Сторінка · с. 13сторінка оригіналу ↗
MNICH I PISARZ 28 września — Ilariona, metropolity Kijowskiego
Слово Просвіти, №41 за 2008 рік
Ilarion szybko zdobył zaufanie księcia Jarosława Mądrego, stał się jego najbliższym doradcą, dlatego wybór na metropolitę nie był przypadkowy. Po zakończeniu działań wojennych z Bizancjum, które dla księcia Jarosława były faktycznie klęską, Ilarion stał się wyrazicielem nowego stosunku Kijowskiego Kościoła do patriarchatu konstantynopolitańskiego. Poza tym był wybitnym kaznodzieją i pierwszym pomocnikiem księcia w sprawach budownictwa kościelnego. Metropolita Ilarion poświęcił zbudowaną przez Jarosława Mądrego obok soboru Mądrości Bożej w Kijowie cerkiew św. Jerzego. Ten dzień Ukraiński Kościół Prawosławny obchodzi 9 grudnia. Jednak po śmierci Jarosława Mądrego w 1054 roku kroniki nie wspominają już o metropolicie Ilarionie — być może został odsunięty od zarządzania metropolią kijowską, skoro już w 1055 roku w kronikach napotykamy imię nowego metropolity kijowskiego Jefrema, znowu Greka. Należy zauważyć, że istniała opinia, na przykład arcybiskupa wołyńskiego i żytomierskiego Modesta, iż metropolita Ilarion i schimnik Ilarion, spoczywający w Dalekich Pieczarach, to jedna osoba. Ponadto Ilariona utożsamiano z ihumenem Peczerskiego Monasteru Nikonem. Zatrzymajmy się na działalności literackiej metropolity kijowskiego Ilariona — na tym, z czego jest on najbardziej znany w naszych czasach. Krótka nazwa jego głównego dzieła to „Słowo o prawie i łasce”. Napisał je w 1049 roku, a więc przed objęciem przez Ilariona godności metropolity. Autor tego artykułu korzystał z przekładów „Słowa” na współczesny język ukraiński, dokonanych przez metropolitę Kanadyjskiego Kościoła Ilariona (Iwana Ohijenkę), a także przez Wołodymyra Krekotenia i Wasyla Jaremenkę.
Pod względem artystycznym „Słowo o prawie i łasce” już wtedy stało obok najlepszych bizantyjskich dzieł kościelnych. Ale przede wszystkim było to swoisty program dla ówczesnych duchownych Kościoła Kijowskiego, zwolenników autokefalii kościelnej. Idee wyrażone w tym dziele miały wielkie znaczenie także dla samego państwa — Rusi-Ukrainy Kijowskiej.
„Słowo o prawie i łasce” składa się z trzech głównych części: zestawienia Starego i Nowego Testamentu, czyli prawa i łaski; pochwały szerzenia chrześcijaństwa, zwłaszcza na Rusi; pochwały Włodzimierza Światosławowicza, jego syna Jarosława i ludu ruskiego.
W pierwszej części autor omawia przewagi Nowego Testamentu nad Starym, pokazuje, że prawo, dane przez Mojżesza, obowiązywało jedynie przez określony czas, aby przygotować ludzi do przyjęcia łaski. Królestwo łaski zajaśniało dla nas wraz z narodzeniem Jezusa Chrystusa, i wtedy prawo miało ustąpić, gdyż było przeznaczone dla biologicznej istoty człowieka, a łaska — dla duchowej. Hilarion stwierdza, że istota rozwoju historii ludzkiej polega na tym, że prawo i łaska są sobie przeciwstawne. Prawo było tylko dla narodu żydowskiego, zastąpiła je łaska, przeznaczona dla całej ludzkości, a nie dla wybranych przez Boga.
Żydzi nie przyjęli Jezusa Chrystusa, bo ludziom nie jest objawiona łaska przez przestrzeganie prawa: „Zaiste odeszło światło księżyca, gdy zabłysło słońce, tak i prawo, gdy pojawiła się łaska. Żydzi bowiem przy świetle prawa szukają sobie usprawiedliwienia, chrześcijanie zaś przy słonecznym blasku łaski znajdują sobie zbawienie… Chrześcijańskie zbawienie jest łaskawe i hojne i rozszerza się na wszystkie krainy ziemi”. O szerzeniu chrześcijaństwa, o miejscu poszczególnych narodów w za-
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF у Вікісховищі ↗ · Машинний переклад
