Сторінка · с. 6сторінка оригіналу ↗
POETA NA TLE POLITYCZNEGO KRAJOBRAZU
Слово Просвіти, №41 за 2011 рік
— Nie, proszę spojrzeć na to cudo — mówi z zachwytem Iwan Fiodorowicz, kiwając w stronę fontanny. — Jaka oryginalna forma, jakie piękno, takiego już dawno nie widziałem… — Iwanie Fiodorowiczu, ale wróćmy do naszej rozmowy. Mimo wszystko: dlaczego pod koniec lat 90. to właśnie pisarze znaleźli się na grzbiecie politycznej fali walki o niepodległość Ukrainy? — Elementarnie proste. Ponieważ pisarze, artyści, filmowcy, częściowo dziennikarze w porównaniu z innymi warstwami społeczeństwa zawsze byli bardziej wolni niż inni, mieli większe możliwości intelektualno-duchowe. Na przykład nie wiem, czy czytał pan w jednym z czasopism wywiad ze mną, gdzie opowiedziałem o przypadku sprzed dwudziestu lat. W byłym Związku moje życie — osobiste i twórcze — było normalne. Co więcej: miałem wszystko, by być superzadowolonym. W tamtym czasie cała Europa Wschodnia ruszyła z miejsca. U nas właśnie zawrzała praca nad przygotowaniem utworzenia Ludowego Ruchu Ukrainy. W tym wirze znalazłem się i ja. Wtedy siedziałem na drugim piętrze budynku związkowego, kierowałem Kijowskim związkiem pisarzy. A na dole, na pierwszym, niemal codziennie zbierali się pisarze, inteligencja twórcza i inżynieryjno-techniczna, naukowcy, robotnicy „Arsenału”. Może pan dopytać Wiktora Terena czy Pawła Mowczana. Przychodzili do mnie i mówili: „Iwanie, co ty tu siedzisz? Przyłącz się do nas, trzeba sprawę robić. Bez ciebie się nie obejdzie!”. Tak znalazłem się w polityce, chociaż ona nigdy aż tak bardzo mnie nie interesowała jako coś szczególnego. Bardziej pociągała mnie sztuka, literatura, kino. Trzeba po prostu było komuś zajmować się tą sprawą. — Ale dlaczego los padł właśnie na poetę Dracza? — Dlaczego na mnie? Dlatego, zapewne, że byłem już dość znanym poetą: w 1976 roku otrzymałem Nagrodę Szewczenki, w 1983-im — związkową nagrodę z literatury. Stanowisko w Związku wtedy też coś znaczyło. Mogłem swobodnie wchodzić do Krawczuka czy Jelczenki, załatwiać jakieś nasze sprawy. Nogami ich drzwi, oczywiście, nie otwierałem — tego nigdy nie robiłem. Po prostu mogłem wejść i porozmawiać o tym czy owym. Pan myśli, że polityka była mi potrzebna? To była konieczność. Przypominam sobie, jak kiedyś wchodzi do mnie jeden partyjny funkcjonariusz z KC Łukjanenko z taką pretensją: „Wiecie, że z Waszymi portretami we Lwowie demonstranci biegali, nawet bójkę wszczęli?”. Co, niby ja ich wtedy organizowałem? — A jaka była reakcja na Ordżonikidze (dzisiejsza Bankowa. — Aut.), kiedy dowiedziano się o Pana udziale w Ruchu? — O tym od razu stało się wiadomo na górze. Pierwszy sekretarz KC Komunistycznej Partii Ukrainy Wołodymyr Szczerbycki pytał: czego mu jeszcze trzeba? Bo ówczesny instruktor KC (czy kim on tam był) Wołodymyr Łytwyn mu donosił, że mam wszystko: przyzwoitą pensję, mieszkanie, daczę, samochód. I wszyscy dziwili się nie mniej niż on, mówiąc, czego mi jeszcze trzeba? — A co wtedy jeszcze było potrzebne, co stało się najważniejsze dla poety? Większy majątek, sława, władza? — U nas temat „poeta i władza” jest bardzo specyficzny. Ukraiński naród, w odróżnieniu od wielu innych, przez długi czas był bezwładny. Bezwładny i bezsilny w tym sensie, by mieć swoją państwowość. To jest najważniejsza przyczyna. To w końcu to, co męczyło moje pokolenie, co przeżywaliśmy, do czego dążyliśmy — zbudować swoje, Ukraińskie państwo. Stąd wszystko wypływa. Dlatego do tej pory nie uważam, że poezja i władza muszą być wrogie wobec siebie. — Wielu dość krytycznie ocenia niektóre kroki Ruchu, gdzie Pan od razu znalazł się na pierwszych rolach… Zdjęcie Mykoły Zawhorodniego Ukraińskiej Republiki Ludowej początku XX wieku, kiedy na czele naszego państwa stanęli historyk Hruszewski, pisarz Wynnyczenko, dziennikarz Petlura… Czy nie w tym jedna z przyczyn porażki URL? — Ależ Lenin też pisał, że jest literatem… — Tak, ale był profesjonalnym działaczem partyjnym… — Partyjnym literatem, chce pan powiedzieć. A co do roli i miejsca Hruszewskiego, Wynnyczenki, Petlury w narodowej rewolucji 1917-go, to można to wyjaśnić tym, że byli na powierzchni życia społeczno-politycznego. — Dobrze, wróćmy na grzeszną ziemię. Nie kłammy: osiągnięcia naszej niepodległości zostały odrzucone. Przyszłość państwa w pewnej mierze jest we mgle na Bankowej. Czyż to nie przez nieprofesjonalizm, niedopracowanie sił demokratycznych? — To święta prawda. Kto temu zaprzecza? — To zgadza się Pan z tym, że obecność szlachetnie-emocjonalnych, wspaniałomyślnych, wielomównych pisarzy na władczym Olimpie to raczej minus niż plus dla narodowej sprawy? I lepiej byłoby, gdyby zajmowali się swoją sprawą — twórczością… — Wtedy odrodzeniem i budową państwa w ogóle nikt by się nie zajmował. Dlatego, może, dla nas mimo wszystko lepiej, że społeczno-polityczna fala pod koniec ubiegłego wieku wyniosła na górę właśnie ich. — A może dla nas byłoby lepiej, gdyby do władzy przyszli silni, zdecydowani, bezkompromisowi ludzie. Patriotyczni wojskowi, na przykład? Kijowskie przedwieczórze. Siedzimy z Iwanem DRACZEM w skwerku obok Teatru ukraińskiego dramatu. Wokół wszechwładna jesień zdejmuje żółto-purpurową pozłotę z kasztanów i lip. Niedaleko zatrzymał się Szwejk i przysiadł odpocząć Mykoła Jakowczenko — „zbrązowienie” obu dla przechodniów stało się już naturalne. W niespiesznej mowie rozmówcy, przytłumionej szumem fontanny Berettiego, która wymyślnie wyrzuca przezroczystą, przypominającą parasol błonę z wody, słychać ledwo uchwytne minorowe nuty, a jeszcze — trochę zmęczenia. Próby powrotu do tematu naszego wywiadu „Poeta i władza” za każdym razem przechodzą na inne… usiąść przede wszystkim Kuczma, za którego wszystko się zaczynało. — To ich wersja taka, a u Dmytra Pawłyczki inna. Czytał pan jego artykuły w obronie Kuczmy w sprawie zabójstwa Gongadzego, zdaje się, w „Lit. Ukrainie” i tygodniku „2000” (właściciel tego ostatniego — podpułkownik KGB Kiczigin. — Aut.). Możliwe, powie pan, że ja też mam ideę fixe — to idea ukraińskiej państwowości. Ale jestem szczęśliwy, kiedy na uroczystościach z okazji 20-lecia Niepodległości byli obecni Krawczuk, Kuczma, Janukowycz. Brakowało tylko Juszczenki. Dla mnie to symbolizowało nieprzerwalność Ukraińskiego państwa. O tym zawsze marzyłem, chociaż nie gorzej od kogokolwiek znam plusy i minusy tych prezydentów. Ale cieszę się z tego, że ono jeszcze jest — to państwo. Niedawno, gdzieś z miesiąc temu, byłem na otwarciu pomnika Borysa Hrinczenki obok uniwersytetu pedagogicznego jego imienia. Teraz zajmuję się rozwiązaniem szeregu problemów z „Artystycznym Arsenałem”, gdzie ukraińska kultura będzie przedstawiona jak najpełniej. Wczoraj brałem udział w posiedzeniu Małej akademii nauk, nagradzaliśmy uczniów, młodych naukowców, literatów, którzy zwyciężyli we Wszechukraińskim konkursie imienia Pawła Tyczyny. Czyli ja i teraz staram się robić jakieś konkretne rzeczy dla naszej przyszłości. — Przy okazji, o Tyczynie. Oto przykład niekompatybilności wielkiego talentu i władzy. — Czyż ja przeczę? Tak, władza niszczy talent. Tutaj powstaje dylemat. Można być Płużnykiem, ale wtedy pójdziesz i zginiesz. Czy pozostać żywym i mimo wszystko coś zrobić. Ja nie kiedykolwiek, a gdzieś w 1950 roku odkryłem dla siebie wczesnego genialnego Ty-
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF у Вікісховищі ↗ · Машинний переклад
