkiew z łupanego kamienia. Wydobywano go w kamieniołomie, z białej skały, ręcznie wycinano piłami standardowe bloki, wywożono na strome zbocze końmi, zaprzęgając się do wozów, wynoszono na nosidłach, a nawet w workach z grubego płótna. Mijano się na wąskiej drodze między okopami, porośniętymi niezapomnianymi kolczurkami, które oplatały ogrody niczym gęste zielone wojsko, pod miłymi, delikatnymi drobnymi liśćmi skrywające wyostrzone, nastroszone kolce. Pod kolczurkami potrafiły chodzić chyba tylko konie, rozczesując grzywy długim zielonym grzebieniem. Wcześniej w wiosce stała mała drewniana, okopcona milionami świec cerkiewka, która z daleka pachniała woskiem i kadzidłem, a na której ścianach ikony na lipowych deskach stały się już niewidoczne — zlały się w jeden ton. Ale z samej kopuły na wszystkich i na wszystko patrzyło wielkie, nietknięte dymem i czasem Wszystkowidzące Oko, i moi ziomkowie wiedzieli, że śledzi Ono ich uczynki nie tylko w cerkwi, ale wszędzie. Wira KYTAJHORODSKA, m. Czerniowce. Właśnie na 21 września przypada nasze święto odpustowe, którego pierwsza połowa — kościelna — to liturgia z udziałem kilku księży z pobliskich wsi, a druga — z kumami i rodziną przy szerokich dębowych stołach. Była jeszcze trzecia pora świętowania — na placu pod gruszeczką, której obecnie, najwyraźniej, wybiło już ponad półtora wieku i przestała kwitnąć oraz owocować swoimi maleńkimi, cierpkimi jak tarnina, zielonymi gruszkami, ale wciąż mocno trzyma się korzeniami, które wyszły z ziemi, pokrytej babką lancetowatą i zwyczajną. Najbardziej czekały na święto odpustowe dzieci, którym już dwa-trzy tygodnie wcześniej kupowano „na odpust” nowe sukieneczki, spodenki, buciki i batystowe chusteczki, żeby przy gościach nie wycierały nosa rękawem. Nie odstępowały one starych dziadków i babć, którzy przygotowywali obejście na święto, porządkując drewutnie, stajnie, podmazując piece, podmurowując fundamenty, przygotowując drewno. Najwięcej pracy było jednak kobiecej: trzeba wszystko przeprać, wybłękitnić, wykrochmalić (kukurydzianym lub ziemniaczanym krochmalem), wyprasować maglownicą. Nad ikonami i portretami pojawiały się świąteczne ręczniki, na łóżkach z toczonymi szczeblami — wyszywane gładzią falbanki, sufit podpierały wystrojone poduszki, od ogromnych — metr dwadzieścia na metr dwadzieścia — do maleńkiej, pod pięść. Na sofach ścielono narzuty z pakuł w perukowcowe lub czarne pasy, podłogę grubo smarowano żółtą gliną, a z zewnątrz fundament — białą. Na okna wycinano nowe wycinanki z pstrymi papierowymi kwiatami. A cały domowy niepotrzebny sprzęt składano „na ten czas” do komórki, żeby nie był na oczach. Mężczyznom po ciężkiej pracy: naprawach bram, furtek, ławek, wykładaniu kamiennych ścieżek, poprawianiu ocembrowania studni, montowaniu nowych zawiasów i żebraków, mając nadzieję, że kogoś zaproszą na kolację po gościach. Kumów i rodzinę witają przy bramie, trzykrotnie ze wszystkimi całują się, „Jak tam, mój bracie?” — pytają jedni drugich. Dzieciom zaś dostają się cukierki od zająca z kieszeni lub chusteczki. Gdzie i jakie zające czy lisy piekły te pierniki-cukierki, ale jeszcze żadna fabryka na świecie nie znalazła tego najsmaczniejszego na wszystkie czasy przepisu, którego posmak nie zgubił się nawet po pół wieku. Mężczyźni zapalają po skręcie, kobiety, zdejmując obuwie na zawczasu rozesłanym przed progiem chodniku, kierują się do „izb”, żeby popatrzeć na nowe dywaniki, chodniki i półki, zrobione przez rok od minionej Bogurodzicy oraz po cichu opowiedzieć sekrety o czymś takim, och! czego nie można nigdzie i nigdy — tylko na odpust u kumów. Do stołu siadają wszyscy, nawet gospodyni w świątecznym fartuchu siada na brzegu, żeby wybiegać po potrawy. Najpierw podnoszą kieliszki na nóżkach za zmarłych, nie stukając się. A dalej — za odpust i za gospodarzy, za gości i za dzieci, za zdrowie i za to, żeby za rok się spotkać. Już przed pieczenią z gorącego pieca, która zatrzymała w sobie wszystkie rozkosze naddniestrzańskiej kuchni, mężczyźni zaczynają rozleniwiać się od wódki i dobrego jedzenia, kobiety rumienić i płonąć oczami, dzieci czekają na słodkie, a przez szyby słychać, jak dudni ogromny bęben i pod gruszeczką, na placu brzmi pierwszy honorowy marsz dla czeladników. Czeladnicy biorą się za ramiona i idą wzdłuż ulicy pod wiwat, najstarszy trzyma karafkę, przewiązaną czerwoną wstążką, podstarszy — kołacz dla muzyków. Jak wybrzmi pierwszy marsz, starszemu muzykowi wręczają chleb-sól, zadatek i częstują wszystkich muzyków. Po południu, jak na stołach w odpustowych domach wymasują z półmisków mięso ze śliwkami, a w karafkach na dnie zostanie na nitkę wódki (dla porządku) i goście, i domownicy wyruszają na tańce. Idą powoli, oglądając płoty i domy, pytają o sąsiadów i znajomych, wesela, chrzciny i inne nowiny. Ci, którzy nie mogą chodzić, siedzą już na ulicach na ławeczkach, wyścielonych zbitymi chustkami, witają i żegnają jasnymi oczami wszystkich, których Bóg dał szczęście jeszcze zobaczyć w tym roku. Są tacy, którzy przysiadają od ławki do ławki, żeby nogi nie bolały, a mimo to do muzyki dociągają. Pośrodku placu na wszystkich czeka zmajstrowana ze świeżego drewna trybuna, wyścielona narzutami i przybrana kwiatami. Na niej na wszystkie strony błyszczą olśniewającą miedzią trąby: basy i alty, klarnety i kotły. Drobnieją cymbały i huczy bęben, terkocze terkotka i tęsknie chrumka niedaleko prosiaczek, po raz pierwszy w życiu słysząc muzykę przez płot. I kiedy słońce trochę stoczy się ze środka nieba i zahaczy o ostatnią gałąź gruszeczki, wokół placu robi się ciemno od ludzi. Wszystkim choć na takt, a zagrali marsza, wszystkim mrugnęli złośliwi muzycy, kalkulując, gdzie pójdą nocować. Dobrze podchmieleni goście-mężczyźni zapraszają do tańca nahoriańskie młódki, nasi — obcych. Gojra przeplata się kosą, wołoskie wiwaty — lackimi. Przed stojącymi — na chustkach i narzutach siedzą babcie, wysunąwszy spod spódnic żylaste, posiniałe od ciężkich pracowitych wrzodów łydki. I kiedy muzyka wygrywa „Warwarkę”, widać, jak u nich drgają same tylko palce, tańcząc w takt ze wszystkimi. Kiedyś i one migotały tu szafranowymi spódnicami w kontrafałdy, a teraz i siedzieć ciężko. Pod samym ogrodzeniem, naprzeciw tańca, zatrzymuje się wóz z beczką, nabitą kiszonymi jabłkami, obok — sprzedają lizaki na patykach albo długie cukierki w papierku. Na skrzyżowaniu ktoś kogoś szarpie za kołnierz, a potem obejmują się i całują, wymieniając kapeluszami. Młode mamy uspokajają dzieciątka, nad placem wstają złoto-srebrne pyły i podnoszą się coraz wyżej, nowe wypolerowane buty i białe koszule stają się szare jak myszy, i doprać ten kurz trzeba będzie kilka razy mocnym ługiem ze słonecznikowych łodyg.
Kto kogo zwycięży? Muzyka tancerzy czy oni muzyków? Mężczyznom koszule przywarły do pleców, kobietom — do czoła grzywki, krople słodkiego potu gradem toczą się po ciele, ale muzyka nie cichnie… I dopiero gdy słońce dotoczy się na sążeń do horyzontu, a na pastwiskach zaczynają ryczeć krowy, oznajmiając gospodarzom, że pora je zabrać do stajni, muzycy grają przyjezdnym gościom pożegnalny wiwat. Dla swoich wybrzmi jeszcze z 10—12 melodii — szybkich i wolnych, żeby mógł parobek i dziewczyna napatrzeć się oczy w oczy, gdzieś tam, w gęstwinie tańca, żeby nie widzieli mama z tatą… Lecz przyjezdni nie wszyscy rozchodzą się do domów. Ci, którzy przyjechali końmi i wołami, wracają do świątecznych stołów i wszystko zaczyna się od nowa: “Bądźmy zdrowi, kumie! Daj Boże zdrowia!” I siedzi się w kompanii długo po północy, albo i do świtu, przy długich wspomnieniach o wszystkim na świecie, a jeszcze bardziej przy pieśniach o czumakach, Marusi, która pogardziła bogaczem, Cygance, która wyszła z gaju powróżyć na szczęście, które zostało gdzieś tam, za horyzontem, gdzie zawsze tak słodko mości się purpurowe słońce… Posłowie Kiedy dzisiaj pod starą gruszeczką koło północy włączają kolumny i płynie z nich rosyjska popsa, a dzieci o tej porze idą na tańce, — słowa odpust jakoś już i nie wymawia się. Jeszcze nakrywają się gdzieniegdzie stoły, jeszcze przychodzą do kogoś na jakimś kącie kumowie, ale odpustowego święta nie słychać, nie widać, nie można go polizać, jak kogucika z cukru, nie złapiesz go przez spojrzenie bab na przydrożnych ławkach, nikomu nie przyklei się do pleców koszula od skocznego tańca. Tak, w barach-roztoparach wypiją piwo chłopcy z dziewczynami, jak w reklamie. Przy głośnikach pokręcą się uczniowie w krótkich spódniczkach i dżinsach, zapalą w milczeniu papierosy, może gdzieś przemknie się jakiś przekleństwo. A o czym mówić, kiedy odpustu nie ma? Prawda, gdzieś tak aż spod nieba słychać żałosną pieśń, którą śpiewał Zaharko: Skądże go wziąć, Gdzie go pytać?
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF у Вікісховищі ↗ · Машинний переклад
