Сторінка · с. 15сторінка оригіналу ↗
Z KOZACKIMI WĄSAMI
Слово Просвіти, №41 за 2011 рік
nie tylko za samą walkę, ale i za odwagę, zdumiewającą artystyczność oraz bezpośredniość. Te miasta, w których bywał uznany przez wszystkich światowy mistrz, były obklejone jego portretami. Jednak w 1910 roku Iwan Piddubny opuszcza zapaśniczy dywan i wraca do rodzinnej wsi. Wypełnił po brzegi ojcowską skrzynię złotymi medalami — rezultatem swoich licznych zwycięstw. Lecz najdroższym jego skarbem była lutecja — jedwabna wstążka zwycięzcy mistrzostw świata z 1905 roku (już u schyłku lat, cierpiąc z powodu nieznośnego głodu, sprzedał medale, ale wstążkę zachował). Iwanowi Piddubnemu mijał 39. rok życia. Właśnie rozkwit jego fenomenalnej siły. Iwan Maksymowycz kupił za zarobione pieniądze 120 dziesięcin ziemi, zbudował dwa młyny, hojnie obdarował ziemią krewnych. A potem się ożenił, ponieważ od dawna marzył o rodzinie, dzieciach. Żona była dla niego odpowiednią partią — potężna, do stu kilogramów wagi. Jednak Piddubny okazał się niezdolny do prowadzenia tak dużego gospodarstwa, po jakimś czasie całkowicie zbankrutowawszy, znów powraca na cyrkową arenę. Był rok 1920. Ukraina była pogrążona w krwawej bratobójczej wojnie. Gastrole stały się skrajnie niebezpieczne. W jednej ze swoich cyrkowych podróży Piddubny omyłkowo trafi za tak zwany antysemityzm, a konkretniej — za podejrzenie o żydowskie pogromy, do piwnicy dla skazańców odeskiej czeki. Cały tydzień zapaśnik ze światowym imieniem będzie stał po pas w lodowatej wodzie, czekając na rozstrzelanie. Kiedy czekiści uznali swój błąd i wypuścili go do domu, nie zastał żony — uciekła z innym, zabierając wszystkie jego medale. Był to zbyt okrutny cios dla niezwyciężonego zapaśnika, cios „pod żebra”. A potem — długotrwała depresja, od której o mało nie zamknęli go w domu wariatów. Kiedy doszedł do siebie, nowa władza zaprosiła go do Mosgoscirku. Przyjął zaproszenie, jednak w Moskwie czuł się nieswojo. Wkrótce podczas gastroli, poznawszy dziewczynę, która tak przypominała mu pierwszą tragiczną miłość, Piddubny porzuci hałaśliwą stolicę i, ożeniwszy się, osiedli się w Jejsku na brzegu Morza Azowskiego. Tutaj, w małym prowincjonalnym miasteczku, spotka starość. Jednak starość to względne pojęcie dla zapaśnika światowej wielkości. Jego organizm, według medycznych wniosków, był o 15 lat młodszy od wieku realnego. Będąc już dawno po 60-tce, Iwan Maksymowycz mógł samodzielnie przyciągnąć barkę do brzegu, zahaczywszy ją o łańcuch, podczas gdy nie mogło sobie z nią poradzić z dziesięciu rybaków. Wciąż dużo jeździ po kraju z tak zwanymi honorowymi występami, demonstrując swoją fenomenalną siłę, bierze udział w paradach na Placu Czerwonym. Kiedy pewnego razu Piddubny, nie mając jak się przebrać, bo zapomniał kluczy w pokoju hotelowym, wyszedł na moskiewską ulicę w samym cyrkowym trykocie, milicja nie tylko go nie ruszyła, ale stale oddawała honory. Darzył go szacunkiem także „ojciec narodów”, nawet zarządził nagrodzenie go w 1938 roku Orderem Czerwonego Sztandaru Pracy. Nawet podczas niemieckiej okupacji Iwan Maksymowycz nie pozostał bez opieki: niemiecki pułkownik, były zapaśnik, z wielkiego szacunku dla starego mistrza osobiście odwiedził go i zaproponował dostatnie życie w Niemczech, a kiedy zapaśnik odmówił, to zapewnił mu dobry przydział żywności, zatrudniając jako kierownika sali bilardowej. Mówiono, że Piddubny pozwalał sobie na niebezpieczne jak na okupację dziwactwa — lubił spacery po mieście w wypastowanych na błysk butach ze skrzypieniem, w nowym garniturze z Orderem Czerwonego Sztandaru Pracy w klapie, a władze okupacyjne patrzyły przez palce na te wybryki. Jednak po wojnie, po wszystkich „wyjaśnieniach” ze Smierszem, widziano go już jako zaniedbanego, zrzędliwego marudę, w łatanej-przełatanej marynarce i zdeptanych butach. Mając wciąż dość silny jak na swoje lata organizm, były zapaśnik, któremu kiedyś klaskał świat, niewyobrażalnie cierpiał z powodu niedożywienia. Niejednokrotnie siadał, by napisać list z prośbą do Woroszyłowa, aby zarządził dodatkowy przydział chleba, ale tak go nie dokończył… Żona, sama cierpiąc z powodu głodu, próbowała podłożyć mężowi swoją porcję — a nuż nie zauważy. Po śmierci Marii Semeniwny całkiem opadł z sił, cieszył się ze starych butów, a jeszcze bardziej z miski postnej zupy od sąsiadów. Iwan Maksymowycz zmarł w 78. roku życia. Przeżył całkiem krótkie jak na jego potężny kozacki ród życie. Kiedy chowano go w całym mieście, nie było skąd wziąć garnituru. Dopiero po wzmiance BBC
Ten kozacki portret obszedł pół świata
Na tle dawnej sławy o niezwyciężonym zapaśniku przypomniano sobie, wspomniano o grobie. Ledwo znaleźli go w trawie, skosili, postawili granitowy pomnik i napisali: „Zdieś russkij bogatyr leżit”. Nawet po śmierci odmawiając mężczyźnie tego, co najświętsze — pragnienia bycia samym sobą… bycia Ukraińcem. A przecież za to prawo niemal nie zgnił w piwnicach NKWD, kiedy miał zuchwałość własną ręką poprawić w paszporcie narodowość „rosyjska” na „ukraińska”, a potem jeszcze domagał się — rzadki przykład zuchwałości! — wymiany paszportu „na właściwy”. Kiedy zajęło się nim, „ogoltiełym nacjonalistą”, NKWD, nawet światowa sława nie uratowała go od tortur — wciąż żądali oddania złota i dolarów. Ale skąd miał to wziąć? Wrócił z Ameryki z jednym żelaznym czajnikiem i licznymi zwycięstwami, ponieważ przed nim, aby został, postawiono wybór: jeśli zostanie — sława i zapewnione życie, jeśli wyjedzie — ani centa nie otrzyma. Tak i został półmilionowy majątek w amerykańskim banku. Być może niejednokrotnie Iwan Maksymowycz wspominał o tym fatalnym wyborze… I kiedy nie zastał „rozkułaczonych” krewnych — wszystkich wywieźli do głodnego Kazachstanu, wcześniej zabrawszy wszystko, co sam zarobił; i kiedy jego potężne ciało gorączkowało od ciężkich oparzeń, otrzymanych w katowniach NKWD; i kiedy ostatnie lata leżał całkiem wycieńczony z głodu… Nie, nie o nim stara jak świat sentencja o szansie, która puka do drzwi cicho — w przeciwieństwie do pokusy — i tylko raz. Zignorował wszystkie pokusy świata — wszystkie, oprócz Zwycięstwa, a kiedy szansa waliła pięściami w drzwi — po prostu nie otworzył. Uparty do diabła był to człowiek, o chmielnej kozackiej zaczynie. Jeśli nawet „rosyjski niedźwiedź”, jak nam bezzapelacyjnie dowodzą prawem „starszego brata” — to z ukraińskimi wąsami — nie daj Boże wrogowi szarpnąć! — i ukraińskim sercem. Zatem całkiem oczywiste: gdyby wtedy otworzył drzwi szansie — byłaby całkiem inna historia… i nie o nim…
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF у Вікісховищі ↗ · Машинний переклад
